{"id":7925,"date":"2026-01-29T10:22:23","date_gmt":"2026-01-29T10:22:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7925"},"modified":"2026-01-29T10:22:23","modified_gmt":"2026-01-29T10:22:23","slug":"hvortveggi-hvor-tveggja-og-badir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/29\/hvortveggi-hvor-tveggja-og-badir\/","title":{"rendered":"Hvortveggi, hvor tveggja \u2013 og b\u00e1\u00f0ir"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi \u00ed \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c n\u00fdlega sag\u00f0ist h\u00f6fundur sakna \u00feess a\u00f0 heyra ekki lengur or\u00f0in <em>hvort tveggja <\/em>e\u00f0a <em>hvoru tveggja <\/em>og sag\u00f0i a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00e6\u00f0i <\/em>virtist \u201ehafa yfirteki\u00f0 \u00feessi or\u00f0\u201c. \u00dea\u00f0 minnti mig \u00e1 a\u00f0 fyrir fimm \u00e1rum <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/28\/blanda-af-badu\/\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00e9g: \u201e\u00c9g held nefnilega a\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c notkun fornafnsins <em>hvor tveggja<\/em> (a\u00f0 ekki s\u00e9 tala\u00f0 um <em>hvortveggi<\/em>) s\u00e9 \u00fea\u00f0 atri\u00f0i \u00edslensks m\u00e1lsta\u00f0als sem er fj\u00e6rst m\u00e1ltilfinningu venjulegra m\u00e1lnotenda.\u201c \u00dearna er myndin <em>hvortveggi <\/em>nefnd innan sviga en \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/66354\">segir<\/a>: \u201eHvorugkyn eint\u00f6lu, <strong>hvort tveggja<\/strong>, er haft um \u00fdmislegt sem ekki er h\u00e6gt a\u00f0 telja. [...] Forn or\u00f0mynd er <strong>hvortveggi <\/strong>\u00fear sem b\u00e1\u00f0ir or\u00f0li\u00f0ir beygjast\u201c \u2013 \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er <em>hvortveggi <\/em>gefi\u00f0 en <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/leit\/?leit=hvortveggi\">merkt<\/a> sem \u201efor\u00e6ldet\u201c e\u00f0a \u201e\u00farelt\u201c.<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 ger\u00f0i Helgi H\u00e1lfdanarson \u00edtreka\u00f0ar tilraunir til a\u00f0 kenna \u00fej\u00f3\u00f0inni notkun \u00feessa fornafns, me\u00f0 \u00a0molunum \u201eG\u00e6tum tungunnar\u201c sem birtust \u00ed bl\u00f6\u00f0um \u00e1 \u00e1runum 1982-1984 og samnefndu kveri fr\u00e1 1984 \u2013 <em>Morgunbla\u00f0i\u00f0 <\/em>endurbirti svo molana 2006-2007. Notkun <em>hvortveggi <\/em>var sk\u00fdr\u00f0 \u00ed nokkrum molum, m.a. <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1565472?iabr=on#page\/n44\/mode\/1up\/\">\u00feessum<\/a>: \u201eFornafni\u00f0 <strong>hvortveggi<\/strong> beygist eins og <strong>greinir<\/strong> <em>og <\/em><strong>veikbeygt l\u00fdsingaror\u00f0<\/strong>, svo sem \u201ehinn g\u00f3\u00f0i\u201c. T.d.: \u00ed hvor<strong>um<\/strong>tveggj<strong>u<\/strong> samt\u00f6kum (\u00ed hin<strong>um<\/strong> g\u00f3\u00f0<strong>u<\/strong> samt\u00f6kum. E\u00f0a: um hvor<strong>ar<\/strong>tveggj<strong>u<\/strong> dyrnar (um hin<strong>ar<\/strong> g\u00f3\u00f0<strong>u<\/strong> dyr). E\u00f0a: \u00deetta hvor<strong>t<\/strong>tveggj<strong>a<\/strong> er r\u00e9tt (\u00feetta hi<strong>\u00f0<\/strong> g\u00f3\u00f0<strong>a<\/strong>).