{"id":7871,"date":"2026-01-07T11:43:30","date_gmt":"2026-01-07T11:43:30","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7871"},"modified":"2026-01-07T11:44:15","modified_gmt":"2026-01-07T11:44:15","slug":"leidretting-a-fullyrdingum-um-leidrettingar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/07\/leidretting-a-fullyrdingum-um-leidrettingar\/","title":{"rendered":"Lei\u00f0r\u00e9tting \u00e1 fullyr\u00f0ingum um lei\u00f0r\u00e9ttingar"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g veit ekki hversu oft \u00e9g hef s\u00e9\u00f0 \u00fev\u00ed haldi\u00f0 fram \u2013 s\u00ed\u00f0ast \u00ed a.m.k. tveimur athugasemdum \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c \u00ed g\u00e6r \u2013 a\u00f0 \u00e9g telji a\u00f0 ekki megi lei\u00f0r\u00e9tta m\u00e1lfar barna. Og \u00e9g veit ekki hversu oft \u00e9g hef andm\u00e6lt \u00feessu enda er \u00fea\u00f0 beinl\u00ednis <strong>rangt<\/strong> \u2013 \u00e9g hef aldrei haldi\u00f0 neinu sl\u00edku fram. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti \u2013 \u00e9g hef oft sagt a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 e\u00f0lilegt og sj\u00e1lfsagt a\u00f0 foreldrar lei\u00f0r\u00e9tti m\u00e1lfar barna sinna \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i og lei\u00f0beini \u00feeim um m\u00e1lfar. \u00dea\u00f0 er bara hluti af almennu uppeldi. Hitt er anna\u00f0 m\u00e1l a\u00f0 ranns\u00f3knir benda til \u00feess a\u00f0 beinar lei\u00f0r\u00e9ttingar (\u201e\u00de\u00fa \u00e1tt a\u00f0 segja mig langar en ekki m\u00e9r langar\u201c) skili oft litlu og \u00e1hrifar\u00edkara s\u00e9 a\u00f0 endurtaka \u00fea\u00f0 sem b\u00f6rnin segja me\u00f0 breyttu or\u00f0alagi. Langsamlega \u00e1hrifar\u00edkast er samt a\u00f0 hafa gott m\u00e1l fyrir \u00feeim \u2013 tala vi\u00f0 \u00feau og lesa fyrir \u00feau.<\/p>\n<p>B\u00f6rn eru oft mj\u00f6g afdr\u00e1ttarlaus \u00ed tv\u00edhyggju, \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 eitt s\u00e9 r\u00e9tt en anna\u00f0 rangt \u2013 ekki \u00ed tungum\u00e1linu s\u00e9rstaklega heldur \u00ed fj\u00f6lm\u00f6rgu \u00ed umhverfi s\u00ednu, svo sem si\u00f0um, venjum og sko\u00f0unum. En r\u00e9tt eins og \u00fea\u00f0 er sj\u00e1lfsagt a\u00f0 foreldrar ali b\u00f6rn s\u00edn upp vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00feau telja gott og vanda\u00f0 m\u00e1l er l\u00edka sj\u00e1lfsagt a\u00f0 ala b\u00f6rnin upp vi\u00f0 v\u00ed\u00f0s\u00fdni, tillitssemi og vir\u00f0ingu fyrir \u00f6\u00f0ru f\u00f3lki og sko\u00f0unum \u00feess, si\u00f0um og venjum \u2013 \u00fear \u00e1 me\u00f0al \u00ed m\u00e1lfari. \u00deetta er ekkert fl\u00f3ki\u00f0. \u00dev\u00ed er stundum haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 kenna \u00edslensku ef allt s\u00e9 leyfilegt \u00ed m\u00e1li. En \u00ed fyrsta lagi dettur engum \u00ed hug a\u00f0 segja a\u00f0 \u201eallt\u201c s\u00e9 leyfilegt, og \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi r\u00e1\u00f0a b\u00f6rnin \u00e1g\u00e6tlega vi\u00f0 \u00feetta, ef \u00feau eru alin upp vi\u00f0 a\u00f0 tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li s\u00e9u e\u00f0lileg og vi\u00f0 s\u00e9um ekki \u00f6ll eins.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt lei\u00f0r\u00e9ttingar foreldra \u00e1 m\u00e1lfari barna sinna s\u00e9u e\u00f0lilegar gildir ekki \u00fea\u00f0 sama um allar m\u00e1lfarslei\u00f0r\u00e9ttingar. <strong>Opinberar athugasemdir vi\u00f0 m\u00e1lfar nafngreinds \u00f3kunnugs fullor\u00f0ins f\u00f3lks sem ekki hefur atvinnu af tungum\u00e1linu eiga ekki a\u00f0 \u00feekkjast.