{"id":8003,"date":"2026-02-24T13:12:28","date_gmt":"2026-02-24T13:12:28","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8003"},"modified":"2026-02-24T13:12:28","modified_gmt":"2026-02-24T13:12:28","slug":"pizza-pitsa-pitsa-og-flatbaka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/02\/24\/pizza-pitsa-pitsa-og-flatbaka\/","title":{"rendered":"Pizza, pitsa, p\u00edtsa \u2013 og flatbaka"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn var mynd af augl\u00fdsingu um \u201es\u00fardeigspizzadeig\u201c sett inn \u00ed h\u00f3pinn \u201eM\u00e1lspjall\u201c og \u00f3ska\u00f0 eftir umr\u00e6\u00f0u um hana. \u00dea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 er \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i nokku\u00f0 undarlegt vegna \u00feess a\u00f0 \u00fear kemur or\u00f0hlutinn <em>deig <\/em>tvisvar fyrir, eins og \u00ed <em>b\u00edlaleigub\u00edll<\/em>, <em>bor\u00f0stofubor\u00f0 <\/em>og nokkrum fleiri or\u00f0um sem l\u00f6ngum hafa \u00fe\u00f3tt s\u00e9rkennileg. Eins og \u00e9g hef <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/10\/21\/surdeigsdeig\/\">skrifa\u00f0<\/a> um \u00e1 \u00feetta s\u00e9r \u00fe\u00f3 e\u00f0lilega sk\u00fdringu \u2013 <em>deig <\/em>er \u00fearna nota\u00f0 \u00ed tveimur mismunandi merkingum, vissulega mj\u00f6g skyldum. En \u00ed einni athugasemd vi\u00f0 \u00feessa f\u00e6rslu var sagt: \u201eM\u00e9r finnst helst vanta u-i\u00f0; pizzudeig.\u201c \u00deetta gefur m\u00e9r tilefni til a\u00f0 sko\u00f0a a\u00f0eins or\u00f0i\u00f0 <em>pizza <\/em>og heg\u00f0un \u00feess \u00ed \u00edslensku, me\u00f0 tilliti til beygingar, stafsetningar og or\u00f0myndunar.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 <em>pizza <\/em>\u00ed \u00edslensku samhengi er \u00ed <em>F\u00e1lkanum <\/em>1951 \u00fear sem segir: \u201eSums sta\u00f0ar \u00ed R\u00f3m rekst ma\u00f0ur l\u00edka \u00e1 sta\u00f0i, sem heita <em>pizzeria<\/em>, \u00fear er s\u00e9rstaklega framreiddur neapolitanskur matur, sem nefnist <em>pizza<\/em>, en \u00fea\u00f0 er eins konar svell\u00feykk p\u00f6nnukaka, me\u00f0 ansj\u00f3sum, ol\u00edvum, rifnum osti og t\u00f3m\u00f6tum \u00ed.\u201c \u00cd <em>Eldh\u00fasb\u00f3kinni <\/em>1958 segir: \u201eStundum langar okkur \u00f6ll til a\u00f0 reyna eitthva\u00f0 alveg n\u00fdtt. H\u00e9r er uppskrift a\u00f0 \u00f3svikinni \u00edtalskri \u201epizza\u201c.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1961 segir: \u201eS\u00ed\u00f0asta \u201edella\u201c Amer\u00edkumanna \u00ed matarsmekk er \u00edtalskt lost\u00e6ti, sem nefnist \u201epizza\u201c.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1962 segir: \u201e\u00deau h\u00f6f\u00f0u drukki\u00f0 bj\u00f3r me\u00f0 gamla Vic og bor\u00f0a\u00f0 pizza, sem hann haf\u00f0i b\u00fai\u00f0 til.\u201c \u00c1 n\u00e6stu \u00e1rum kemur or\u00f0i\u00f0 f\u00e1einum sinnum fyrir en 1971 ver\u00f0ur sprenging \u00ed notkun \u00feess.<\/p>\n<p>Framan af var or\u00f0i\u00f0 <em>pizza<\/em> nota\u00f0 \u00f3beygt og oft innan g\u00e6salappa, en \u00fear sem \u00fea\u00f0 endar \u00e1 <em>-a <\/em>l\u00e1 beint vi\u00f0 a\u00f0 beygja \u00fea\u00f0 sem veikt kvenkynsor\u00f0. Hausti\u00f0 1970 birtist \u00ed bl\u00f6\u00f0um augl\u00fdsingin \u201eMargr\u00e9t Kristinsd\u00f3ttir, h\u00fasm\u00e6\u00f0rakennari kynnir heimsfr\u00e6gan \u00edtalskan ostar\u00e9tt: osta-pizzu\u201c. Eftir \u00feetta er or\u00f0i\u00f0 i\u00f0ulega beygt \u00fe\u00f3tt \u00fev\u00ed fari fjarri a\u00f0 svo s\u00e9 alltaf. En \u00fea\u00f0 \u00feurfti l\u00edka a\u00f0 huga a\u00f0 frambur\u00f0inum. \u00cd <em>Heimilist\u00edmanum <\/em>1974 segir: \u201eEf einhver er \u00ed vafa, \u00fe\u00e1 er or\u00f0i\u00f0 bori\u00f0 fram \u201ep\u00edtsa\u201c.