\u201c En \u00feessi tilraun mist\u00f3kst \u2013 <em>hvortveggi <\/em>s\u00e9st n\u00fa aldrei og \u00fea\u00f0 m\u00e1 fullyr\u00f0a a\u00f0 \u00feessi notkun or\u00f0sins s\u00e9 algerlega horfin og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1610906?iabr=on#page\/n31\/mode\/2up\/\">fjarri<\/a> m\u00e1ltilfinningu f\u00f3lks.<\/p>\n<p>\u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/69931\">segir<\/a>: \u201e\u00d3\u00e1kve\u00f0na fornafni\u00f0 <strong>b\u00e1\u00f0ir<\/strong> er nota\u00f0 um \u00fea\u00f0 sem telja m\u00e1 me\u00f0 t\u00f6luor\u00f0inu <em>tveir, tv\u00e6r, tv\u00f6<\/em> (ekki um \u00fea\u00f0 sem tali\u00f0 er me\u00f0 t\u00f6luor\u00f0inu <em>tvennir, tvennar, tvenn<\/em>). <em>J\u00f3na og Sigga komu b\u00e1\u00f0ar.<\/em> \u00deegar r\u00e6tt er um einhverja tvenna (t.d. R\u00fassa og Sv\u00eda) er hins vegar betra a\u00f0 tala um t.a.m. <em>herb\u00fana\u00f0 hvorra tveggja.<\/em> Betra er a\u00f0 segja <em>hvorar tveggja buxurnar<\/em> en \u201eb\u00e1\u00f0ar buxurnar\u201c.\u201c \u00cd pistli <a href=\"Or\u00f0alagi\u00f0%20\u00fearna%20er%20athyglisvert%20\u2013%20sagt%20hva\u00f0%20s\u00e9%20\u201ebetra\u201c%20en%20ekki%20tala\u00f0%20beinl\u00ednis%20um%20r\u00e9tt%20og%20rangt.\">J\u00f3ns<\/a> G. Fri\u00f0j\u00f3nssonar \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em>segir l\u00edka a\u00f0 <em>b\u00e1\u00f0ir <\/em>s\u00e9 \u201ea\u00f0 \u00fdmsu leyti vandme\u00f0fari\u00f0\u201c \u2013 \u00fea\u00f0 er \u201ehelst ekki nota\u00f0 me\u00f0 fleirt\u00f6luor\u00f0um en me\u00f0 \u00feeim er nota\u00f0 fn. <em>hvor tveggja<\/em>.\u201c Or\u00f0alagi\u00f0 \u00ed \u00feessum heimildum, \u201ebetra\u201c og \u201ehelst ekki\u201c er athyglisvert \u2013 \u00fea\u00f0 er ekki sagt berum or\u00f0um a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 beinl\u00ednis rangt a\u00f0 nota <em>b\u00e1\u00f0ir <\/em>me\u00f0 fleirt\u00f6luor\u00f0um.<\/p>\n<p>\u00cd \u00e1\u00f0urnefndum pistli tekur J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson d\u00e6min \u201e?<em>b\u00e6\u00f0i sk\u00e6rin<\/em>; ?<em>b\u00e1\u00f0ar buxurnar<\/em>; ?<em>b\u00e1\u00f0ar b\u00f6rurnar<\/em>; ?