{"id":7997,"date":"2026-02-21T17:22:25","date_gmt":"2026-02-21T17:22:25","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=7997"},"modified":"2026-02-21T17:38:19","modified_gmt":"2026-02-21T17:38:19","slug":"vokull-vekni-eda-bara-vok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/02\/21\/vokull-vekni-eda-bara-vok\/","title":{"rendered":"V\u00f6kull, vekni \u2013 e\u00f0a bara v\u00f3k"},"content":{"rendered":"<p>Eitt \u00feeirra or\u00f0a sem hafa veri\u00f0 mest \u00e1berandi \u00ed samf\u00e9lagsumr\u00e6\u00f0unni undanfarin \u00e1r er enska or\u00f0i\u00f0 <em>woke<\/em>. Eins og K\u00e1ri Emil Helgason rakti \u00ed <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/malspjall\/posts\/1675198587207540\">pistli<\/a> sem var dreift \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c \u00ed fyrra er <em>woke<\/em> upphaflega \u201e\u00far m\u00e1ll\u00fdsku e\u00f0a tungum\u00e1li sem kallast AAVE, sem \u00fatleggjast m\u00e6tti sem afr\u00edsk-amer\u00edsk talm\u00e1lsenska (e. African-American Vernacular English)\u201c og er \u00fear l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar og merkir 'sem hefur veri\u00f0 vakinn'. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2017 segir a\u00f0 <em>woke <\/em>\u00ed n\u00fdrri merkingu s\u00e9 me\u00f0al or\u00f0a sem hafi veri\u00f0 tekin upp \u00ed <em>Oxford English Dictionary<\/em> vi\u00f0 s\u00ed\u00f0ustu endursko\u00f0un \u2013 flokka\u00f0 sem l\u00fdsingaror\u00f0 og skilgreint: 'alert to racial or social discrimination and injustice' e\u00f0a '\u00e1 ver\u00f0i gagnvart ras\u00edskri e\u00f0a f\u00e9lagslegri mismunun og \u00f3r\u00e9ttl\u00e6ti'.<\/p>\n<p>\u00deetta er vandme\u00f0fari\u00f0 or\u00f0 og getur \u00fdmist veri\u00f0 j\u00e1kv\u00e6tt e\u00f0a neikv\u00e6tt eftir \u00fev\u00ed \u00ed hva\u00f0a samhengi \u00fea\u00f0 er nota\u00f0 og af hverjum, en h\u00e9r er ekki \u00e6tlunin a\u00f0 r\u00e6\u00f0a merkingu or\u00f0sins heldur \u00edslenskun \u00feess. Or\u00f0i\u00f0 vir\u00f0ist fyrst sj\u00e1st \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum \u00e1ri\u00f0 2016 \u2013 \u00ed <em>Twitter<\/em>-f\u00e6rslu fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1ri segir: \u201eReglulega g\u00fagla \u00e9g \u00fea\u00f0 sem ber h\u00e6st \u00e1 baugi \u00ed internetslangi til a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 sem er a\u00f0 gerast \u00ed ver\u00f6ldinni, n\u00fa s\u00ed\u00f0ast or\u00f0i\u00f0 \u201ewoke\u201c. Or\u00f0i\u00f0 s\u00e9st fyrst \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum \u00e1ri\u00f0 eftir \u2013 \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>\u00fea\u00f0 \u00e1r segir: \u201eUng og \u201ev\u00f6knu\u00f0\u201c (e. woke) rappt\u00fdpa skellir s\u00e9r beina lei\u00f0 \u00e1 Princess Nokia og lyftir upp hnefa.\u201c N\u00e6stu fj\u00f6gur \u00e1rin m\u00e1 finna \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00ed vefmi\u00f0lum og \u00e1 prenti en \u00e1ri\u00f0 2021 ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 algengt og notkun \u00feess hefur fari\u00f0 \u00f6rt vaxandi s\u00ed\u00f0an \u2013 og fer enn.