{"id":7909,"date":"2026-01-21T18:17:25","date_gmt":"2026-01-21T18:17:25","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7909"},"modified":"2026-01-21T18:18:59","modified_gmt":"2026-01-21T18:18:59","slug":"ad-uthluta-einhverjum-einhverju-eda-eitthvad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/21\/ad-uthluta-einhverjum-einhverju-eda-eitthvad\/","title":{"rendered":"A\u00f0 \u00fathluta einhverjum einhverju \u2013 e\u00f0a eitthva\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g var spur\u00f0ur a\u00f0 \u00fev\u00ed \u00ed dag hvort h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 segja b\u00e6\u00f0i <em>m\u00e9r var \u00fathlutu\u00f0 l\u00f3\u00f0in<\/em> og <em>m\u00e9r var \u00fathluta\u00f0 l\u00f3\u00f0inni<\/em>. \u00c9g svara\u00f0i \u00fev\u00ed til a\u00f0 setningar af fyrri ger\u00f0inni s\u00e6just vissulega stundum en \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72320\">seg\u00f0i<\/a>: \u201eS\u00f6gnin\u00a0<strong>\u00fathluta<\/strong>\u00a0getur teki\u00f0 me\u00f0 s\u00e9r tvo \u00fe\u00e1gufallsli\u00f0i \u00ed germynd. <em>R\u00edki\u00f0 \u00fathluta\u00f0i st\u00f6\u00f0inni r\u00e1sum. H\u00fasv\u00f6r\u00f0urinn \u00fathluta\u00f0i m\u00e9r \u00feessum sk\u00e1p.<\/em>\u00a0B\u00e1\u00f0ir li\u00f0irnir eiga a\u00f0 halda \u00fe\u00e1gufallinu \u00ed \u00feolmynd. <em>St\u00f6\u00f0inni var \u00fathluta\u00f0 r\u00e1sum. M\u00e9r var \u00fathluta\u00f0 \u00feessum sk\u00e1p.<\/em>\u201c \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er s\u00f6gnin eing\u00f6ngu <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/43990\">gefin upp<\/a> me\u00f0 tveimur \u00fe\u00e1gufallsli\u00f0um og sama <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/255222\">gildir<\/a> um <em>\u00cdslensk-danska or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>segir hins vegar: \u201e<em>\u00fathluta e-m e-u (e-\u00f0)<\/em>\u201c, \u00fe.e. gert er r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 seinna andlagi\u00f0 geti einnig veri\u00f0 \u00ed \u00feolfalli.<\/p>\n<p>\u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2004 <a href=\"\/\/timarit.is\/page\/3605561?iabr=on#page\/n30\/mode\/1up\/\">segir<\/a> J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson: \u201eD\u00e6mi \u00ed se\u00f0lasafni Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans s\u00fdna a\u00f0 fallstj\u00f3rn sagnarinnar\u00a0<em>\u00fathluta<\/em>\u00a0hefur reyndar alllengi veri\u00f0 nokku\u00f0 breytileg. Flestir munu \u00fe\u00f3 vera samm\u00e1la um a\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li s\u00e9 r\u00e9tt a\u00f0 segja\u00a0<em>\u00fathluta einhverjum einhverju<\/em>\u00a0en s\u00ed\u00f0ur\u00a0<em>\u00fathluta einhverjum eitthva\u00f0<\/em>.\u201c \u00cd k\u00f6nnun sem \u00c1sa Bergn\u00fd T\u00f3masd\u00f3ttir ger\u00f0i \u00ed <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/38226\/1\/BA-A%cc%81sa.pdf\">BA-ritger\u00f0<\/a> sinni kom gl\u00f6ggt \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 fallnotkunin er \u00e1 reiki. \u00dear sam\u00feykkti r\u00famlega \u00feri\u00f0jungur \u00fe\u00e1tttakenda setninguna <em>Sveitarf\u00e9l\u00f6g \u00feurfa a\u00f0 \u00fathluta tr\u00faf\u00e9l\u00f6gum \u00f3keypis l\u00f3\u00f0ir <\/em>\u00fear sem seinna andlagi\u00f0 er \u00ed \u00feolfalli, en \u00fer\u00edr fj\u00f3r\u00f0u \u00fe\u00e1tttakenda sam\u00feykktu setninguna <em>Kennarinn \u00fathluta\u00f0i nemendunum au\u00f0veldum verkefnum <\/em>\u00fear sem seinna andlagi\u00f0 er \u00ed \u00fe\u00e1gufalli eins og tali\u00f0 er \u201er\u00e9tt\u201c.<\/p>\n<p>\u201eM\u00e1lnotkun vir\u00f0ist vera \u00ed f\u00f6stum skor\u00f0um \u00ed germyndarsetningum sem \u00feessum en svo er hins vegar ekki \u00ed samsvarandi \u00feolmyndarsetningum\u201c segir J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson einnig \u00ed \u00e1\u00f0urnefndum pistli. \u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 algengt a\u00f0 li\u00f0urinn sem v\u00edsar til hins \u00fathluta\u00f0a haldi ekki \u00fe\u00e1gufalli s\u00ednu \u00ed \u00feolmynd heldur f\u00e1i \u00fear nefnifall, \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00f3tt sagt s\u00e9 <em>b\u00e6rinn \u00fathluta\u00f0i m\u00e9r l\u00f3\u00f0inni <\/em>\u00ed germynd s\u00e9 sagt <em>m\u00e9r var \u00fathlutu\u00f0 l\u00f3\u00f0in<\/em> \u00ed \u00feolmynd. \u00deetta er stundum kalla\u00f0 \u201efallgl\u00f6tun\u201c og um hana er fjalla\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/43129\/8\/MA_ritgerd_Asbjorg_Benediktsdottir.pdf\">meistararitger\u00f0<\/a> \u00c1sbjargar Benediktsd\u00f3ttur fr\u00e1 2023. \u00dea\u00f0 er hins vegar sn\u00fai\u00f0 a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed hvort \u00fe\u00e1gufalli\u00f0 glastast raunverulega vi\u00f0 breytinguna \u00far germynd \u00ed \u00feolmyndi e\u00f0a hvort nefnifalli\u00f0 stafar af \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0komandi m\u00e1lnotendur hafi \u00feolfall \u00e1 andlaginu \u00ed germynd.