{"id":7865,"date":"2026-01-06T13:26:42","date_gmt":"2026-01-06T13:26:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7865"},"modified":"2026-01-06T13:26:42","modified_gmt":"2026-01-06T13:26:42","slug":"threttandinn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/06\/threttandinn\/","title":{"rendered":"\u00derett\u00e1ndinn"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag er <em>\u00ferett\u00e1ndinn<\/em>. \u00dea\u00f0 heiti er eins og flest v\u00e6ntanlega vita stytting \u00e1 <em>\u00ferett\u00e1ndi dagur j\u00f3la <\/em>en \u00fea\u00f0 or\u00f0asamband kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 \u00ed ann\u00e1l fr\u00e1 fyrsta hluta fj\u00f3rt\u00e1ndu aldar <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c755136\">segir<\/a> t.d.: \u201eV\u00edg\u00f0ur Karl br\u00f3\u00f0ir Louis Frakkakonungs til konungs yfir Sikiley af p\u00e1fa \u00ferett\u00e1nda dag j\u00f3la.\u201c Styttingin <em>\u00ferett\u00e1ndi <\/em>\u00feekkist einnig \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 \u00ed br\u00e9fi fr\u00e1 1461 <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c755050\">segir<\/a>: \u201ede tempore b\u00f3k fr\u00e1 a\u00f0ventu og fram yfir \u00ferett\u00e1nda.\u201c \u00c1rni Bj\u00f6rnsson segir \u00ed <em>S\u00f6gu daganna <\/em>a\u00f0 styttingin komi fyrst fyrir \u00e1 prenti \u00ed r\u00edmtali Gu\u00f0brands biskups \u00deorl\u00e1kssonar 1576 og b\u00e6tir vi\u00f0: \u201eFr\u00e1 1692 hefur <em>\u00ferett\u00e1ndi <\/em>\u00e1n greinis sta\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00f6llum alman\u00f6kum.\u201c \u00deegar <em>\u00ferett\u00e1ndi <\/em>stendur \u00e1n greinis m\u00e1 l\u00edta \u00e1 or\u00f0i\u00f0 sem ra\u00f0t\u00f6lu og styttingu \u00e1 <em>\u00ferett\u00e1ndi dagur j\u00f3la<\/em>, \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 uppruna \u00feess.<\/p>\n<p>En \u00f6\u00f0ru m\u00e1li gegnir ef or\u00f0i\u00f0 er me\u00f0 greini, <em>\u00ferett\u00e1ndinn<\/em> \u2013 \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 sem nafnor\u00f0. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist ekki vera fyrr en seint \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld sem almennt er fari\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 \u00feannig \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Fj\u00f6lni <\/em>1838: \u201eA\u00f0 v\u00edsu gj\u00f6r\u00f0i um \u00ferett\u00e1ndann f\u00e1d\u00e6ma h\u00f6rkur og har\u00f0vi\u00f0ri.\u201c N\u00e6sta d\u00e6mi er \u00ed <em>Nor\u00f0ra <\/em>1855: \u201eVe\u00f0r\u00e1ttufari\u00f0 var fyrst eftir n\u00fd\u00e1ri\u00f0 svipa\u00f0 \u00fev\u00ed og fyrir \u00fea\u00f0, en eptir \u00ferett\u00e1ndann blota\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Almanaki Hins \u00edslenska \u00fej\u00f3\u00f0vinaf\u00e9lags <\/em>1878 segir: \u201e\u00derett\u00e1ndinn var lengi haldinn sem mikill helgidagur\u201c og \u201ekirkjurnar voru \u00fe\u00e1 allar lj\u00f3sum pr\u00fdddar, svo a\u00f0 fyrir \u00fe\u00e1 s\u00f6k var \u00ferett\u00e1ndinn kalla\u00f0ur lj\u00f3sa-h\u00e1t\u00ed\u00f0\u201c. Upp \u00far \u00feessu fer d\u00e6mum fj\u00f6lgandi, en myndin <em>\u00ferett\u00e1ndinn <\/em>ver\u00f0ur \u00fe\u00f3 ekki algeng fyrr en \u00e1 tuttugustu \u00f6ld.