{"id":7916,"date":"2026-01-25T13:34:19","date_gmt":"2026-01-25T13:34:19","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7916"},"modified":"2026-01-25T13:34:19","modified_gmt":"2026-01-25T13:34:19","slug":"haborin-fyrirmynd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/25\/haborin-fyrirmynd\/","title":{"rendered":"H\u00e1borin fyrirmynd"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 nota l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>h\u00e1borinn<\/em> \u00ed sambandinu <em>til h\u00e1borinnar fyrirmyndar<\/em>. Fyrirspyrjandi b\u00e6tti vi\u00f0: \u201eMa\u00f0ur er svo vanur neikv\u00e6\u00f0ri merkingu me\u00f0 \u00feessu or\u00f0asambandi.\u201c L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>h\u00e1borinn <\/em>merkir b\u00f3kstaflega '\u00e6ttg\u00f6fugur' og \u00fea\u00f0 er fyrsta sk\u00fdring or\u00f0sins b\u00e6\u00f0i \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/231309\/merkja\/h%C3%A1borinn\">og<\/a> <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924. \u00d6nnur sk\u00fdring \u00ed s\u00ed\u00f0arnefnda ritinu er 'uhyre stor' e\u00f0a 'afarst\u00f3r, afarmikill' me\u00f0 d\u00e6minu <em>\u00fea\u00f0 er h\u00e1borin sk\u00f6mm<\/em> og sama d\u00e6mi er nota\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er b\u00f3kstaflega merkingin ekki nefnd og l\u00edklega horfin \u00far m\u00e1linu \u2013 or\u00f0i\u00f0 kemur \u00fear a\u00f0eins fyrir \u00ed samhenginu <em>til h\u00e1borinnar skammar <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/17982\">sk\u00fdrt<\/a> '\u00fea\u00f0 er hneisa, \u00fea\u00f0 er sk\u00f6mm a\u00f0 \u00fev\u00ed'.<\/p>\n<p>\u00deegar <em>h\u00e1borinn <\/em>hefur ekki b\u00f3kstaflega merkingu er or\u00f0i\u00f0 alveg fr\u00e1 upphafi eing\u00f6ngu nota\u00f0 \u00ed neikv\u00e6\u00f0u samhengi. \u00cd <em>Su\u00f0ra <\/em>1883 segir: \u201esl\u00edkt er \u00cdslendingum til h\u00e1borinnar h\u00e1\u00f0ungar.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1890 segir: \u201ehann haf\u00f0i \u00e1\u00f0ur [...] or\u00f0i\u00f0 s\u00e9r til h\u00e1borinnar vanvir\u00f0u.\u201c \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1894 segir: \u201eEn \u00e9g er fr\u00e6nda m\u00ednum gramur [...] fyrir \u00fea\u00f0, a\u00f0 vera s\u00e1 h\u00e1borinn afturhaldsma\u00f0ur.\u201c \u00a0\u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1901 segir: \u201evegabr\u00e9fi\u00f0 m\u00e1tti a\u00f0 h\u00e1bornum skriffinskusi\u00f0 ekki senda me\u00f0al p\u00f3stbr\u00e9fa.\u201c \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1903 segir: \u201e\u00fear kemur fram eitt hi\u00f0 h\u00e1bornasta!! skammarstryk, sem Greenwaystj. ger\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Freyju <\/em>1905 segir: \u201esulturinn k\u00faga\u00f0i hann til hl\u00fd\u00f0ni vi\u00f0 h\u00e1borinn n\u00ed\u00f0ing.\u201c \u00cd <em>Reykjav\u00edk <\/em>1910 segir: \u201e\u00fea\u00f0 v\u00e6ri hin h\u00e1bornasta sv\u00edvir\u00f0ing.\u201c<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um sambandi\u00f0 <em>til h\u00e1borinnar skammar <\/em>er \u00ed <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum <\/em>1906: \u201e\u00feetta er ykkur til h\u00e1borinnar skammar.\u201c Nokkur \u00f6nnur neikv\u00e6\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0 koma fyrir \u00ed \u00feessu samhengi, einkum framan af \u00a0\u2013 <em>h\u00e1\u00f0ung <\/em>og <em>vanvir\u00f0a <\/em>hafa veri\u00f0 nefnd \u00e1\u00f0ur en fleiri m\u00e1 telja. \u00cd <em>Skeggja <\/em>1918 segir: \u201e\u00fea\u00f0 er til h\u00e1borinnar minkunnar fyrir \u00feorpi\u00f0.\u201c \u00cd <em>Sj\u00f3mannabla\u00f0inu V\u00edkingi <\/em>1949 segir: \u201eumhverfi sk\u00f3lans er til h\u00e1borinnar vans\u00e6mdar.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2000 segir: \u201eh\u00fan er forr\u00e1\u00f0am\u00f6nnum menntam\u00e1la \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum til h\u00e1borinnar hneisu.\u201c En nafnor\u00f0i\u00f0 <em>sk\u00f6mm <\/em>hefur \u00fe\u00f3 alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 n\u00e6r einhaft \u00ed \u00feessu sambandi, og mj\u00f6g algengt \u2013 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru r\u00fam tv\u00f6 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um <em>til h\u00e1borinnar skammar <\/em>og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru d\u00e6min r\u00famlega \u00ferj\u00fa \u00fe\u00fasund.<\/p>\n<p>En undir s\u00ed\u00f0ustu aldam\u00f3t f\u00f3r sambandinu <em>til h\u00e1borinnar fyrirmyndar<\/em> a\u00f0 breg\u00f0a fyrir. