{"id":7919,"date":"2026-01-26T13:45:57","date_gmt":"2026-01-26T13:45:57","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7919"},"modified":"2026-01-26T13:45:57","modified_gmt":"2026-01-26T13:45:57","slug":"ad-strengja-eda-setja-ser-aramotaheit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/26\/ad-strengja-eda-setja-ser-aramotaheit\/","title":{"rendered":"A\u00f0 strengja e\u00f0a setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort f\u00f3lk v\u00e6ri h\u00e6tt a\u00f0 <em>strengja \u00e1ram\u00f3taheit<\/em> \u2013 hvort allt eins m\u00e6tti <em>setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit<\/em> \u201eeins og m\u00e9r finnst flestir gera \u00ed dag\u201c sag\u00f0i fyrirspyrjandi. \u00dev\u00ed er til a\u00f0 svara a\u00f0 \u00fe\u00f3tt seinna sambandi\u00f0 hafi vissulega rutt s\u00e9r til r\u00fams \u00e1 seinustu \u00e1rum fer \u00fev\u00ed fjarri a\u00f0 hi\u00f0 fyrrnefnda s\u00e9 horfi\u00f0 \u00far m\u00e1linu. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er vel \u00e1 n\u00edunda hundra\u00f0 d\u00e6ma um <em>strengja \u00e1ram\u00f3taheit <\/em>en r\u00fam \u00ferj\u00fa hundru\u00f0 um <em>setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>\u00e1ram\u00f3taheit <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/62525\">sk\u00fdrt<\/a> 'heit sem strengt er \u00ed upphafi \u00e1rs, t.d. um b\u00e6tt l\u00edferni' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er reyndar ekki gamalt \u00ed m\u00e1linu og er t.d. hvorki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> n\u00e9 <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er fr\u00e1 1959.<\/p>\n<p>N\u00e6stelsta d\u00e6mi\u00f0 um or\u00f0i\u00f0, \u00ed <em>Degi <\/em>1962, fellur vel a\u00f0 \u00e1\u00f0urnefndri sk\u00fdringu: \u201eV\u00e6ri \u00fea\u00f0 ekki ver\u00f0ugt \u00e1ram\u00f3taheit, a\u00f0 brag\u00f0a ekki v\u00edn \u00e1ri\u00f0 1963?\u201c Sambandi\u00f0 <em>strengja \u00e1ram\u00f3taheit <\/em>s\u00e9st fyrst \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1970: \u201e\u00feess vegna skulum vi\u00f0 bara her\u00f0a upp hugann, enda s\u00e1 t\u00edmi kominn, a\u00f0 menn fara a\u00f0 strengja s\u00edn \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c Nokkru s\u00ed\u00f0ar er svo fari\u00f0 a\u00f0 grennslast fyrir um \u00e1form f\u00f3lks \u2013 \u00ed <em>Dagbla\u00f0inu <\/em>1978 segir: \u201eDagbla\u00f0i\u00f0 r\u00e6ddi vi\u00f0 nokkra \u00feeirra og spur\u00f0i [...] hvort \u00feeir \u00e6tlu\u00f0u s\u00e9r a\u00f0 strengja einhver \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1980 er spurt: \u201e\u00c6tlar\u00f0u a\u00f0 strengja \u00e1ram\u00f3taheit?\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1982 er spurt: \u201eStrengdir \u00fe\u00fa eitthvert \u00e1ram\u00f3taheit?\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1982 segir: \u201eEflaust hafa m\u00f6rg ykkar strengt \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1982 segir: \u201eMargir strengja \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 ver\u00f0ur algengt \u00e1 n\u00edunda \u00e1ratugnum, en \u00ed upphafi \u00feess t\u00edunda fer sambandi\u00f0 <em>setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit<\/em> einnig a\u00f0 sj\u00e1st. \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1991 er spurt: \u201eSetur\u00f0u \u00fe\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit?\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1992 segir: \u201eSkokkh\u00f3purinn [...] setur s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1997 segir: \u201e\u00dea\u00f0 eru mj\u00f6g margir sem setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1999 segir: \u201e\u00c9g hef n\u00fa bara aldrei sett m\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c Upp \u00far \u00fev\u00ed ver\u00f0ur sambandi\u00f0 algengara \u2013 st\u00f6ku sinnum er \u00fe\u00f3 tala\u00f0 um <em>heit <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>\u00e1ram\u00f3taheit <\/em>en \u00fe\u00e1 \u00ed tengslum vi\u00f0 \u00e1ram\u00f3t. \u00cd <em>DV <\/em>1999 segir: \u201e\u00deessi \u00e1ram\u00f3tin hef \u00e9g \u00e1kve\u00f0i\u00f0 a\u00f0 setja m\u00e9r heit.\u201c \u00cd <em>Austurglugganum <\/em>2012 segir: \u201eMargir nota n\u00fdtt \u00e1r, n\u00fdtt upphaf til a\u00f0 setja s\u00e9r heit um breytta heg\u00f0un.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2019 segir: \u201eMargir setja s\u00e9r heit um \u00e1ram\u00f3t.\u201c<\/p>\n<p>Anna\u00f0 or\u00f0 s\u00f6mu e\u00f0a svipa\u00f0rar merkingar er <em>n\u00fd\u00e1rsheit <\/em>sem er mun eldra \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki a\u00f0 finna \u00ed helstu or\u00f0ab\u00f3kum \u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1888: \u201eOg s\u00e9u efndirnar bornar saman vi\u00f0 hin \u00e1rlegu n\u00fd\u00e1rsheit.