{"id":7977,"date":"2026-02-12T13:30:12","date_gmt":"2026-02-12T13:30:12","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7977"},"modified":"2026-02-12T16:55:08","modified_gmt":"2026-02-12T16:55:08","slug":"haframjolk-er-ekki-mjolk-en-hun-er-haframjolk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/02\/12\/haframjolk-er-ekki-mjolk-en-hun-er-haframjolk\/","title":{"rendered":"Haframj\u00f3lk er ekki mj\u00f3lk \u2013 en h\u00fan er haframj\u00f3lk"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fyrirs\u00f6gn \u00e1 <em>mbl.is<\/em> \u00ed dag <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/erlent\/2026\/02\/11\/haframjolk_er_ekki_mjolk\/\">segir<\/a>: \u201eHaframj\u00f3lk er ekki mj\u00f3lk\u201c og \u00ed fr\u00e9ttinni segir: \u201eEkki m\u00e1 l\u00fdsa haframj\u00f3lk sem mj\u00f3lk. [\u2026] \u00cd d\u00f3mi \u00ed dag sta\u00f0festi \u00e6\u00f0sti d\u00f3mst\u00f3ll Bretlands bann vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 drykkjarframlei\u00f0andinn Oatly noti hugtaki\u00f0 \u201emj\u00f3lk\u201c til a\u00f0 kynna v\u00f6rur s\u00ednar.\u201c \u00dearna gerir bla\u00f0i\u00f0 \u00feau algengu mist\u00f6k, sem vissulega eru mj\u00f6g skiljanleg, a\u00f0 nota \u00edslenska or\u00f0i\u00f0 <em>mj\u00f3lk <\/em>\u00fe\u00f3tt <a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/cx2gnl45g40o\">\u00farskur\u00f0ur<\/a> h\u00e6star\u00e9ttar Bretlands fjalli um or\u00f0i\u00f0 <em>milk<\/em>. N\u00fa getur f\u00f3lk sagt a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 fullkomlega e\u00f0lilegt \u2013 <em>milk<\/em> samsvari <em>mj\u00f3lk<\/em> og s\u00e9 \u00fe\u00fdtt \u00feannig \u00ed \u00f6llum or\u00f0ab\u00f3kum. \u00dea\u00f0 er \u00fat af fyrir sig r\u00e9tt, en \u00fear er \u00fe\u00f3 liti\u00f0 fram hj\u00e1 \u00fev\u00ed mikilsver\u00f0a atri\u00f0i a\u00f0 um tv\u00f6 mismunandi tungum\u00e1l er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a og samsv\u00f6run or\u00f0a milli m\u00e1la er sjaldnast fullkomin enda \u00fe\u00f3tt svo vir\u00f0ist \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00c9g hef stundum \u00e1\u00f0ur fjalla\u00f0 um svipu\u00f0 d\u00e6mi, \u00fear sem f\u00f3lk gefur s\u00e9r a\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00e1 vi\u00f0 um tilteki\u00f0 or\u00f0 \u00ed erlendu m\u00e1li (oftast ensku) eigi l\u00edka vi\u00f0 um samsv\u00f6run \u00feess \u00ed \u00edslensku \u2013 d\u00e6mi sem \u00e9g hef r\u00e6tt <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/12\/26\/gledileg-jol-eda-aetti-ad-segja-gledilega-hatid\/\">eru<\/a> <em>Christmas <\/em>\u2013 <em>j\u00f3l<\/em>, <em>genocide <\/em>\u2013 <em>\u00fej\u00f3\u00f0armor\u00f0 <\/em>og <em>slut <\/em>\u2013 <em>drusla<\/em>. \u00cd \u00feessu tilviki er samsv\u00f6runin samt \u00f3venju n\u00e1in \u2013 ekki einasta er merkingin yfirleitt s\u00fa sama \u00ed <em>milk <\/em>og <em>mj\u00f3lk<\/em>, heldur er beinl\u00ednis um sama or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a fr\u00e1 or\u00f0sifjafr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narmi\u00f0i (<a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/12322\">komi\u00f0 af<\/a> *<em>meluk-<\/em> \u00ed frumgerm\u00f6nsku), og hlj\u00f3\u00f0l\u00edkingin mj\u00f6g mikil. En \u00fea\u00f0 er samt komi\u00f0 nokku\u00f0 \u00e1 anna\u00f0 \u00fe\u00fasund \u00e1ra s\u00ed\u00f0an norr\u00e6na og engilsaxneska skildust a\u00f0 og \u00fev\u00ed geta or\u00f0in hafa \u00fer\u00f3a\u00f0 me\u00f0 s\u00e9r mismunandi aukamerkingar e\u00f0a kalla\u00f0 fram mismunandi hughrif \u00ed \u00edslensku og ensku.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru gefnar tv\u00e6r merkingar or\u00f0sins <em>mj\u00f3lk<\/em> auk hinnar venjulegu \u2013 'safi \u00fdmissa plantna' (<em>f\u00edflamj\u00f3lk<\/em>) og 'svil \u00far fiski'. Einnig kemur or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00ed samsetningunni <em>h\u00fa\u00f0mj\u00f3lk <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/49834\">sk\u00fdrt<\/a> '\u00feunnflj\u00f3tandi krem fyrir l\u00edkamann' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00deessar merkingar eru upprunnar sem l\u00edkingar en \u00fe\u00e6r eru samt g\u00f3\u00f0ar og gildar, og merkingin 'pl\u00f6ntusafi' kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 \u00ed <em>L\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i <\/em>fr\u00e1 seinni hluta \u00ferett\u00e1ndu aldar <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c442366\">segir<\/a>: \u201emj\u00f3lk s\u00fa er ri\u00f0in er \u00far selju b\u00f6rk [\u2026] birtir enn augu og b\u00e6tir mj\u00f6g.