<\/p>\n<p>\u00cd pistli fr\u00e1 2015 \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73655\">segir<\/a> J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson a\u00f0 b\u00e6\u00f0i <em>\u00fathluta e-m e-u <\/em>og <em>\u00fathluta e-m e-\u00f0<\/em> vir\u00f0ist \u201e\u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 hef\u00f0bundna notkun og m\u00e1lkerfi\u00f0\u201c og \u00ed pistli fr\u00e1 2016 tilgreinir hann \u00fdmis g\u00f6mul d\u00e6mi um <em>\u00fathluta e-m e-\u00f0<\/em> og <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73760\">segir<\/a>: \u201eD\u00e6mi [...] falla mj\u00f6g vel a\u00f0 m\u00e1lkennd minni og \u00feau eru \u00f6ll studd afar traustum heimildum.\u201c \u00deetta mynstur er t.d. nota\u00f0 \u00ed elstu d\u00e6minu \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00far <em>Fj\u00f6lni <\/em>1835: \u201eeinginn vinnur n\u00fa til a\u00f0 kaupa \u00feessi hj\u00e1lparme\u00f0\u00f6l, \u00fe\u00f3 honum v\u00e6ri \u00fathlutu\u00f0 ein b\u00f3k til a\u00f0 \u00fatleggja.\u201c \u00cd <em>Fj\u00f6lni <\/em>1839 segir: \u201eMe\u00f0 annarri kon\u00fanglegri \u00e1kv\u00f6r\u00f0un [...] eru landsyfirv\u00f6ldum \u00fathluta\u00f0ir 1000 dalir \u00e1rlega.\u201c \u00ddmis fleiri d\u00e6mi um \u00feetta fallamynstur m\u00e1 finna \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld og alla t\u00ed\u00f0 s\u00ed\u00f0an, en \u00fe\u00e1gufall \u00e1 seinna andlagi var \u00fe\u00e1 \u00feegar einnig algengt.<\/p>\n<p>J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73760\">segir<\/a> a\u00f0 \u201ea\u00f0 teknu tilliti til aldurs og heimilda vir\u00f0ist hafa or\u00f0i\u00f0 breyting, \u00fe.e.\u00a0<em>\u00fathluta e-m e-\u00f0\u00a0<\/em>&gt;\u00a0<em>\u00fathluta e-m e-u<\/em>\u201c og b\u00e6tir vi\u00f0: \u201eD\u00e6min s\u00fdna a\u00f0 breytingin er ekki um gar\u00f0 gengin [...].\u201c \u00c9g f\u00e6 samt ekki betur s\u00e9\u00f0 en \u00fe\u00e1gufalli\u00f0 hafi veri\u00f0 algengara en \u00feolfalli\u00f0 \u00e1 seinna andlaginu alveg s\u00ed\u00f0an \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld en \u00feolfalli\u00f0 s\u00e9 heldur a\u00f0 s\u00e6kja \u00ed sig ve\u00f0ri\u00f0 \u00ed seinni t\u00ed\u00f0. \u00dea\u00f0 er ekki \u00f3e\u00f0lilegt vegna \u00feess a\u00f0 flestar sagnir svipa\u00f0rar merkingar taka me\u00f0 s\u00e9r \u00fe\u00e1gufall og \u00feolfall, svo sem <em>gefa<\/em>, <em>afhenda <\/em>o.fl. Hva\u00f0 sem \u00feessu l\u00ed\u00f0ur er lj\u00f3st a\u00f0 <em>\u00fathluta einhverjum einhverju <\/em>er algengasta fallmynstri\u00f0 er <em>\u00fathluta einhverjum eitthva\u00f0 <\/em>er l\u00edka algengt og \u00e1 s\u00e9r langa hef\u00f0. \u00deess vegna hl\u00fdtur <em>m\u00e9r var \u00fathlutu\u00f0 l\u00f3\u00f0in <\/em>a\u00f0 teljast jafnr\u00e9tt og <em>m\u00e9r var \u00fathluta\u00f0 l\u00f3\u00f0inni<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g var spur\u00f0ur a\u00f0 \u00fev\u00ed \u00ed dag hvort h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 segja b\u00e6\u00f0i m\u00e9r var \u00fathlutu\u00f0 l\u00f3\u00f0in og m\u00e9r var \u00fathluta\u00f0 l\u00f3\u00f0inni. \u00c9g svara\u00f0i \u00fev\u00ed til a\u00f0 setningar af fyrri ger\u00f0inni s\u00e6just vissulega stundum en \u00ed M\u00e1lfarsbankanum seg\u00f0i: \u201eS\u00f6gnin\u00a0\u00fathluta\u00a0getur teki\u00f0 me\u00f0 s\u00e9r tvo \u00fe\u00e1gufallsli\u00f0i \u00ed germynd. R\u00edki\u00f0 \u00fathluta\u00f0i st\u00f6\u00f0inni r\u00e1sum. H\u00fasv\u00f6r\u00f0urinn \u00fathluta\u00f0i m\u00e9r \u00feessum sk\u00e1p.\u00a0B\u00e1\u00f0ir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7909","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7909","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7909"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7909\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7911,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7909\/revisions\/7911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7909"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7909"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}