<em>fara \u00e1 b\u00e1\u00f0a t\u00f3nleikana<\/em>\u201c sem hann setur spurningarmerki vi\u00f0 til a\u00f0 s\u00fdna a\u00f0 \u00feetta eigi \u201ehelst ekki\u201c a\u00f0 segja, heldur nota <em>hvor tveggja <\/em>\u2013 \u201e<em>hvor tveggja sk\u00e6rin<\/em>; <em>hvorar tveggja buxurnar<\/em>; <em>hvorar tveggja b\u00f6rurnar<\/em>; <em>fara \u00e1 hvora tveggja t\u00f3nleikana<\/em><em>\u201c<\/em>. \u00c9g \u00feori samt a\u00f0 fullyr\u00f0a a\u00f0 megin\u00feorri m\u00e1lnotenda notar spurningarmerktu d\u00e6min \u2013 ekki bara af \u00feessum or\u00f0um, heldur \u00f6\u00f0rum hli\u00f0st\u00e6\u00f0um fleirt\u00f6luor\u00f0um. Au\u00f0velt er a\u00f0 s\u00fdna fram \u00e1 \u00fea\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 v\u00edsa \u00ed t\u00ed\u00f0ni \u00feriggja algengara fleirt\u00f6luor\u00f0a sem \u00e9g sko\u00f0a\u00f0i \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>\u2013 <em>buxur<\/em>, <em>t\u00f3nleika <\/em>og <em>dyr<\/em>. Or\u00f0in <em>b\u00f6rur <\/em>og <em>sk\u00e6ri <\/em>eru mun sjaldg\u00e6fari og t\u00f6lur um \u00feau ekki jafn markt\u00e6kar.<\/p>\n<p>\u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru \u00ferj\u00fa d\u00e6mi um <em>hvorar tveggja buxur <\/em>en 157 um <em>b\u00e1\u00f0ar buxur<\/em>, um <em>hvora tveggja t\u00f3nleika <\/em>eru um 130 d\u00e6mi en um <em>b\u00e1\u00f0a t\u00f3nleika <\/em>um 720 d\u00e6mi, og um <em>hvorar tveggja dyr <\/em>eru tuttugu d\u00e6mi en um <em>b\u00e1\u00f0ar dyr <\/em>um tv\u00f6 hundru\u00f0. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 \u00ed yfirgn\u00e6fandi meirihluta d\u00e6ma er nota\u00f0 <em>b\u00e1\u00f0ar<\/em>\/<em>b\u00e1\u00f0ir <\/em>\u00fear sem \u201e\u00e6tti\u201c a\u00f0 vera <em>hvorar<\/em>\/<em>hvorir \u00a0tveggja<\/em>. \u00deetta er \u00feeim mun athyglisver\u00f0ara sem \u00fearna er n\u00e6r eing\u00f6ngu um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a pr\u00f3farkalesna texta \u00fear sem b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 a\u00f0 \u201er\u00f6ng\u201c m\u00e1lnotkun hef\u00f0i veri\u00f0 lei\u00f0r\u00e9tt. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er ekkert d\u00e6mi um <em>hvorar tveggja buxur <\/em>en n\u00edtj\u00e1n um <em>b\u00e1\u00f0ar buxur<\/em>, um 220 d\u00e6mi um <em>hvora tveggja t\u00f3nleika <\/em>en um 360 um <em>b\u00e1\u00f0a t\u00f3nleika<\/em>, og sj\u00f6 d\u00e6mi um <em>hvorar tveggja dyr <\/em>en n\u00edtj\u00e1n um <em>b\u00e1\u00f0ar dyr<\/em>.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um <em>hvorar tveggja buxur <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1951, \u201eHvorar tveggja buxurnar voru \u00ed sundur\u201c, en \u00fea\u00f0 elsta um <em>b\u00e1\u00f0ar buxur <\/em>\u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1882, \u201eEg settist n\u00fa \u00e1 klepra\u00f0an stein, f\u00f3r \u00far sokkunum og\u00a0<em>b\u00e1\u00f0um buxunum<\/em>\u201c. Elsta d\u00e6mi um <em>hvora tveggja t\u00f3nleika <\/em>er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1956, \u201eHvorir tveggja t\u00f3nleikarnir eru kl. 3 s\u00ed\u00f0degis\u201c, en um <em>b\u00e1\u00f0a t\u00f3nleika <\/em>\u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1952, \u201em\u00ednum eigin t\u00f3nverkum, sem \u00e9g spila\u00f0i \u00e1 b\u00e1\u00f0um t\u00f3nleikunum, var vel teki\u00f0\u201c. Elsta d\u00e6mi um <em>hvorar tveggja dyr <\/em>er \u00ed <em>B\u00fana\u00f0arritinu <\/em>1911, \u201e2 \u00e1lnir v\u00e6ru fr\u00e1 endum hans til hvorratveggja dyranna\u201c, en um <em>b\u00e1\u00f0ar dyr <\/em>\u00ed <em>Heimskringlu <\/em>1892: \u201eB\u00e1\u00f0ar dyr rei\u00f0h\u00fassins voru n\u00fa opna\u00f0ar.