{"id":7855,"date":"2026-01-03T10:31:59","date_gmt":"2026-01-03T10:31:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7855"},"modified":"2026-01-03T10:31:59","modified_gmt":"2026-01-03T10:31:59","slug":"ad-taka-ser-gongutur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/03\/ad-taka-ser-gongutur\/","title":{"rendered":"A\u00f0 taka s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd n\u00fdlegu innleggi \u00ed \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c sag\u00f0ist h\u00f6fundur hafa heyrt ungling segja <em>\u00e9g t\u00f3k m\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>\u00ed sta\u00f0inn fyrir <em>\u00e9g f\u00f3r \u00ed g\u00f6ngut\u00far <\/em>sem h\u00f6fundur sag\u00f0ist alltaf segja. Hann sag\u00f0ist aldrei hafa heyrt \u00feetta or\u00f0alag \u00e1\u00f0ur en vita a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201eteki\u00f0 upp \u00far amer\u00edsku\u201c en \u00e1 breskri ensku v\u00e6ri \u00fea\u00f0 <em>I had a walk<\/em> sem v\u00e6ri <em>\u00e9g f\u00e9kk m\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>\u00e1 \u00edslensku. Vissulega er sagt <em>I took a walk <\/em>\u00ed ensku, frekar amer\u00edskri en breskri, en \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 endilega a\u00f0 <em>\u00e9g t\u00f3k m\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>s\u00e9 komi\u00f0 \u00far ensku \u2013 og \u00fe\u00f3tt svo v\u00e6ri, er \u00fea\u00f0 n\u00e6g \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed? Og hva\u00f0 \u00fe\u00e1 me\u00f0 <em>\u00e9g f\u00e9kk m\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>\u2013 bendir eitthva\u00f0 til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 or\u00f0asamband s\u00e9 undir breskum \u00e1hrifum? S\u00f6gnin er \u00f6nnur, <em>f\u00e1 <\/em>en ekki <em>hafa <\/em>sem v\u00e6ri bein yfirf\u00e6rsla, \u00fe\u00f3tt vissulega merki <em>have <\/em>oft 'f\u00e1 s\u00e9r'.<\/p>\n<p>En \u00fev\u00ed fer fjarri a\u00f0 or\u00f0alagi\u00f0 <em>taka s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>s\u00e9 n\u00fdtt \u00ed \u00edslensku. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Gjallarhorninu <\/em>1903: \u201evi\u00f0 skulum taka okkur d\u00e1l\u00edtinn g\u00f6ngut\u00far \u00fati undir berum himni.\u201c \u00deetta d\u00e6mi, og anna\u00f0 \u00ed sama bla\u00f0i \u00e1ri s\u00ed\u00f0ar, er \u00far \u00fe\u00fdddri s\u00f6gu og vitanlega g\u00e6ti frumtextinn hafa haft \u00e1hrif \u00e1 or\u00f0alagi\u00f0, og sama gildir um nokkur d\u00e6mi \u00far vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum sem \u00e9g sleppi a\u00f0 tilf\u00e6ra. En \u00fea\u00f0 eru l\u00edka til fj\u00f6lm\u00f6rg g\u00f6mul d\u00e6mi um or\u00f0alagi\u00f0 \u00ed textum frums\u00f6mdum \u00e1 \u00edslensku. \u00cd <em>Nor\u00f0ra <\/em>1912 segir: \u201eHann haf\u00f0i teki\u00f0 s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far einn \u00fati.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1921 segir: \u201eEf \u00fe\u00fa, lesari g\u00f3\u00f0ur, vilt taka \u00fe\u00e9r g\u00f6ngut\u00far og hrista af \u00fe\u00e9r mi\u00f0b\u00e6jarryki\u00f0.\u201c \u00cd <em>\u00cd\u00fer\u00f3ttabla\u00f0inu <\/em>1928 segir: \u201eTaki ma\u00f0ur s\u00e9r t.d. g\u00f6ngut\u00far snemma morguns um g\u00f6tur b\u00e6jarins.\u201c<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 <em>f\u00e1 s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>vir\u00f0ist vera \u00e1l\u00edka gamalt. \u00cd <em>Fr\u00e6korni <\/em>1909 segir: \u201eHann f\u00e9kk s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far til a\u00f0 hugsa um, hva\u00f0 hann skyldi gera.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1911 segir: \u201e\u00deessvegna legg jeg b\u00f3kina fr\u00e1 mjer \u00e1 milli og f\u00e6 mjer g\u00f6ngut\u00far \u00fati \u00ed sk\u00f3ginn.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1913 segir: \u201eHva\u00f0 er gagnlegra en a\u00f0 f\u00e1 sjer \u201eg\u00f6ngut\u00far\u201c su\u00f0ur \u00ed Sundsk\u00e1la.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1917 segir: \u201eOg vart mun h\u00f6fu\u00f0sta\u00f0arb\u00faum anna\u00f0 hollara en f\u00e1 s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far \u00e1 f\u00f6gru sumarkveldi.