\u201c \u00cd <em>L\u00f6gbergi <\/em>1904 er elsta d\u00e6mi\u00f0 um a\u00f0 <em>strengja n\u00fd\u00e1rsheit <\/em>\u2013 \u201eEins og allt gott f\u00f3lk, h\u00f6fum vi\u00f0 strengt fallegt n\u00fd\u00e1rsheit.\u201c Framan af var or\u00f0i\u00f0 eing\u00f6ngu nota\u00f0 \u00ed vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum en um mi\u00f0ja \u00f6ldina var fari\u00f0 a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00ed \u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um, einkum eftir 1970. Um mi\u00f0jan n\u00edunda \u00e1ratuginn n\u00e1\u00f0i <em>\u00e1ram\u00f3taheit <\/em>\u00fe\u00f3 yfirh\u00f6ndinni og hefur veri\u00f0 mun algengara s\u00ed\u00f0an og er ellefu sinnum algengara \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. Einst\u00f6ku d\u00e6mi eru um <em>setja s\u00e9r n\u00fd\u00e1rsheit <\/em>\u2013 \u00ed <em>DV <\/em>2015 segir: \u201eEmma var ni\u00f0url\u00e6g\u00f0 og setti s\u00e9r n\u00fd\u00e1rsheit um a\u00f0 grenna sig.\u201c<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 <em>strengja heit <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 \u00e6vagamalt \u00ed m\u00e1linu og \u00fea\u00f0 er vissulega h\u00e6gt a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00f3\u00e6skilegt a\u00f0 breyta \u00fev\u00ed og fara a\u00f0 nota a\u00f0ra s\u00f6gn me\u00f0 nafnor\u00f0inu <em>heit<\/em> sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/18846\">sk\u00fdrt<\/a> '(h\u00e1t\u00ed\u00f0legt) lofor\u00f0' \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum. Stundum var reyndar l\u00edka tala\u00f0 um a\u00f0 <em>vinna \u00e1ram\u00f3taheit<\/em>\/ <em>n\u00fd\u00e1rsheit<\/em> \u2013 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1986 segir: \u201eUm \u00e1ram\u00f3t er \u00fea\u00f0 nokku\u00f0 algengt a\u00f0 f\u00f3lk vinni \u00e1ram\u00f3taheit.\u201c En \u00feegar <em>strengd <\/em>voru<em> heit <\/em>var \u00fea\u00f0 jafnan gert opinberlega og yfirleitt augl\u00fdst vandlega, jafnvel me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>st\u00edga \u00e1 stokk <\/em>\u2013 \u201eOddur st\u00edgur \u00fe\u00e1 \u00e1 stokk og strengir \u00feess heit, a\u00f0 hann skal v\u00eds ver\u00f0a, hver konungur er \u00ed G\u00f6r\u00f0um\u201c <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c652489\">segir<\/a> \u00ed <em>\u00d6rvar-Odds s\u00f6gu<\/em>; \u201eR\u00eds upp me\u00f0 fj\u00f6ri, st\u00edg \u00e1 stokk \/ og streng \u00feess heit a\u00f0 rj\u00fafa ei flokk\u201c segir \u00ed kv\u00e6\u00f0i s\u00e9ra Fri\u00f0riks Fri\u00f0rikssonar.<\/p>\n<p>Hins vegar eru <em>\u00e1ram\u00f3taheit<\/em>\/<em>n\u00fd\u00e1rsheit <\/em>nokku\u00f0 s\u00e9rst\u00f6k tegund <em>heita<\/em> \u2013 \u00feau eru ekkert endilega opinber heldur ekki s\u00ed\u00f0ur algengt a\u00f0 f\u00f3lk haldi \u00e1ram\u00f3taheitum s\u00ednum fyrir sig. \u00deau eru eiginlega fremur markmi\u00f0 sem f\u00f3lk setur s\u00e9r en lofor\u00f0 \u00fe\u00f3tt au\u00f0vita\u00f0 megi segja a\u00f0 f\u00f3lk s\u00e9 a\u00f0 lofa sj\u00e1lfu s\u00e9r einhverju. Sambandi\u00f0 <em>setja s\u00e9r markmi\u00f0 <\/em>er gamalgr\u00f3i\u00f0, a.m.k. s\u00ed\u00f0an \u00ed byrjun tuttugustu aldar, og ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 s\u00fa setningager\u00f0 hafi \u00e1hrif \u00e1 or\u00f0i\u00f0 <em>\u00e1ram\u00f3taheit <\/em>og fari\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 tala um <em>setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit<\/em> \u2013 st\u00f6ku sinnum kemur reyndar l\u00edka fyrir <em>strengja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit<\/em>. \u00deegar vi\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>strengja \u00e1ram\u00f3taheit <\/em>er ekki nema 10-20 \u00e1rum eldra en hitt er lj\u00f3st a\u00f0 engin \u00e1st\u00e6\u00f0a er til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvort f\u00f3lk v\u00e6ri h\u00e6tt a\u00f0 strengja \u00e1ram\u00f3taheit \u2013 hvort allt eins m\u00e6tti setja s\u00e9r \u00e1ram\u00f3taheit \u201eeins og m\u00e9r finnst flestir gera \u00ed dag\u201c sag\u00f0i fyrirspyrjandi. \u00dev\u00ed er til a\u00f0 svara a\u00f0 \u00fe\u00f3tt seinna sambandi\u00f0 hafi vissulega rutt s\u00e9r til r\u00fams \u00e1 seinustu \u00e1rum fer \u00fev\u00ed fjarri a\u00f0 hi\u00f0 fyrrnefnda s\u00e9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7919","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7919"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7920,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919\/revisions\/7920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7919"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}