<\/p>\n<p>Au\u00f0vita\u00f0 er samt enn algengt a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 \u00e1n greinis, einkum \u00feegar \u00fea\u00f0 stendur \u00ed forsetningarli\u00f0 \u00ed t\u00edmavi\u00f0mi\u00f0unum. \u00cd <em>Fr\u00e9ttat\u00edmanum <\/em>2011 segir: \u201e\u00der\u00f3unin hafi versna\u00f0 enda standi sprengingarnar \u00ed um vikut\u00edma, fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 flugeldasala hefst milli j\u00f3la og n\u00fd\u00e1rs og fram \u00e1 \u00ferett\u00e1nda.\u201c \u00cd <em>B\u00e6jarbla\u00f0inu J\u00f6kli <\/em>2023 segir: \u201eKveikt er \u00e1 lj\u00f3sum a\u00f0ventuna og a\u00f0 \u00ferett\u00e1nda.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttat\u00edmanum <\/em>2010 segir: \u201eYfirleitt voru ekki li\u00f0nir margir dagar fr\u00e1 \u00ferett\u00e1nda \u00feegar myndarlegu n\u00e1grannarnir klifru\u00f0u upp \u00e1 svalir og \u00fe\u00f6k og fjarl\u00e6g\u00f0u lj\u00f3saskreytingarnar.\u201c \u00dearna v\u00e6ri l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 nota greini og segja <em>fram \u00e1 \u00ferett\u00e1ndann<\/em>, <em>a\u00f0 \u00ferett\u00e1ndanum <\/em>og<em> fr\u00e1 \u00ferett\u00e1ndanum <\/em>en \u00fea\u00f0 er samt mun algengara og e\u00f0lilegra a\u00f0 nota greinislausu myndina.<\/p>\n<p>\u00deegar or\u00f0i\u00f0 er \u00e1n greinis er h\u00e6gt a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 sem t\u00f6luor\u00f0 eins og \u00e1\u00f0ur segir, styttingu \u00e1 lengra or\u00f0asambandi, og \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r g\u00e6ti \u00fea\u00f0 l\u00edka veri\u00f0 stytting \u00e1 t.d. <em>\u00ferett\u00e1nda desember<\/em>, <em>\u00ferett\u00e1nda jan\u00faar<\/em> o.s.frv. \u2013 \u00fea\u00f0 er bara samhengi\u00f0 sem s\u00fdnir a\u00f0 \u00e1tt er vi\u00f0 <em>\u00ferett\u00e1nd<strong>ann<\/strong><\/em>, 6. jan\u00faar. En \u00feegar or\u00f0i\u00f0 er me\u00f0 greini ver\u00f0ur a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 sem nafnor\u00f0, og ef veri\u00f0 er a\u00f0 tala um daginn sj\u00e1lfan en ekki nota hann sem vi\u00f0mi\u00f0 er hann yfirleitt haf\u00f0ur me\u00f0 greini. Ef vi\u00f0 segjum <em>\u00ed dag er \u00ferett\u00e1ndi <\/em>e\u00f0a <em>\u00ferett\u00e1ndi er skemmtilegur dagur <\/em>yr\u00f0i \u00fea\u00f0 v\u00e6ntanlega skili\u00f0 sem sem '\u00ferett\u00e1ndi dagur m\u00e1na\u00f0arins og t\u00e6plega er h\u00e6gt a\u00f0 segja *<em>\u00feetta var \u00e1 \u00ferett\u00e1nda <\/em>e\u00f0a *<em>\u00e9g \u00e1 afm\u00e6li \u00e1 \u00ferett\u00e1nda<\/em> \u2013 \u00fear ver\u00f0ur a\u00f0 hafa or\u00f0i\u00f0 me\u00f0 greini, nota nafnor\u00f0 en ekki t\u00f6luor\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag er \u00ferett\u00e1ndinn. \u00dea\u00f0 heiti er eins og flest v\u00e6ntanlega vita stytting \u00e1 \u00ferett\u00e1ndi dagur j\u00f3la en \u00fea\u00f0 or\u00f0asamband kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 \u00ed ann\u00e1l fr\u00e1 fyrsta hluta fj\u00f3rt\u00e1ndu aldar segir t.d.: \u201eV\u00edg\u00f0ur Karl br\u00f3\u00f0ir Louis Frakkakonungs til konungs yfir Sikiley af p\u00e1fa \u00ferett\u00e1nda dag j\u00f3la.\u201c Styttingin \u00ferett\u00e1ndi \u00feekkist einnig \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7865","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7865","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7865"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7866,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7865\/revisions\/7866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}