{"id":7986,"date":"2026-02-16T22:36:22","date_gmt":"2026-02-16T22:36:22","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7986"},"modified":"2026-02-16T22:36:22","modified_gmt":"2026-02-16T22:36:22","slug":"sidustu-thrju-og-halft-eda-sidasta-thrju-og-halft","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/02\/16\/sidustu-thrju-og-halft-eda-sidasta-thrju-og-halft\/","title":{"rendered":"S\u00ed\u00f0ustu \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft \u2013 e\u00f0a s\u00ed\u00f0asta \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u00edslensku gildir s\u00fa <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73861\">regla<\/a> a\u00f0 tala \u00feeirra or\u00f0a sem standa me\u00f0 samsettri t\u00f6lu r\u00e6\u00f0st af s\u00ed\u00f0asta li\u00f0 t\u00f6lunnar. \u00deannig segjum vi\u00f0 ekki bara <em>einn g\u00f3\u00f0ur dagur<\/em>, heldur l\u00edka <em>tuttugu og einn g\u00f3\u00f0<strong>ur<\/strong> dag<strong>ur<\/strong><\/em>, ekki *<em>tuttugu og einn g\u00f3\u00f0<strong>ir<\/strong> dag<strong>ar<\/strong> <\/em>\u2013 \u00fe\u00f3tt dagarnir s\u00e9u margir er \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0asti li\u00f0urinn, <em>einn<\/em>, sem r\u00e6\u00f0ur \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 notum eint\u00f6luna <em>dag<strong>ur<\/strong><\/em> en ekki fleirt\u00f6luna <em>dag<strong>ar<\/strong><\/em>. \u00deetta finnst f\u00f3lki oft \u00f3r\u00f6kr\u00e9tt, sem \u00fea\u00f0 er vissulega, en \u00feetta er samt f\u00f6st m\u00e1lvenja \u00fe\u00f3tt h\u00fan kunni a\u00f0 vera farin a\u00f0 l\u00e1ta eitthva\u00f0 undan s\u00edga, e.t.v. a\u00f0 einhverju leyti vegna erlendra \u00e1hrifa (allm\u00f6rg d\u00e6mi eru um <em>21 m\u00e1nu\u00f0<strong>ir<\/strong><\/em>, <em>31 vik<strong>ur<\/strong><\/em>, <em>41 dag<strong>ar<\/strong> <\/em>o.s.frv. \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, einkum af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum). En hva\u00f0 \u00e1 a\u00f0 gera \u00feegar seinasti li\u00f0urinn er ekki t\u00f6luor\u00f0 heldur l\u00fdsingaror\u00f0 eins og <em>h\u00e1lfur<\/em>?<\/p>\n<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/sport\/efstadeild\/2026\/02\/13\/rett_skref_fyrir_mig_og_fjolskylduna\/\">fr\u00e9tt<\/a> sem birtist n\u00fdlega \u00e1 <em>mbl.is <\/em>segir: \u201eHann kemur [\u2026] fr\u00e1 s\u00e6nska f\u00e9laginu Norrk\u00f6ping, \u00fear sem hann l\u00e9k s\u00ed\u00f0ustu \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0.\u201c \u00dearna er l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>s\u00ed\u00f0<strong>ustu<\/strong> <\/em>haft \u00ed fleirt\u00f6lu, eins og e\u00f0lilegt m\u00e1 vir\u00f0ast vegna \u00feess a\u00f0 t\u00f6luor\u00f0i\u00f0 <em>\u00ferj\u00fa <\/em>kemur \u00e1 eftir. En svo kemur <em>h\u00e1lft <\/em>sem er \u00ed vissum skilningi hluti af samsettri t\u00f6lu, <em>\u00ferj\u00fa og h\u00e1lft<\/em>, og \u00fear \u00e1 eftir <em>\u00e1ri\u00f0 <\/em>sem er \u00ed eint\u00f6lu og \u00fea\u00f0 er e\u00f0lilegt \u2013 \u00fea\u00f0 samr\u00e6mist seinni li\u00f0 t\u00f6lunnar, <em>h\u00e1lft<\/em>, enda er bara eitt \u00e1r sem er h\u00e1lft en hin \u00ferj\u00fa eru heil og \u00fev\u00ed v\u00e6ri fr\u00e1leitt a\u00f0 segja *<em>s\u00ed\u00f0ustu \u00ferj\u00fa og h\u00e1lf \u00e1r<strong>in<\/strong><\/em>. En \u00e6tti \u00feessi seinni li\u00f0ur t\u00f6lunnar, <em>h\u00e1lft<\/em>, a\u00f0 r\u00e1\u00f0a t\u00f6lunni \u00e1 l\u00fdsingaror\u00f0inu sem kemur \u00e1 undan \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 st\u00e6\u00f0i \u00ed eint\u00f6lu \u2013 \u00e6tti fremur a\u00f0 segja <em>s\u00ed\u00f0<strong>asta<\/strong> \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0<\/em>, til samr\u00e6mis vi\u00f0 <em>s\u00ed\u00f0<strong>asta<\/strong> tuttugu og eitt \u00e1ri\u00f0<\/em>?<\/p>\n<p>\u00deegar a\u00f0 er g\u00e1\u00f0 kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 \u00feetta er sitt \u00e1 hva\u00f0 \u00ed textum. \u00cd \u00fe\u00fdddri s\u00f6gu \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1965 er \u00feetta haft eins og \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri fr\u00e9tt: \u201e\u00c1ttum vi\u00f0 eftir a\u00f0 lenda \u00ed svipu\u00f0u hva\u00f0 eftir anna\u00f0 n\u00e6stu \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0.