{"id":8019,"date":"2026-03-02T16:21:26","date_gmt":"2026-03-02T16:21:26","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8019"},"modified":"2026-03-02T16:21:26","modified_gmt":"2026-03-02T16:21:26","slug":"realstudentar-og-adrir-studentar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/03\/02\/realstudentar-og-adrir-studentar\/","title":{"rendered":"Realst\u00fadentar \u2013 og a\u00f0rir st\u00fadentar"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1\u00f0an f\u00e9kk \u00e9g fyrirspurn um or\u00f0i\u00f0 <em>realst\u00fadent <\/em>sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i rekist \u00e1 \u00ed g\u00f6mlum texta. Sk\u00fdringu \u00e1 \u00feessu or\u00f0i er ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum \u00edslenskum or\u00f0ab\u00f3kum en nokkur <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/376848\">d\u00e6mi<\/a> eru um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans og \u00fear \u00e1 me\u00f0al eitt \u00far or\u00f0alista \u00ed <em>S\u00f6gu Reykjav\u00edkursk\u00f3la <\/em>eftir Heimi \u00deorleifsson, \u00fear sem segir \u201e<em>realst\u00fadent = gagnfr\u00e6\u00f0ingur<\/em>\u201c. Reyndar er or\u00f0i\u00f0 <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/14679\">gagnfr\u00e6\u00f0ingur<\/a> '<\/em>s\u00e1 e\u00f0a s\u00fa sem hefur loki\u00f0 gagnfr\u00e6\u00f0apr\u00f3fi' einnig or\u00f0i\u00f0 sjalds\u00e9\u00f0 eftir a\u00f0 <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/14678\">gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3li<\/a><\/em> 'unglingask\u00f3li (\u00e1\u00f0ur fyrr) me\u00f0 \u00feremur bekkjum sem lauk me\u00f0 landspr\u00f3fi, e\u00f0a fj\u00f3rum bekkjum me\u00f0 gagnfr\u00e6\u00f0apr\u00f3fi' var lag\u00f0ur af og \u00fear me\u00f0 <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/14677\">gagnfr\u00e6\u00f0apr\u00f3f<\/a> '<\/em>lokapr\u00f3f fr\u00e1 gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3la' \u2013 sk\u00fdringar \u00far <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00fear sem or\u00f0in eru merkt \u201egamalt\u201c.<\/p>\n<p>Einnig var tala\u00f0 um <em>realsk\u00f3la <\/em>en \u00fea\u00f0 or\u00f0 er komi\u00f0 beint \u00far <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ods\/ordbog?query=realskole\">d\u00f6nsku<\/a> \u2013 elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00edslensku er \u00ed grein J\u00f3ns Sigur\u00f0ssonar \u201eUm sk\u00f3la \u00e1 \u00cdslandi\u201c \u00ed <em>N\u00fdjum f\u00e9lagsritum <\/em>1842 \u00fear sem <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2015220?iabr=on#page\/n76\/mode\/1up\/\">segir<\/a> \u00ed almennri l\u00fdsingu \u00e1 sk\u00f3lakerfi \u00ed Pr\u00fasslandi (en svipa\u00f0a merkingu mun or\u00f0i\u00f0 hafa haft \u00ed d\u00f6nsku): \u201e\u00cd Realsk\u00f3lunum er sk\u00f3lat\u00edminn fr\u00e1 byjun 7da til 17da e\u00f0a 18da \u00e1rs, og \u00e6tlunarverk \u00feeirra er sumpart a\u00f0 b\u00faa undir ena l\u00e6r\u00f0u sk\u00f3la (\u00ed enum ne\u00f0ri bekkjum), sumpart (\u00ed efstu bekkjum) a\u00f0 menta \u00fangmennin \u00feannig, sem samsvarar st\u00e9tt \u00feeirri, er \u00feau eru \u00e6tlu\u00f0 til.\u201c Or\u00f0i\u00f0 var nokku\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00edslensku n\u00e6stu \u00e1r \u2013 \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1875 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2026913?iabr=on#page\/n0\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eLiggur fyrir \u00feingum tillaga [\u2026] um stofnun realsk\u00f3la fyrir Nor\u00f0ur- og Austurland, sem seinna m\u00e6tti st\u00e6kka upp \u00ed lat\u00ednu sk\u00f3la.\u201c<\/p>\n<p>En \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1877 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3939634?iabr=on#page\/n1\/mode\/1up\/\">segir<\/a> fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 nefnd sem Al\u00feingi kaus leggi til \u201ea\u00f0 stofna skuli \u00e1 landsins kostna\u00f0 \u00e1 M\u00f6\u00f0ruv\u00f6llum \u00ed H\u00f6rg\u00e1rdal gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3la, er kenna skuli i hi\u00f0 sama og l\u00e6risveina Reykjav\u00edkur l\u00e6r\u00f0a sk\u00f3la \u00e1 a\u00f0 reyna \u00ed vi\u00f0 fyrra hlut burtfararpr\u00f3fs [\u2026] a\u00f0 undanskilinni gr\u00edsku og lat\u00ednu\u201c og sk\u00f6mmu s\u00ed\u00f0ar voru sam\u00feykkt \u201eL\u00f6g um stofnun gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3la \u00e1 M\u00f6\u00f0ruv\u00f6llum.