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1992: \u201eHoll\u00ed \u2013 til h\u00e1borinnar fyrirmyndar ...\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2002 segir: \u201e\u00de\u00f3rir [...] sag\u00f0i framkomu og umgengni keppenda hafa veri\u00f0 til \u201eh\u00e1borinnar fyrirmyndar\u201c eins og hann or\u00f0a\u00f0i \u00fea\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2006 segir: \u201e\u00e1 heildina liti\u00f0 er \u00fe\u00e1tturinn alveg til h\u00e1borinnar fyrirmyndar eins og ma\u00f0urinn sag\u00f0i.\u201c \u00c1 <em>Twitter <\/em>2009 segir: \u201e\u00deess vegna er til h\u00e1borinnar fyrirmyndar \ud83d\ude42 a\u00f0 fj\u00e1rl\u00f6g skuli gera r\u00e1\u00f0 fyrir 5 milljar\u00f0a \u201e\u00f3fyrirs\u00e9\u00f0um \u00fatgj\u00f6ldum\u201c.\u201c Samhengi\u00f0, og broskallinn \u00ed s\u00ed\u00f0asta d\u00e6minu, bendir til \u00feess a\u00f0 sambandi\u00f0 s\u00e9 \u00fearna fremur nota\u00f0 \u00ed gamansemi en \u00ed fullri alv\u00f6ru. En \u00fea\u00f0 er kannski a\u00f0 breytast.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2014 segir: \u201eOg svo er nostalg\u00edan kringum Brynju-\u00edsinn vitaskuld \u00f3vi\u00f0jafnanleg og til h\u00e1borinnar fyrirmyndar.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2017 segir: \u201evi\u00f0 sm\u00f6kku\u00f0um jafnframt \u00e1 lambaskanka sem var til h\u00e1borinnar fyrirmyndar.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2018 segir: \u201eKvikmyndataka, st\u00edll og s\u00e9rstaklega t\u00f3nlist er til h\u00e1borinnar fyrirmyndar.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2018 segir: \u201e\u00deetta var svakalega flott hj\u00e1 honum og eiginlega bara til h\u00e1borinnar fyrirmyndar.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2019 segir: \u201eEldh\u00fasi\u00f0 er einstaklega gl\u00e6silegt og efnisvali\u00f0 til h\u00e1borinnar fyrirmyndar.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>2021 segir: \u201eVarnarleikur \u00cdR-inga afleitur en hittni heimamanna til h\u00e1borinnar fyrirmyndar.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2022 segir: \u201estu\u00f0ningurinn sem b\u00e6\u00f0i li\u00f0 fengu var til h\u00e1borinnar fyrirmyndar.\u201c<\/p>\n<p>\u00c9g s\u00e9 ekki anna\u00f0 en \u00feessi d\u00e6mi, og flest \u00f6nnur n\u00fdleg d\u00e6mi um <em>til h\u00e1borinnar fyrirmyndar<\/em>, s\u00e9u \u00ed fullri alv\u00f6ru \u00fe\u00f3tt vitanlega s\u00e9 oft erfitt a\u00f0 meta \u00fea\u00f0. \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 sambandi\u00f0 hefur brei\u00f0st miki\u00f0 \u00fat \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum \u2013 alls eru r\u00fam 160 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, \u00fear af r\u00fam 60 sem eru ekki af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. Vitanlega er b\u00f3kstafleg merking or\u00f0sins <em>h\u00e1borinn <\/em>fremur j\u00e1kv\u00e6\u00f0 en neikv\u00e6\u00f0 og \u00feess vegna m\u00e1 svo sem halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 me\u00f0 j\u00e1kv\u00e6\u00f0u or\u00f0i eins og <em>fyrirmynd<\/em>. En \u00ed \u00feessu tilviki er \u00fe\u00f3 lj\u00f3st a\u00f0 \u00ed heila \u00f6ld var or\u00f0i\u00f0 n\u00e1nast eing\u00f6ngu nota\u00f0 \u00ed sambandinu <em>til h\u00e1borinnar skammar<\/em> og \u00fea\u00f0 er almennt s\u00e9\u00f0 \u00f3\u00e6skilegt a\u00f0 hr\u00f3fla vi\u00f0 f\u00f6stum or\u00f0asamb\u00f6ndum. \u00deess vegna er <em>til h\u00e1borinnar fyrimyndar<\/em> \u00f3heppilegt or\u00f0alag.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 nota l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 h\u00e1borinn \u00ed sambandinu til h\u00e1borinnar fyrirmyndar. Fyrirspyrjandi b\u00e6tti vi\u00f0: \u201eMa\u00f0ur er svo vanur neikv\u00e6\u00f0ri merkingu me\u00f0 \u00feessu or\u00f0asambandi.\u201c L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 h\u00e1borinn merkir b\u00f3kstaflega '\u00e6ttg\u00f6fugur' og \u00fea\u00f0 er fyrsta sk\u00fdring or\u00f0sins b\u00e6\u00f0i \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k og \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k fr\u00e1 1920-1924. \u00d6nnur sk\u00fdring \u00ed s\u00ed\u00f0arnefnda ritinu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7916","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7916","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7916"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7916\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7917,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7916\/revisions\/7917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}