{"id":7943,"date":"2026-02-04T07:58:47","date_gmt":"2026-02-04T07:58:47","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7943"},"modified":"2026-02-04T08:01:33","modified_gmt":"2026-02-04T08:01:33","slug":"plotuslagarar-og-plotuskjodur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/02\/04\/plotuslagarar-og-plotuskjodur\/","title":{"rendered":"Pl\u00f6tuslagarar og pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0ur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0u \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c um <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/02\/03\/allt-i-plati\/\">pistil<\/a> minn um s\u00f6gnina <em>plata<\/em>, nafnor\u00f0i\u00f0 <em>plat <\/em>og forskeyti\u00f0 <em>plat- <\/em>nefndi h\u00f3pverji a\u00f0 hann \u00feekkti or\u00f0i\u00f0 <em>pl\u00f6tuslagari <\/em>um \u00f3merkilegan mann. \u00c9g haf\u00f0i aldrei heyrt \u00feetta, en \u00fea\u00f0 \u00e1 auglj\u00f3slega r\u00e6tur a\u00f0 rekja til <em>pladeslager <\/em>\u00ed d\u00f6nsku og <em>Plattenschlager <\/em>\u00ed \u00fe\u00fdsku sem nefnt var \u00ed pistlinum. \u00deetta or\u00f0 finnst ekki \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en h\u00e1tt \u00ed \u00ferj\u00e1t\u00edu d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Sameiningunni <\/em>1917: \u201ekomi\u00f0 \u00fei\u00f0, nautsv\u00edra\u00f0ir, svip-ygldir, sv\u00edns-kjamma\u00f0ir, inneygir, heila-skorpnir pl\u00f6tuslagarar\u201c. \u00dear sem h\u00e6gt er a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 merkingu or\u00f0sins merkir \u00fea\u00f0 greinilega 'svikari' \u2013 \u00ed <em>Pressunni <\/em>1990 segir um Einar Benediktsson: \u201eAndst\u00e6\u00f0ingarnir t\u00f6ldu a\u00f0 hann v\u00e6ri bara pl\u00f6tuslagari \u00ed st\u00f3rbrotnum st\u00edl, en \u00e9g er sannf\u00e6r\u00f0ur um a\u00f0 hann tr\u00fa\u00f0i \u00e1 \u00feessa drauma s\u00edna.\u201c<\/p>\n<p>\u00deetta lei\u00f0ir hugann a\u00f0 \u00f6\u00f0ru or\u00f0i svipu\u00f0u a\u00f0 merkingu og or\u00f0ger\u00f0 en \u00far ger\u00f3l\u00edku m\u00e1lsni\u00f0i \u2013 \u00fea\u00f0 er nafnor\u00f0i\u00f0 <em>pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0a<\/em>. \u00deetta er or\u00f0 sem \u00e9g \u00feekki vel en \u00fatiloka\u00f0 er a\u00f0 fullyr\u00f0a nokku\u00f0 um aldur \u00feess e\u00f0a \u00fatbrei\u00f0slu vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er mj\u00f6g \u00f3formlegt, einkum nota\u00f0 \u00ed tali barna e\u00f0a vi\u00f0 b\u00f6rn, en s\u00e1rasjaldan \u00ed ritm\u00e1li. Munnlegar heimildir benda \u00fe\u00f3 til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 a.m.k. sext\u00edu \u00e1ra gamalt. \u00dea\u00f0 er vitanlega ekki \u00ed neinum or\u00f0ab\u00f3kum og \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er a\u00f0eins eitt d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u2013 \u201eFleiri pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0ur en oft \u00e1\u00f0ur\u201c segir \u00ed fr\u00e9tt <em>24 stunda <\/em>af apr\u00edlg\u00f6bbum fj\u00f6lmi\u00f0la 2008. \u00derj\u00fa d\u00e6mi eru \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, eitt af <em>Bland.is <\/em>2009 og tv\u00f6 \u00far s\u00f6mu grein \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>2016: \u201eAlmann Borgar sag\u00f0i \u00f6llum kr\u00f6kkunum a\u00f0 Dagmundur v\u00e6ri pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0a\u201c og \u201eAf \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00fa ert pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0a!\u201c.