{"id":7922,"date":"2026-01-28T10:06:23","date_gmt":"2026-01-28T10:06:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7922"},"modified":"2026-01-28T12:45:34","modified_gmt":"2026-01-28T12:45:34","slug":"skolskal-klyftalaug-bossabad-rassbad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/28\/skolskal-klyftalaug-bossabad-rassbad\/","title":{"rendered":"Skolsk\u00e1l, klyftalaug, bossaba\u00f0, rassba\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd Facebook-f\u00e6rslu um daginn <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/uglastefania\/posts\/pfbid02LVvRGmJVoncxMZMBQGDm8FbyHGUiQRXikkHxjn8fPn9UBQFqMWPZmUAxLUGSBssFl\">skrifa\u00f0i<\/a> Ugla Stefan\u00eda Kristj\u00f6nud\u00f3ttir J\u00f3nsd\u00f3ttir: \u201eHvers vegna eru ekki \u00f6ll heimili me\u00f0 bidet (\u00edslensk \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00f3skast) e\u00f0a bidet \u00fa\u00f0ara tengdan vi\u00f0 kl\u00f3setti\u00f0?\u201c M\u00f6rg t\u00f3ku undir \u00feessa f\u00e6rslu sem vakti svo mikla athygli a\u00f0 Ugla var fengin til a\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/k\/c54fddb3-cda1-4e72-9f89-7892f444485c-1769192636317\">r\u00e6\u00f0a<\/a> m\u00e1li\u00f0 \u00ed \u201eReykjav\u00edk s\u00ed\u00f0degis\u201c \u00e1 <em>Bylgjunni<\/em>. \u00deetta v\u00e6ri au\u00f0vita\u00f0 ekki vi\u00f0fangsefni m\u00e1lspjalls nema vegna svigagreinarinnar \u201e\u00edslensk \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00f3skast\u201c \u2013 \u00fea\u00f0 vantar sem s\u00e9 gott \u00edslenskt or\u00f0 um \u00feetta fyrirb\u00e6ri. Fyrirs\u00f6gn vi\u00f0talsins \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>er \u201e\u00c6ttu \u00f6ll \u00edslensk heimili a\u00f0 vera me\u00f0 skolsk\u00e1l \u2013 Bidet?\u201c og \u00fea\u00f0 or\u00f0 hefur vissulega veri\u00f0 nota\u00f0 sem \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1 <em>bidet<\/em>, t.d. \u00ed <em>Ensk-\u00edslenskri or\u00f0ab\u00f3k me\u00f0 alfr\u00e6\u00f0ilegu \u00edvafi <\/em>fr\u00e1 1984 og <a href=\"https:\/\/hugtakasafn.utn.stjr.is\/hugtak.adp?id=15960&amp;leitarord=bidet&amp;tungumal=oll&amp;ordrett=o\">\u00ed<\/a> <em>Hugtakasafni \u00fe\u00fd\u00f0ingami\u00f0st\u00f6\u00f0var utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0uneytisins<\/em>.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>skolsk\u00e1l<\/em> er hins vegar ekki flettior\u00f0 \u00ed \u00edslenskum or\u00f0ab\u00f3kum \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 hafi lengi veri\u00f0 eitthva\u00f0 nota\u00f0 \u2013 en \u00ed \u00fdmsum merkingum. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1928, en \u00fea\u00f0 er \u00fear \u00ed upptalningu \u00e1 \u00fdmsum v\u00f6rum og \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1 hver merkingin er. En \u00ed elsta d\u00e6mi \u00fear sem h\u00e6gt er a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 merkingunni, <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1233856?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\/\">\u00ed<\/a> <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1937, er h\u00fan greinilega ekki 'bidet': \u201eSk\u00e1lar \u00feessar voru kalla\u00f0ar \u201eskolsk\u00e1lar\u201c hjer \u00e1\u00f0ur fyr og nota\u00f0ar \u00ed matarveislum greifanna \u00fearna um sl\u00f3\u00f0ir. \u00de\u00e6r voru l\u00e1tnar \u00e1 bor\u00f0i\u00f0, og gl\u00f6sin fylt me\u00f0 vatni. \u00deegar greifinn gaf merki, t\u00f3ku gestirnir hver sitt glas og supu \u00e1. Vatninu var \u00fe\u00f3 ekki rent ni\u00f0ur, heldur t\u00f3ku n\u00fa allir a\u00f0 skola kverkarnar af miklum m\u00f3\u00f0.