\u201c Elstu d\u00e6min um <em>b\u00e1\u00f0ar<\/em>\/<em>b\u00e1\u00f0ir<\/em> eru \u00fev\u00ed \u00ed \u00f6llum tilvikum eldri.<\/p>\n<p>\u00dear me\u00f0 er \u00e9g ekki a\u00f0 segja a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 eldra \u00ed m\u00e1linu a\u00f0 nota <em>b\u00e1\u00f0ar<\/em>\/<em>b\u00e1\u00f0ir <\/em>en <em>hvor tveggja <\/em>\u00ed sl\u00edkum setningum \u2013 \u00fea\u00f0 liggur fyrir a\u00f0 svo er ekki. En \u00feetta s\u00fdnir samt a\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c notkun hefur lengi veri\u00f0 sjaldg\u00e6fari en s\u00fa \u201eranga\u201c, og \u00e9g fullyr\u00f0i a\u00f0 \u201er\u00e9tta\u201c notkunin er ekki einungis sjaldg\u00e6f, heldur er h\u00fan fjarri m\u00e1ltilfinningu megin\u00feorra m\u00e1lnotenda \u2013 og raunar \u00ed andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 hana. \u00c9g hef vissulega engar formlegar ranns\u00f3knir til a\u00f0 sty\u00f0ja \u00feessa fullyr\u00f0ingu en \u00e9g byggi hana \u00e1 reynslu minni, ekki s\u00edst fj\u00f6rut\u00edu \u00e1ra kennslureynslu. Eins og \u00e9g <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/28\/blanda-af-badu\/\">skrifa\u00f0i<\/a> fyrir fimm \u00e1rum: \u201e\u00dea\u00f0 er ekki nokkurt vit \u00ed a\u00f0 halda \u00ed svona forngrip sem f\u00e6stir hafa \u00e1 valdi s\u00ednu og m\u00e9r finnst sj\u00e1lfsagt a\u00f0 tala um <em>b\u00e1\u00f0ar buxurnar<\/em>, <em>b\u00e6\u00f0i sk\u00e6rin<\/em> og <em>b\u00e1\u00f0a m\u00e1lsta\u00f0ina<\/em> \u2013 og <em>bl\u00f6ndu af b\u00e1\u00f0u<\/em>.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi \u00ed \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c n\u00fdlega sag\u00f0ist h\u00f6fundur sakna \u00feess a\u00f0 heyra ekki lengur or\u00f0in hvort tveggja e\u00f0a hvoru tveggja og sag\u00f0i a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 b\u00e6\u00f0i virtist \u201ehafa yfirteki\u00f0 \u00feessi or\u00f0\u201c. \u00dea\u00f0 minnti mig \u00e1 a\u00f0 fyrir fimm \u00e1rum skrifa\u00f0i \u00e9g: \u201e\u00c9g held nefnilega a\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c notkun fornafnsins hvor tveggja (a\u00f0 ekki s\u00e9 tala\u00f0 um hvortveggi) s\u00e9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7925","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7925","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7925"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7926,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7925\/revisions\/7926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}