<\/strong> \u00dearna eru nokkrar breytur og m\u00e9r finnst athugasemdir \u00feeim mun alvarlegri sem fleiri af \u00feeim eiga vi\u00f0. \u00dea\u00f0 er t.d. alvarlegra a\u00f0 gera athugasemdir vi\u00f0 m\u00e1lnotkun almennra m\u00e1lnotenda en fj\u00f6lmi\u00f0laf\u00f3lks, \u00fea\u00f0 er alvarlegra a\u00f0 gera athugasemdir \u00e1 opinberum vettvangi en \u00ed einkasamtali, \u00fea\u00f0 er alvarlegra a\u00f0 gera athugasemdir vi\u00f0 m\u00e1lfar \u00f3kunnugra en m\u00e1lfar f\u00f3lks sem ma\u00f0ur \u00feekkir, \u00fea\u00f0 er alvarlegra a\u00f0 gera athugasemdir vi\u00f0 m\u00e1lfar nafngreinds f\u00f3lks en \u00f3nafngreinds (t.d. \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum).<\/p>\n<p>Au\u00f0vita\u00f0 eru svo \u00fdmsar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00fear sem athugasemdir og lei\u00f0<strong>beiningar<\/strong> \u2013 en ekki endilega lei\u00f0<strong>r\u00e9ttingar<\/strong> \u2013 eiga vi\u00f0. \u00dea\u00f0 er t.d. sj\u00e1lfsagt a\u00f0 kennarar bendi nemendum \u00e1 hva\u00f0 er \u201evi\u00f0urkennt\u201c m\u00e1l \u2013 en l\u00e1ti nemendurna s\u00ed\u00f0an um \u00fea\u00f0 hvort \u00feeir kj\u00f3sa a\u00f0 breyta m\u00e1li s\u00ednu til samr\u00e6mis vi\u00f0 \u00fea\u00f0, \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 lei\u00f0r\u00e9tta \u00fe\u00e1. \u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 l\u00edka sj\u00e1lfsagt a\u00f0 pr\u00f3farkalesarar bendi \u00e1 fr\u00e1vik fr\u00e1 \u201evi\u00f0urkenndu\u201c m\u00e1li en e\u00f0lileg vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 fara eftir e\u00f0li textans. Ef um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a texta \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0li, skrifa\u00f0an af starfsf\u00f3lki mi\u00f0ilsins, er ekki \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 pr\u00f3farkalesari breyti honum \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 reglur mi\u00f0ilsins. Ef um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a b\u00f3kmenntatexta er hins vegar e\u00f0lilegt a\u00f0 pr\u00f3farkalesari l\u00e1ti n\u00e6gja a\u00f0 benda \u00e1 fr\u00e1viki\u00f0 en l\u00e1ti h\u00f6fund r\u00e1\u00f0a hvort hann breytir textanum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g veit ekki hversu oft \u00e9g hef s\u00e9\u00f0 \u00fev\u00ed haldi\u00f0 fram \u2013 s\u00ed\u00f0ast \u00ed a.m.k. tveimur athugasemdum \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c \u00ed g\u00e6r \u2013 a\u00f0 \u00e9g telji a\u00f0 ekki megi lei\u00f0r\u00e9tta m\u00e1lfar barna. Og \u00e9g veit ekki hversu oft \u00e9g hef andm\u00e6lt \u00feessu enda er \u00fea\u00f0 beinl\u00ednis rangt \u2013 \u00e9g hef aldrei haldi\u00f0 neinu sl\u00edku fram. \u00devert [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7871","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7871","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7871"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7871\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7873,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7871\/revisions\/7873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7871"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}