\u201c Um \u00feetta samband gildir svipa\u00f0, a\u00f0 m\u00f6rg d\u00e6mi eru \u00far \u00fe\u00fd\u00f0ingum, en sum einnig \u00far textum frums\u00f6mdum \u00e1 \u00edslensku. Einnig er tala\u00f0 um a\u00f0 <em>ganga s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>\u2013 \u201eEg geng m\u00e9r g\u00f6ngut\u00far \u00e1 hverju kv\u00f6ldi\u201c segir \u00ed <em>Gjallarhorninu <\/em>1911; \u201e\u00fe\u00e1 gekk hann [\u2026] langan g\u00f6ngut\u00far\u201c segir \u00ed <em>L\u00e6knabla\u00f0inu <\/em>1916.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>fara <\/em>s\u00e9st ekki me\u00f0 <em>g\u00f6ngut\u00far <\/em>fyrr en \u00ed <em>\u00der\u00f3tti<\/em> 1919: \u201eTil \u00feess a\u00f0 pr\u00f3fa n\u00fdt\u00edzkufer\u00f0alag f\u00f3r eg [\u2026] \u00feriggja daga g\u00f6ngut\u00far \u00ed sumar.\u201c En \u00fea\u00f0 samband sem n\u00fa er algengast, <em>fara <strong>\u00ed<\/strong> g\u00f6ngut\u00far<\/em>, kemur fyrst fyrir \u00ed <em>Verkamanninum <\/em>1928: \u201eA. fer \u00ed g\u00f6ngut\u00far \u00fat \u00far b\u00e6num kl. 9 \u00ed fyrram\u00e1li\u00f0.\u201c \u00cd <em>Lj\u00f3sberanum <\/em>1932 segir: \u201eeldri b\u00f6rnin \u00e1ttu a\u00f0 f\u00e1 a\u00f0 fara \u00ed g\u00f6ngut\u00far langt \u00fat \u00ed sk\u00f3g.\u201c \u00cd <em>Ungherjanum <\/em>1936 segir: \u201e\u00c1 sumrin [\u2026] er oft fari\u00f0 \u00ed g\u00f6ngut\u00fara og sk\u00f3gart\u00fara \u00e1 sunnud\u00f6gum.\u201c Ef marka m\u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> vir\u00f0ist \u00feetta samband ekki hafa or\u00f0i\u00f0 \u00fdkja algengt fyrr en eftir 1980 \u00feegar t\u00ed\u00f0ni \u00feess margfaldast \u00e1 f\u00e1um \u00e1rum. Sambandi\u00f0 <em>f\u00e1 s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>hefur veri\u00f0 algengt allan t\u00edmann, en <em>taka s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>var fremur sjaldg\u00e6ft \u00e1 seinni hluta tuttugustu aldar.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>sem s\u00fdnir m\u00e1lnotkun \u00e1 tuttugustu og fyrstu \u00f6ld er <em>fara \u00ed g\u00f6ngut\u00far <\/em>langalgengasta sambandi\u00f0 \u2013 um \u00fea\u00f0 eru meira en n\u00edu \u00fe\u00fasund d\u00e6mi. D\u00e6min um <em>f\u00e1 s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>eru t\u00e6plega 1350, og um <em>taka s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far <\/em>r\u00fam 950. \u00dea\u00f0 er margfalt h\u00e6rra hlutfall en \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og bendir til \u00feess a\u00f0 notkun sambandsins fari mj\u00f6g \u00ed v\u00f6xt en talsver\u00f0ur meirihluti d\u00e6ma um \u00fea\u00f0 er \u00far \u00f3formlegu m\u00e1li samf\u00e9lagsmi\u00f0la. \u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 lj\u00f3st a\u00f0 <em>taka s\u00e9r g\u00f6ngut\u00far<\/em> er a.m.k. 120 \u00e1ra gamalt \u00ed m\u00e1linu og \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 kunni a\u00f0 vera tilkomi\u00f0 fyrir \u00e1hrif \u00fe\u00fd\u00f0inga hefur \u00fea\u00f0 au\u00f0vita\u00f0 unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 \u00ed \u00edslensku. Hitt er l\u00edka nokku\u00f0 lj\u00f3st a\u00f0 aukna notkun \u00feess \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum m\u00e1 rekja til enskra \u00e1hrifa \u2013 er \u00fea\u00f0 n\u00e6g \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed? \u00dei\u00f0 meti\u00f0 \u00fea\u00f0 bara.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd n\u00fdlegu innleggi \u00ed \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c sag\u00f0ist h\u00f6fundur hafa heyrt ungling segja \u00e9g t\u00f3k m\u00e9r g\u00f6ngut\u00far \u00ed sta\u00f0inn fyrir \u00e9g f\u00f3r \u00ed g\u00f6ngut\u00far sem h\u00f6fundur sag\u00f0ist alltaf segja. Hann sag\u00f0ist aldrei hafa heyrt \u00feetta or\u00f0alag \u00e1\u00f0ur en vita a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201eteki\u00f0 upp \u00far amer\u00edsku\u201c en \u00e1 breskri ensku v\u00e6ri \u00fea\u00f0 I had a walk sem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7855","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7855"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7856,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7855\/revisions\/7856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}