<\/p>\n<p>Framan af h\u00e9lt or\u00f0i\u00f0 venjulega enskri stafsetningu sinni og var oftast haft innan g\u00e6salappa, en flj\u00f3tlega f\u00f3ru \u00fdmsar \u00fe\u00fd\u00f0ingartilraunir a\u00f0 koma fram. \u00de\u00fd\u00f0ingin <em><a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6869184?iabr=on#page\/n71\/mode\/1up\/\">vakna\u00f0ur<\/a> <\/em>var \u00e1\u00f0ur nefnd, en einnig m\u00e1 nefna <em><a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7214666?iabr=on#page\/n6\/mode\/1up\/\">vakandi<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7516558?iabr=on#page\/n34\/mode\/1up\/\">vakinn<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/heimildin.is\/grein\/18434\/\">v\u00f6kull<\/a><\/em> og <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/menning-og-daegurmal\/gaettu-orda-thinna-hann-er-mjog-medittadur\">\u00fdmis fleiri<\/a>. En undanfari\u00f0 ber \u00fe\u00f3 meira og meira \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 myndin <em>v\u00f3k <\/em>s\u00e9 notu\u00f0 \u2013 enska or\u00f0i\u00f0 laga\u00f0 a\u00f0 \u00edslenskri stafsetningu og frambur\u00f0i. \u00cdslensk or\u00f0 byrja reyndar yfirleitt ekki \u00e1 <em>v\u00f3- <\/em>(\u00fe\u00f3tt sagnmyndin <em>voru <\/em>v\u00e6ri reyndar borin fram <em>v\u00f3ru<\/em> \u00e1\u00f0ur fyrr) en \u00f3l\u00edklegt er samt a\u00f0 m\u00e1lnotendur hafi tilfinningu fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>v\u00f3- <\/em>\u00ed upphafi gangi ekki. Or\u00f0i\u00f0 <em>kl\u00f3kur <\/em>er anna\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0 \u00fear sem stofninn endar \u00e1 <em>-\u00f3k<\/em>, en \u00e9g veit ekki til a\u00f0 <em>v\u00f3k <\/em>s\u00e9 beygt \u2013 \u00e6tti a\u00f0 vera <em>v\u00f3kur <\/em>og <em>v\u00f3kir <\/em>\u00ed karlkyni, <em>v\u00f3kar <\/em>\u00ed kvenkyni fleirt\u00f6lu og <em>v\u00f3kt <\/em>\u00ed hvorugkyni.<\/p>\n<p>En \u00ed \u00edslensku hefur <em>v\u00f3k <\/em>l\u00edka veri\u00f0 gert a\u00f0 nafnor\u00f0i \u2013 \u201eV\u00f3ki\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 inngr\u00f3i\u00f0 \u00ed stj\u00f3rnkerfi\u00f0, \u00ed stofnanirnar, \u00ed fyrirt\u00e6kin\u201c <a href=\"https:\/\/www.nutiminn.is\/forsida\/sigmundur-david-segir-vokid-ekki-enntha-dautt-thvi-thad-se-inngroid-i-islenskar-stofnanir\/\">sag\u00f0i<\/a> Sigmundur Dav\u00ed\u00f0 Gunnlaugsson n\u00fdlega \u00ed hla\u00f0varpsvi\u00f0tali. Eftir \u00fev\u00ed sem \u00e9g best veit er <em>woke <\/em>ekki nota\u00f0 \u00feannig \u00ed ensku, heldur er tala\u00f0 um <em>wokeness <\/em>e\u00f0a <em>wokeism<\/em> (<a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/wokery\">e\u00f0a<\/a> <em>wokery <\/em>sem er neikv\u00e6tt og einkum breskt) og or\u00f0i\u00f0 <em>v\u00f3kismi <\/em>hefur l\u00edka veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00edslensku \u2013 \u201eHin ramm\u00edslenska bar\u00e1tta gegn v\u00f3kisma\u201c er <a href=\"https:\/\/www.ritstjori.is\/p\/hin-rammislenska-baratta-gegn-vokisma\">fyrirs\u00f6gn<\/a> \u00e1 pistli Snorra M\u00e1ssonar \u00e1 vef hans 2023. \u00d6\u00f0rum nafnor\u00f0um hefur einnig brug\u00f0i\u00f0 