\u201c<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir a\u00f0 fyrri li\u00f0urinn s\u00e9 <em>pl\u00f6t- <\/em>en ekki <em>plat- <\/em>leikur au\u00f0vita\u00f0 enginn vafi \u00e1 merkingu or\u00f0sins og tengslum \u00feess vi\u00f0 <em>plat <\/em>og <em>plata<\/em>, enda erum vi\u00f0 v\u00f6n \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>a<\/em> og <em>\u00f6 <\/em>skiptist \u00e1 \u00ed beygingu or\u00f0a og skyldum or\u00f0um. \u00dea\u00f0 er l\u00edka f\u00f6st regla \u00ed m\u00e1linu (me\u00f0 \u00e1kve\u00f0num undantekningum sem eiga s\u00e9r s\u00f6gulegar sk\u00fdringar) a\u00f0 <em>a <\/em>getur ekki sta\u00f0i\u00f0 \u00ed n\u00e6sta atkv\u00e6\u00f0i \u00e1 undan <em>u<\/em>, heldur ver\u00f0ur \u00fear a\u00f0 koma <em>\u00f6 <\/em>\u00ed sta\u00f0inn \u2013 *<em>platuskj\u00f3\u00f0a <\/em>v\u00e6ri \u00f3hugsandi or\u00f0 \u00ed \u00edslensku. En spurningin er hins vegar hva\u00f0an \u00feetta <em>u <\/em>er komi\u00f0 \u2013 hvers vegna er or\u00f0i\u00f0 ekki bara *<em>platskj\u00f3\u00f0a<\/em>? L\u00edkleg sk\u00fdring er s\u00fa a\u00f0 e\u00f0lilegri hrynjandi f\u00e6st me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 fyrri li\u00f0urinn s\u00e9 tv\u00edkv\u00e6\u00f0ur \u2013 pr\u00f3fi\u00f0 bara a\u00f0 segja <em>platskj\u00f3\u00f0a <\/em>og <em>pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0a <\/em>eins og \u00fei\u00f0 v\u00e6ru\u00f0 barn e\u00f0a a\u00f0 tala vi\u00f0 barn og \u00e9g er viss um a\u00f0 \u00fei\u00f0 \u00e1tti\u00f0 ykkur \u00e1 muninum.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0a <\/em>er hli\u00f0st\u00e6tt or\u00f0um eins og <em>kjaftaskj\u00f3\u00f0a <\/em>og <em>v\u00e6luskj\u00f3\u00f0a <\/em>sem eru g\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu. Eins og fram kom \u00ed <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/02\/03\/allt-i-plati\/\">fyrri pistli<\/a> var kvenkynsor\u00f0i\u00f0 <em>plata <\/em>stundum nota\u00f0 \u00e1\u00f0ur fyrr \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>plat<\/em>, og h\u00e9r \u00e1 undan var nefnt or\u00f0i\u00f0 <em>pl\u00f6tuslagari <\/em>sem hefur lifa\u00f0 \u00ed m\u00e1linu fram undir \u00feetta \u2013 n\u00edu d\u00e6mi fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld eru um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. G\u00e6ti <em>pl\u00f6tuskj\u00f3\u00f0a <\/em>veri\u00f0 eignarfallsamsetning af <em>plata<\/em>\u00a0myndu\u00f0 me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af <em>pl\u00f6tuslagari<\/em>, eins konar barnam\u00e1ls\u00fatg\u00e1fa af \u00fev\u00ed or\u00f0i? \u00dea\u00f0 er ekki \u00f3hugsandi, en langl\u00edklegast er \u00fe\u00f3 a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a tengihlj\u00f3\u00f0ssamsetningu \u00fear sem <em>u <\/em>er nota\u00f0 sem tengihlj\u00f3\u00f0 (tengistafur, bandstafur) til a\u00f0 l\u00edma or\u00f0hlutana saman. Sl\u00edk or\u00f0myndun er v\u00e6ntanlega \u00e1 fer\u00f0um \u00ed or\u00f0um eins og <em>grenjuskj\u00f3\u00f0a<\/em>,<em> v\u00e6luskj\u00f3\u00f0a<\/em> o.fl. og er mj\u00f6g algeng \u00ed barnam\u00e1li.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0u \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c um pistil minn um s\u00f6gnina plata, nafnor\u00f0i\u00f0 plat og forskeyti\u00f0 plat- nefndi h\u00f3pverji a\u00f0 hann \u00feekkti or\u00f0i\u00f0 pl\u00f6tuslagari um \u00f3merkilegan mann. \u00c9g haf\u00f0i aldrei heyrt \u00feetta, en \u00fea\u00f0 \u00e1 auglj\u00f3slega r\u00e6tur a\u00f0 rekja til pladeslager \u00ed d\u00f6nsku og Plattenschlager \u00ed \u00fe\u00fdsku sem nefnt var \u00ed pistlinum. \u00deetta or\u00f0 finnst ekki \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7943","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7943","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7943"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7943\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7945,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7943\/revisions\/7945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}