\u201c En \u00ed s\u00f6mu \u00fe\u00fdddu s\u00f6gu \u00ed bla\u00f0inu daginn eftir segir hins vegar: \u201e\u00fea\u00f0 \u00e1tti ekki eftir a\u00f0 yfirgefa okkur \u00ed n\u00e6sta \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1993 segir: \u201eS\u00ed\u00f0ustu tv\u00f6 og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0 dvaldist amma \u00e1 sj\u00fakrah\u00fasinu \u00ed Keflav\u00edk.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1994 segir: \u201e\u00c1lver\u00f0 hefur ekki veri\u00f0 h\u00e6rra en n\u00fa s\u00ed\u00f0asta \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2010 segir: \u201eLj\u00f3\u00f0in \u00ed b\u00f3kinni eru a\u00f0 s\u00f6gn Andr\u00e9sar ort s\u00ed\u00f0ustu tv\u00f6 og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2013 segir: \u201eVi\u00f0 h\u00f6fum framleitt \u00e1 anna\u00f0 hundra\u00f0 klukkustundir af leiknu sj\u00f3nvarpsefni s\u00ed\u00f0asta sex og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Sama m\u00e1li gegnir um t\u00f6lu sagnar \u2013 og sagnfyllingar ef \u00fev\u00ed er a\u00f0 skipta \u2013 \u00feegar tala sem er h\u00e6rri en einn og endar \u00e1 <em>h\u00e1lfur <\/em>er frumlag. \u00cd <em>Heimilisritinu <\/em>1944 er notu\u00f0 eintala: \u201eFyrst ver\u00f0ur venjulega vart vi\u00f0 hreyfingar f\u00f3sturs, \u00feegar fj\u00f3rir og h\u00e1lfur m\u00e1nu\u00f0ur er li\u00f0inn af me\u00f0g\u00f6ngut\u00edmanum.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1953 er hins vegar notu\u00f0 fleirtala \u00ed hli\u00f0st\u00e6\u00f0ri setningu: \u201eVenjulega byrja f\u00f3sturhreyfingar, \u00feegar um \u00fea\u00f0 bil fj\u00f3rir og h\u00e1lfur m\u00e1nu\u00f0ur eru li\u00f0nir af me\u00f0g\u00f6ngut\u00edmanum.\u201c \u00cd \u00f6\u00f0ru t\u00f6lubla\u00f0i <em>Vikunnar <\/em>sama \u00e1r segir: \u201e\u00deegar fimm og h\u00e1lfur m\u00e1nu\u00f0ur er li\u00f0inn af me\u00f0g\u00f6ngut\u00edmanum, er h\u00e6gt a\u00f0 sannf\u00e6rast um \u00feetta atri\u00f0i me\u00f0 myndat\u00f6ku.\u201c \u00cd <em>B\u00e6jarins besta <\/em>1987 segir: \u201eN\u00e6rri tveir og h\u00e1lfur m\u00e1nu\u00f0ur eru li\u00f0nir fr\u00e1 kosningum.\u201c<\/p>\n<p>Stundum rekst \u00e9g \u00e1 or\u00f0alag e\u00f0a setningager\u00f0 sem m\u00e9r finnst einhvern veginn ekki ganga upp og velti fyrir m\u00e9r hvernig v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 or\u00f0a \u00e1 annan h\u00e1tt. En sumt er \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 vel fari, nema \u00fe\u00e1 a\u00f0 umor\u00f0a gersamlega. \u00deannig var me\u00f0 \u00feetta d\u00e6mi \u2013 endinn \u00e1 setningunni, <em>s\u00ed\u00f0<strong>ustu<\/strong> \u00ferj\u00fa og h\u00e1lft \u00e1ri\u00f0<\/em>, st\u00f3\u00f0 svol\u00edti\u00f0 \u00ed m\u00e9r. M\u00e9r fannst \u00fear vera eitthvert \u00f3samr\u00e6mi, \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00e1tta mig \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 b\u00e6ta \u00far \u00fev\u00ed. Og \u00e9g er ekki kominn a\u00f0 neinni ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u \u2013 m\u00e9r finnst hvorki eintala n\u00e9 fleirtala hlj\u00f3ma fullkomlega e\u00f0lilega. En \u00fea\u00f0 er a.m.k. lj\u00f3st a\u00f0 hvort tveggja t\u00ed\u00f0kast og er algengt, og engin lei\u00f0 \u2013 og engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til \u2013 a\u00f0 segja anna\u00f0 r\u00e9ttara en hitt. F\u00f3lk ver\u00f0ur bara a\u00f0 fylgja sinni m\u00e1ltilfinningu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00edslensku gildir s\u00fa regla a\u00f0 tala \u00feeirra or\u00f0a sem standa me\u00f0 samsettri t\u00f6lu r\u00e6\u00f0st af s\u00ed\u00f0asta li\u00f0 t\u00f6lunnar. \u00deannig segjum vi\u00f0 ekki bara einn g\u00f3\u00f0ur dagur, heldur l\u00edka tuttugu og einn g\u00f3\u00f0ur dagur, ekki *tuttugu og einn g\u00f3\u00f0ir dagar \u2013 \u00fe\u00f3tt dagarnir s\u00e9u margir er \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0asti li\u00f0urinn, einn, sem r\u00e6\u00f0ur \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7986","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7986"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7987,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7986\/revisions\/7987"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}