\u201c Nokkrar a\u00f0rar merkingar koma l\u00edka fyrir \u00ed <em>skolsk\u00e1l<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00c1rb\u00f3k Tannl\u00e6knaf\u00e9lags \u00cdslands <\/em>1942 segir: \u201e\u00deyrfti \u00fe\u00e1 a\u00f0 \u00e6tla tannl\u00e6kninum s\u00e9rstakt herbergi \u00ed sk\u00f3lah\u00fasinu b\u00fai\u00f0 \u00feeim t\u00e6kjum, sem erfi\u00f0ast er a\u00f0 flytja, t.d. [...] skolsk\u00e1l.\u201c \u00cd <em>Melkorku <\/em>1945 segir: \u201e\u00deessari tegund vaska er au\u00f0velt a\u00f0 breyta \u00ed tv\u00f6faldan upp\u00fevottavask me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 fella s\u00e9rstaklega ger\u00f0a skolsk\u00e1l \u00far ry\u00f0fr\u00edu st\u00e1li ni\u00f0ur \u00ed skolpvaskinn \u00e1 me\u00f0an \u00fevegi\u00f0 er upp.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1958 segir: \u201etil hreinl\u00e6tisauka eru \u00e1 bor\u00f0um skolsk\u00e1lar me\u00f0 s\u00edtr\u00f3nusnei\u00f0um, svo a\u00f0 f\u00f3lk geti skola\u00f0 af fingrunum eftir m\u00e1lt\u00ed\u00f0ina.\u201c \u00dea\u00f0 er fyrst \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed <em>\u00cd\u00fer\u00f3ttabla\u00f0inu <\/em>1958 sem merkingin \u201abidet\u2018 kemur fram: \u201eHreinl\u00e6tist\u00e6ki, svo sem [...] Skolsk\u00e1lar (Bidets) [...].\u201c \u00deessi augl\u00fdsing var birt margsinnis \u00ed \u00fdmsum bl\u00f6\u00f0um og t\u00edmaritum fram um 1970.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feeim f\u00e1u d\u00e6mum sem finnast um or\u00f0i\u00f0 fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum hefur \u00fea\u00f0 oftast merkinguna 'bidet' en \u00fe\u00e1 oft greinilega talin \u00fe\u00f6rf \u00e1 a\u00f0 sk\u00fdra \u00fea\u00f0. \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1982 segir: \u201eSkolsk\u00e1lar\u00a0(bitet) munu ekki vera miki\u00f0 keyptar en \u00fe\u00f3 eitthva\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1989 segir: \u201eV\u00ed\u00f0a erlendis eru svokalla\u00f0ar\u00a0skolsk\u00e1lar\u00a0(bidet) algengar, en \u00fe\u00e6r vir\u00f0ast aldrei hafa fest fullkomlega \u00ed sessi h\u00e9r \u00e1 landi.\u201c A\u00f0rar merkingar eru \u00fe\u00f3 einnig \u00ed gangi. \u00cd <em>DV <\/em>1993 segir: \u201e\u00deeir sitja vi\u00f0 hringlaga bor\u00f0 og hafa vi\u00f0 hli\u00f0 s\u00e9r skolsk\u00e1lar.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>2000 segir: \u201eSums sta\u00f0ar eru bornar fram litlar sk\u00e1lar me\u00f0 vatni til a\u00f0 f\u00f3lk geti skola\u00f0 fingur s\u00edna. Sumir kalla \u00feetta skolsk\u00e1lar sem er fremur lj\u00f3tt or\u00f0 og \u00e1 ekki vi\u00f0.\u201c En vegna \u00feessarar margr\u00e6\u00f0ni or\u00f0sins er \u00fea\u00f0 t\u00e6past heppilegt fyrir <em>bidet<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum <\/em>er \u00fe\u00f3 a\u00f0 <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/leit\/bidet\">finna<\/a> \u00edslenska \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00e1 <em>bidet<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 <em>klyftalaug<\/em>. \u00deetta or\u00f0 s\u00e1st fyrst \u00ed <em>T\u00edmariti Verkfr\u00e6\u00f0ingaf\u00e9lags \u00cdslands <\/em>1985 en \u00ed <em>DV <\/em>1995 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2724822?iabr=on#page\/n15\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> h\u00f6fundur