\u201c Venjulega er <em>z <\/em>au\u00f0vita\u00f0 bori\u00f0 fram <em>s <\/em>\u00ed \u00edslensku en \u00ed <em>DV <\/em>1979 segir: \u201eUnnandi \u00edtalskrar tungu hringdi og kvarta\u00f0i yfir \u00fev\u00ed a\u00f0 einn af \u00feulum \u00fatvarpsins b\u00e6ri or\u00f0i\u00f0 pizza fram sem pissa en ekki pitsa eins og r\u00e9tt v\u00e6ri. Er \u00feessari \u00e1bendingu komi\u00f0 \u00e1 framf\u00e6ri.\u201c<\/p>\n<p>Flj\u00f3tlega var fari\u00f0 a\u00f0 skrifa or\u00f0i\u00f0 eftir frambur\u00f0i og \u00fe\u00e1 fyrst oftast me\u00f0 <em>i <\/em>en seinna einnig me\u00f0 <em>\u00ed<\/em>. \u00cd <em>\u00darvali <\/em>1979 segir: \u201e\u00c9g stilli mig enn um a\u00f0 bor\u00f0a [\u2026] pitsu, s\u00fakkula\u00f0ik\u00f6ku e\u00f0a eitthva\u00f0 af m\u00ednum g\u00f6mlu \u00f3vinum.\u201c \u00cd <em>Vestfirska fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>1982 segir: \u201ePitsu veisla \u00e1 Hamrab\u00e6. N\u00fa koma allir \u00ed pitsu til okkar.\u201c \u00cd <em>V\u00edkurfr\u00e9ttum <\/em>1986 segir: \u201eBor\u00f0i\u00f0 var hla\u00f0i\u00f0 fallegum mat; p\u00edtsum, k\u00f6kum, p\u00e6um og \u00fdmsum \u00f6\u00f0rum r\u00e9ttum \u00far jurtamat.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1987 segir: \u201eF\u00f3lk myndi \u00fe\u00e1 etv. h\u00e6tta a\u00f0 bor\u00f0a \u00feessa \u00fatlensku dellu, eins og p\u00edtsur og spagett\u00ed e\u00f0a mex\u00edkanska pottr\u00e9tti.\u201c Alla t\u00ed\u00f0 s\u00ed\u00f0an hafa \u00feessir \u00fer\u00edr rith\u00e6ttir, <em>pizza<\/em>, <em>pitsa <\/em>og <em>p\u00edtsa <\/em>veri\u00f0 nota\u00f0ir. S\u00e1 fyrstnefndi hefur alltaf veri\u00f0 langalgengastur en <em>pitsa <\/em>kom lengi vel n\u00e6st, en n\u00fa er <em>p\u00edtsa<\/em> n\u00e6stalgengast.<\/p>\n<p>En \u00feegar vins\u00e6ldir \u00feessa fyrirb\u00e6ris sn\u00f6ggjukust upp \u00far 1980 kom flj\u00f3tlega a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lv\u00f6ndunarf\u00f3lk vildi gefa \u00fev\u00ed \u00edslenskt nafn \u2013 a\u00f0l\u00f6gunin <em>pitsa <\/em>\u00fe\u00f3tti ekki falla n\u00f3gu vel a\u00f0 m\u00e1linu. \u00cd <em>Fr\u00e9ttabr\u00e9fi \u00cdslenskrar m\u00e1lnefndar <\/em>1983 var kynnt <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1584064?iabr=on#page\/n2\/mode\/1up\/\">tillaga<\/a> M\u00e1lnefndarinnar a\u00f0 heitinu <em>flatbaka<\/em>. R\u00f6kin voru \u00feessi: \u201e\u00deetta er e.k. baka (e. pie), oftast \u00far \u00fatfl\u00f6ttu brau\u00f0deigi, sem \u00fdmsu er s\u00ed\u00f0an b\u00e6tt e\u00f0a str\u00e1\u00f0 \u00ed til brag\u00f0b\u00e6tis [\u2026]. S\u00ed\u00f0an er \u00fea\u00f0 baka\u00f0, enda stundum kalla\u00f0 \u201epizza pie\u201c \u00e1 ensku.\u201c \u00de\u00f3tt <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/4637\">sk\u00fdring<\/a> or\u00f0sins <em>baka <\/em>\u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, 'ofnbaka\u00f0ur r\u00e9ttur \u00far deigbotni og fyllingu', geti svo sem \u00e1tt vi\u00f0 um fyrirb\u00e6ri\u00f0 held \u00e9g a\u00f0 m\u00e1lnotendum finnist ekki passa a\u00f0 tala um <em>b\u00f6ku <\/em>\u2013 a.m.k. hefur or\u00f0i\u00f0 <em>flatbaka <\/em>ekki slegi\u00f0 \u00ed gegn og er l\u00edti\u00f0 nota\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru fj\u00f6gur or\u00f0 gefin um fyrirb\u00e6ri\u00f0 \u2013 <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/32045\">pitsa<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/63959\">p\u00edtsa<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/32046\">pizza<\/a> <\/em>og <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/11933\">flatbaka<\/a><\/em>. Sk\u00fdringuna '(kringl\u00f3ttur) flatur brau\u00f0botn me\u00f0 t\u00f3matmauki og osti (og \u00f6\u00f0ru \u00e1leggi), baka\u00f0ur \u00ed ofni, flatbaka' er \u00fe\u00f3 a\u00f0eins a\u00f0 finna vi\u00f0 fyrstnefnda or\u00f0i\u00f0 \u2013 undir hinum er a\u00f0eins v\u00edsa\u00f0 \u00e1 <em>pitsa <\/em>sem er l\u00edka s\u00e1 rith\u00e1ttur sem <a href=\"https:\/\/stafsetning.arnastofnun.is\/flettur\/p%C3%ADtsa\">m\u00e6lt er me\u00f0<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri stafsetningaror\u00f0ab\u00f3k<\/em>, og \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/65509\">segir<\/a>: \u201eKvenkynsor\u00f0i\u00f0 <strong>pitsa<\/strong> er \u00edslenskur rith\u00e1ttur erlenda or\u00f0sins <strong>pizza<\/strong>.\u201c En <em>p\u00edtsa <\/em>er n\u00fa mun algengari rith\u00e1ttur en <em>pitsa <\/em>\u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru t\u00e6p fimm \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um <em>pitsa <\/em>en r\u00fam t\u00edu \u00fe\u00fasund um <em>p\u00edtsa<\/em> (og h\u00e1tt \u00ed fimmt\u00edu og fj\u00f6gur \u00fe\u00fasund um <em>pizza<\/em>). M\u00e9r finnst \u00e6skilegt a\u00f0 losna vi\u00f0 rith\u00e1tt sem er \u00ed andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 frambur\u00f0 eins og <em>pizza <\/em>og m\u00e6li me\u00f0 <em>p\u00edtsa<\/em>.<\/p>\n<p>Og \u00fe\u00e1 er loksins komi\u00f0 a\u00f0 spurningunni hvort ekki \u00e6tti a\u00f0 nota myndina <em>pizz<strong>u<\/strong>deig <\/em>\u2013 e\u00f0a fremur <em>p\u00edts<strong>u<\/strong>deig<\/em> \u2013 frekar en <em>pizzz<strong>a<\/strong>deig <\/em>\/ <em>p\u00edts<strong>a<\/strong>deig<\/em>. \u00dev\u00ed er til a\u00f0 svara a\u00f0 m\u00e9r finnst hvort tveggja standast. \u00cd myndinni <em>p\u00edts<strong>u<\/strong>deig <\/em>er fyrri li\u00f0urinn <em>p\u00edts<strong>u<\/strong>- <\/em>eignarfall eint\u00f6lu, en \u00ed <em>p\u00edts<strong>a<\/strong>deig <\/em>m\u00e1 l\u00edta \u00e1 fyrri li\u00f0inn sem eignarfall fleirt\u00f6lu. A\u00f0 v\u00edsu <a href=\"https:\/\/stafsetning.arnastofnun.is\/flettur\/pitsa\">segir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri stafsetningaror\u00f0ab\u00f3k <\/em>a\u00f0 eignarfall fleirt\u00f6lu af <em>pitsa <\/em>s\u00e9 <em>pits<strong>n<\/strong>a <\/em>en \u00fea\u00f0 held \u00e9g a\u00f0 engum detti \u00ed hug a\u00f0 segja, og \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>er <em>pitsa <\/em><a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/pitsa\">eina myndin<\/a> sem gefin er upp \u00ed eignarfalli fleirt\u00f6lu. Tala fyrri li\u00f0arins hefur ekkert merkingarlegt gildi h\u00e9r og b\u00e6\u00f0i <em>p\u00edts<strong>a<\/strong>deig <\/em>og <em>p\u00edts<strong>u<\/strong>deig <\/em>(e\u00f0a <em>pits<strong>a<\/strong>deig <\/em>og <em>pits<strong>u<\/strong>deig <\/em>ef f\u00f3lk k\u00fds \u00fe\u00e6r myndir heldur) eru \u00fev\u00ed g\u00f3\u00f0ar og gildar or\u00f0myndir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn var mynd af augl\u00fdsingu um \u201es\u00fardeigspizzadeig\u201c sett inn \u00ed h\u00f3pinn \u201eM\u00e1lspjall\u201c og \u00f3ska\u00f0 eftir umr\u00e6\u00f0u um hana. \u00dea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 er \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i nokku\u00f0 undarlegt vegna \u00feess a\u00f0 \u00fear kemur or\u00f0hlutinn deig tvisvar fyrir, eins og \u00ed b\u00edlaleigub\u00edll, bor\u00f0stofubor\u00f0 og nokkrum fleiri or\u00f0um sem l\u00f6ngum hafa \u00fe\u00f3tt s\u00e9rkennileg. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8003","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8003"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8004,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8003\/revisions\/8004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}