fyrir \u00ed s\u00f6mu merkingu, svo sem or\u00f0unum <em><a href=\"https:\/\/heimildin.is\/grein\/18434\/\">vekni<\/a> <\/em>sem Kristj\u00e1n Kristj\u00e1nsson pr\u00f3fessor stingur upp \u00e1 \u00ed \u00e1g\u00e6tri grein, og <em><a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20252806910d\/hvad-er-ad-vera-vok-\">vok<\/a><\/em> sem Eva Hauksd\u00f3ttir l\u00f6gma\u00f0ur stakk upp \u00e1 \u2013 h\u00fan lag\u00f0i l\u00edka til or\u00f0i\u00f0 <em>v\u00e1kur <\/em>um f\u00f3lk sem a\u00f0hyllist <em>v\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>Ef \u00e9g r\u00e9\u00f0i \u00feessu myndi \u00e9g velja l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>v\u00f6kull <\/em>sem er gamalt \u00ed m\u00e1linu og v\u00e6ri \u00fearna gefin s\u00e9rh\u00e6f\u00f0 merking, og nafnor\u00f0i\u00f0 <em>vekni<\/em> sem er n\u00fdyr\u00f0i en kemur fyrir sem hluti af nafnor\u00f0inu <em>\u00e1rvekni. <\/em>Kosturinn vi\u00f0 \u00feessi or\u00f0 er a\u00f0 \u00feau eru or\u00f0sifjafr\u00e6\u00f0ilega skyld <em>woke<\/em> og hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilega tengd \u00fev\u00ed l\u00edka. Hins vegar hafa \u00feessi or\u00f0 ekki brei\u00f0st \u00fat \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 nokku\u00f0 s\u00e9 s\u00ed\u00f0an \u00feau komu fram og \u00e9g \u00e1 varla von \u00e1 a\u00f0 \u00feau sl\u00e1i \u00ed gegn \u00far \u00feessu, og er hr\u00e6ddur um a\u00f0 vi\u00f0 sitjum uppi me\u00f0 <em>v\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 er svo sem h\u00e6gt a\u00f0 lifa vi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u2013 <em>v\u00f3k <\/em>sem nafnor\u00f0 fellur \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 m\u00e1linu, r\u00edmar vi\u00f0 or\u00f0 eins og <em>m\u00f3k<\/em>, <em>k\u00f3k<\/em>, <em>dj\u00f3k <\/em>o.fl., og \u00f6fugt vi\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 beygist \u00fea\u00f0 eins og framangreint d\u00e6mi s\u00fdnir. En vissulega v\u00e6ri skemmtilegra ef l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>v\u00f3k<\/em> f\u00e6ri l\u00edka a\u00f0 beygjast.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eitt \u00feeirra or\u00f0a sem hafa veri\u00f0 mest \u00e1berandi \u00ed samf\u00e9lagsumr\u00e6\u00f0unni undanfarin \u00e1r er enska or\u00f0i\u00f0 woke. Eins og K\u00e1ri Emil Helgason rakti \u00ed pistli sem var dreift \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c \u00ed fyrra er woke upphaflega \u201e\u00far m\u00e1ll\u00fdsku e\u00f0a tungum\u00e1li sem kallast AAVE, sem \u00fatleggjast m\u00e6tti sem afr\u00edsk-amer\u00edsk talm\u00e1lsenska (e. African-American Vernacular English)\u201c og er \u00fear l\u00fdsingarh\u00e1ttur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-7997","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7997","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7997"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7997\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7999,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7997\/revisions\/7999"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}