\u201c \u00dearna er komi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3li <\/em>sem \u00e1 greinilega a\u00f0 koma \u00ed sta\u00f0inn fyrir or\u00f0i\u00f0 <em>realsk\u00f3li<\/em>. Nokkru s\u00ed\u00f0ar var svo stofna\u00f0ur \u201eAl\u00fe\u00fd\u00f0u- og gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3linn \u00ed Flensborg\u201c sem m.a. sinnti menntun kennara, en \u00fer\u00e1tt fyrir gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3laheiti\u00f0 voru b\u00e1\u00f0ir \u00feessir sk\u00f3lar i\u00f0ulega kalla\u00f0ir <em>realsk\u00f3lar <\/em>\u00e1fram \u2013 og \u00feeir sem \u00fatskrifu\u00f0ust fr\u00e1 \u00feeim voru oft kalla\u00f0ir <em>realst\u00fadentar<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 or\u00f0 s\u00e9st fyrst \u00ed <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1877: \u201e\u00feeir sem vildu \u00feyrftu eigi a\u00f0 l\u00e6ra\u00a0 l\u00e1t\u00ednu nje gr\u00edsku og g\u00e6tu sem realst\u00fadentar teki\u00f0 burtfararpr\u00f3f \u00ed hinum \u00f6\u00f0rum greinum.\u201c \u00cd <em>L\u00fd\u00f0 <\/em>1889 segir: \u201eOr\u00f0i\u00f0 Real-st\u00fadent, sem sumir br\u00faka, er \u00f3vi\u00f0felldi\u00f0, \u00fe\u00e1 m\u00e6tti kalla n\u00e1msveina.\u201c \u00de\u00f3tt <em>realskole <\/em>s\u00e9 komi\u00f0 \u00far d\u00f6nsku vir\u00f0ist <em>realstudent<\/em> ekki hafa veri\u00f0 nota\u00f0 \u00fear, heldur vera \u00edslensk sm\u00ed\u00f0, l\u00edklega fr\u00e1 J\u00f3ni Hjaltal\u00edn sk\u00f3lameistara \u00e1 M\u00f6\u00f0ruv\u00f6llum. \u00cd grein Snorra Sigf\u00fassonar \u00ed <em>Samvinnunni <\/em>1978 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4295131?iabr=on#page\/n10\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eHjaltal\u00edn l\u00e9t nefna \u00fe\u00e1 sem brautskr\u00e1\u00f0ust \u00far sk\u00f3lanum realst\u00fadenta en flestir munu hafa veri\u00f0 h\u00e1lffeimnir vi\u00f0 \u00fea\u00f0.\u201c J\u00f3ni hefur l\u00edklega fundist <em>realst\u00fadent <\/em>vir\u00f0ulegra en <em>gagnfr\u00e6\u00f0ingur<\/em> \u2013 \u201eUm t\u00edma \u00fe\u00f3tti f\u00ednt a\u00f0 vera real-st\u00fadent en f\u00ednast a\u00f0 vera st\u00fadent\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1186935?iabr=on#page\/n14\/mode\/1up\">segir<\/a> \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1956.<\/p>\n<p>Reyndar var or\u00f0i\u00f0 <em>gagnfr\u00e6\u00f0ast\u00fadent <\/em>l\u00edka til um <em>gagnfr\u00e6\u00f0ing<\/em>, en sjaldg\u00e6ft. \u00cd l\u00fdsingu \u00e1 norsku sk\u00f3lakerfi \u00ed <em>Baldri <\/em>1870 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2042520?iabr=on#page\/n2\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eUpp fr\u00e1 \u00feessu skulu \u00ed \u00f6llum \u201el\u00e6r\u00f0um\u201c sk\u00f3lum vera tv\u00e6r deildir. \u00ed annari er kennd lat\u00edna (og gr\u00edska) \u00e1samt \u00f6\u00f0rum kennslugreinum, en \u00ed hinni eru \u00feessi tv\u00f6 m\u00e1l ekki kennd. \u00deeir, sem \u00fatskrifast \u00far sk\u00f3lunum, eru st\u00fadentar me\u00f0 j\u00f6fnum rjett, hvort sem \u00feeir hafa numi\u00f0 gr\u00edsku og lat\u00ednu, e\u00f0a ekki. \u00deeir st\u00fadentar, sem eigi hafa numi\u00f0 \u00feessi m\u00e1l, heita gagnfr\u00e6\u00f0a-st\u00fadentar, og hafa \u00feeir rjett til, a\u00f0 taka pr\u00f3f \u00ed gagnfr\u00e6\u00f0um, l\u00f6gum og l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i [\u2026]. \u00dear \u00e1 m\u00f3ti geta a\u00f0 eins lat\u00ednskir st\u00fadentar teki\u00f0 pr\u00f3f \u00ed (m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i og) gu\u00f0fr\u00e6\u00f0i.\u201c Samkv\u00e6mt n\u00fdlegum <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2026\/02\/24\/minni_krofur_lelegri_markmid_thad_er_thvi_midur_sta_2\/\">fr\u00e9ttum<\/a> stefnir \u00ed a\u00f0 allir \u00edslenskir st\u00fadentar ver\u00f0i <em>gagnfr\u00e6\u00f0ast\u00fadentar <\/em>\u2013 <em>realst\u00fadentar<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1\u00f0an f\u00e9kk \u00e9g fyrirspurn um or\u00f0i\u00f0 realst\u00fadent sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i rekist \u00e1 \u00ed g\u00f6mlum texta. Sk\u00fdringu \u00e1 \u00feessu or\u00f0i er ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum \u00edslenskum or\u00f0ab\u00f3kum en nokkur d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00ed Ritm\u00e1lssafni Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans og \u00fear \u00e1 me\u00f0al eitt \u00far or\u00f0alista \u00ed S\u00f6gu Reykjav\u00edkursk\u00f3la eftir Heimi \u00deorleifsson, \u00fear sem segir \u201erealst\u00fadent = [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8019","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8019"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8020,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8019\/revisions\/8020"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}