or\u00f0sins, Halld\u00f3r Halld\u00f3rsson pr\u00f3fessor, s\u00f6gu \u00feess. \u201eOr\u00f0i\u00f0 <em>klyftalaug<\/em> er samsett \u00far or\u00f0inu <em>klyftir<\/em> (kvk., flt.), sem merkir \u201eklof\u201c, en hefir \u00fe\u00f3 kurteislegri bl\u00e6. \u00dea\u00f0 m\u00e6tti \u00fev\u00ed segja, a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri skrauthverft or\u00f0. S\u00ed\u00f0ari hluti or\u00f0sins, <em>laug<\/em>, merkir \u201eba\u00f0\u201c e\u00f0a \u00f6llu heldur \u201e\u00fevottat\u00e6ki\". Or\u00f0i\u00f0 <em>klyftalaug<\/em> \u00e6tti \u00fev\u00ed engan a\u00f0 mei\u00f0a og hefir \u00feann kost a\u00f0 vera mynda\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og <em>handlaug<\/em> og <em>mundlaug<\/em>, \u00fe.e. fyrri hluti or\u00f0sins t\u00e1knar \u00feann l\u00edkamshluta, sem \u00feveginn er.\u201c Halld\u00f3r taldi \u201e<em>klyftalaug<\/em> vera smekklegra en <em>rassba\u00f0<\/em>, <em>bossaba\u00f0<\/em> og \u00f6nnur sl\u00edk\u201c sem hann hef\u00f0i heyrt um <em>bidet<\/em>.<\/p>\n<p>S\u00ed\u00f0astnefndu or\u00f0in eru \u00feess e\u00f0lis a\u00f0 varla er h\u00e6gt a\u00f0 b\u00faast vi\u00f0 m\u00f6rgum d\u00e6mum um \u00feau \u00e1 prenti, en \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997 segir \u00fe\u00f3: \u201eEitt t\u00e6ki, sem var \u00fe\u00f3 nokku\u00f0 algengt fyrir \u00e1ratug e\u00f0a svo, er n\u00fa a\u00f0 mestu horfi\u00f0. \u00dea\u00f0 var kalla\u00f0\u201ebidett\u201c, \u00fdmist kalla\u00f0 \u00e1 \u00edslensku rassba\u00f0 e\u00f0a f\u00f3taba\u00f0 og var einkum \u00e6tla\u00f0 konum til hreinl\u00e6tis.\u201c En <em>klyftalaug <\/em>hefur ekki heldur n\u00e1\u00f0 f\u00f3tfestu \u2013 engin d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>nema \u00feau sem \u00e1\u00f0ur eru nefnd, \u00ed grein Halld\u00f3rs um or\u00f0i\u00f0 og \u00ed or\u00f0alista \u00ed <em>T\u00edmariti Verkfr\u00e6\u00f0ingaf\u00e9lags \u00cdslands<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>klyftir <\/em>er n\u00e1nast \u00f3\u00feekkt og hvort sem f\u00f3lk \u00feekkir \u00fea\u00f0 e\u00f0a ekki vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 ekki hafa \u201ekurteislegri bl\u00e6\u201c en <em>klof<\/em> \u00ed huga m\u00e1lnotenda. \u00deetta er \u00fev\u00ed d\u00e6mi um misheppna\u00f0 n\u00fdyr\u00f0i \u2013 og enn vantar gott \u00edslenskt or\u00f0 yfir <em>bidet<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd Facebook-f\u00e6rslu um daginn skrifa\u00f0i Ugla Stefan\u00eda Kristj\u00f6nud\u00f3ttir J\u00f3nsd\u00f3ttir: \u201eHvers vegna eru ekki \u00f6ll heimili me\u00f0 bidet (\u00edslensk \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00f3skast) e\u00f0a bidet \u00fa\u00f0ara tengdan vi\u00f0 kl\u00f3setti\u00f0?\u201c M\u00f6rg t\u00f3ku undir \u00feessa f\u00e6rslu sem vakti svo mikla athygli a\u00f0 Ugla var fengin til a\u00f0 r\u00e6\u00f0a m\u00e1li\u00f0 \u00ed \u201eReykjav\u00edk s\u00ed\u00f0degis\u201c \u00e1 Bylgjunni. \u00deetta v\u00e6ri au\u00f0vita\u00f0 ekki vi\u00f0fangsefni m\u00e1lspjalls [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7922","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7922","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7922"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7922\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7924,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7922\/revisions\/7924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}