\u201c En \u00fear sem hef\u00f0 er fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 nota <em>mj\u00f3lk <\/em>\u00ed l\u00edkingum eins og t.d. <em>f\u00edflamj\u00f3lk <\/em>\u00e6tti a\u00f0 vera h\u00e6gt a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00f6\u00f0rum samsetningum um v\u00f6kva me\u00f0 efni \u00e6ttu\u00f0u \u00far jurtar\u00edkinu, svo sem <em>haframj\u00f3lk<\/em>, <em>m\u00f6ndlumj\u00f3lk<\/em>, <em>sojamj\u00f3lk <\/em>o.fl.<\/p>\n<p>H\u00e6stir\u00e9ttur Bretlands hefur auglj\u00f3slega ekki l\u00f6gs\u00f6gu \u00e1 \u00cdslandi og umr\u00e6ddur \u00farskur\u00f0ur hefur \u00fev\u00ed ekki gildi h\u00e9r, fyrir utan \u00fea\u00f0 a\u00f0 hann fjallar um or\u00f0i\u00f0 <em>milk<\/em> en ekki <em>mj\u00f3lk<\/em>. Hins vegar m\u00e1 spyrja hvort hli\u00f0st\u00e6tt m\u00e1l g\u00e6ti komi\u00f0 upp h\u00e9r, og hvort ni\u00f0ursta\u00f0an yr\u00f0i \u00fe\u00e1 s\u00fa sama \u2013 \u00ed \u00fev\u00ed sambandi ver\u00f0ur a\u00f0 taka fram a\u00f0 <em>milk<\/em> \u00ed ensku getur l\u00edka haft <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/milk\">merkinguna<\/a> 'pl\u00f6ntusafi'. En framangreindar samsetningar eru allar flettior\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> og komin l\u00f6ng hef\u00f0 \u00e1 \u00fe\u00e6r sumar hverjar \u2013 elsta d\u00e6mi um <em>m\u00f6ndlumj\u00f3lk <\/em>er t.d. fr\u00e1 1901 og \u00fea\u00f0 elsta um <em>sojamj\u00f3lk <\/em>fr\u00e1 1933. \u00c9g finn ekki d\u00e6mi um a\u00f0 hagsmunaa\u00f0ilar eins og Mj\u00f3lkursamsalan hafi amast vi\u00f0 \u00feessum or\u00f0um \u00fe\u00f3tt svo kunni a\u00f0 vera. M\u00e9r fyndist fr\u00e1leitt a\u00f0 banna notkun \u00feeirra.<\/p>\n<p>\u00dear fyrir utan felst \u00ed umr\u00e6ddum \u00farskur\u00f0i bann vi\u00f0 a\u00f0 tala um \u201epost-milk generation\u201c \u2013 'kynsl\u00f3\u00f0ina eftir mj\u00f3lk' \u2013 en hann var\u00f0ar ekki samsetninguna e\u00f0a or\u00f0asambandi\u00f0 <em>oat milk<\/em> beint. \u00dea\u00f0 skiptir m\u00e1li, vegna \u00feess a\u00f0 merking or\u00f0s sem hluta samsetningar er i\u00f0ulega \u00f6nnur en merking or\u00f0sins \u00feegar \u00fea\u00f0 er sj\u00e1lfst\u00e6tt. \u00dear n\u00e6gir a\u00f0 v\u00edsa til or\u00f0sins <em>h\u00fas <\/em>sem ekki merkir b\u00f3kstaflega 'h\u00fas' \u00ed or\u00f0um eins og <em>eldh\u00fas<\/em>, <em>gleraugnah\u00fas<\/em>, <em>gollursh\u00fas<\/em>, <em>hj\u00f3nah\u00fas<\/em>, <em>n\u00e1lh\u00fas <\/em>o.fl. \u00dea\u00f0 er samsetningin \u00ed heild sem hefur \u00e1kve\u00f0na merkingu, sem er ekki endilega fall e\u00f0a summa af merkingu or\u00f0hlutanna. Or\u00f0i\u00f0 <em>mj\u00f3lk <\/em>hefur merkinguna 'k\u00faamj\u00f3lk' \u00ed venjulegu m\u00e1li og \u00fev\u00ed v\u00e6ri \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 tala um <em>haframj\u00f3lk <\/em>sem <em>mj\u00f3lk<\/em> \u2013 en samsetningin <em>haframj\u00f3lk<\/em> er \u00ed g\u00f3\u00f0u lagi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fyrirs\u00f6gn \u00e1 mbl.is \u00ed dag segir: \u201eHaframj\u00f3lk er ekki mj\u00f3lk\u201c og \u00ed fr\u00e9ttinni segir: \u201eEkki m\u00e1 l\u00fdsa haframj\u00f3lk sem mj\u00f3lk. [\u2026] \u00cd d\u00f3mi \u00ed dag sta\u00f0festi \u00e6\u00f0sti d\u00f3mst\u00f3ll Bretlands bann vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 drykkjarframlei\u00f0andinn Oatly noti hugtaki\u00f0 \u201emj\u00f3lk\u201c til a\u00f0 kynna v\u00f6rur s\u00ednar.\u201c \u00dearna gerir bla\u00f0i\u00f0 \u00feau algengu mist\u00f6k, sem vissulega eru mj\u00f6g skiljanleg, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7977","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7977","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7977"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7977\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7980,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7977\/revisions\/7980"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}