{"id":8034,"date":"2026-03-10T16:42:32","date_gmt":"2026-03-10T16:42:32","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8034"},"modified":"2026-03-10T16:42:32","modified_gmt":"2026-03-10T16:42:32","slug":"umr","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/03\/10\/umr\/","title":{"rendered":"Umr"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g var a\u00f0 lesa <em>Sj\u00e1lfst\u00e6tt f\u00f3lk <\/em>og rakst \u00fear \u00e1 setninguna \u201eekki \u00f6rgrannt um, a\u00f0 anna\u00f0 veifi\u00f0 b\u00e6rist fr\u00e1 \u00feessu vesala l\u00edkamskr\u00edli ofur veikt mj\u00e6mt e\u00f0a umr\u201c. \u00c9g kanna\u00f0ist ekki vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>umr <\/em>enda er \u00fea\u00f0 s\u00e1rasjaldg\u00e6ft, en \u00fea\u00f0 er svo sem au\u00f0skili\u00f0 \u00ed \u00feessu samhengi. En \u00fat fr\u00e1 \u00feessu f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r or\u00f0um af \u00feessu tagi, \u00fe.e. or\u00f0um sem enda \u00e1 samhlj\u00f3\u00f0i + <em>r<\/em>. Sl\u00edk or\u00f0 voru mj\u00f6g algeng \u00ed fornu m\u00e1li eins og flestum er kunnugt \u2013 nafnor\u00f0 eins og <em>ma\u00f0r<\/em>, <em>hestr<\/em>, <em>akr<\/em>, l\u00fdsingaror\u00f0 eins og <em>g\u00f3\u00f0r<\/em>, <em>fagr<\/em>, <em>lj\u00f3tr <\/em>o.fl. En \u00e1 fj\u00f3rt\u00e1ndu \u00f6ld var skoti\u00f0 inn <em>u <\/em>\u00e1 milli samhlj\u00f3\u00f0s og <em>r <\/em>\u00ed enda or\u00f0s, og \u00fev\u00ed h\u00f6fum vi\u00f0 n\u00fa myndirnar <em>ma\u00f0ur<\/em>, <em>hestur<\/em>, <em>akur<\/em>, <em>g\u00f3\u00f0ur<\/em>, <em>fagur<\/em>, <em>lj\u00f3tur<\/em> o.s.frv. \u00dev\u00ed m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>umr <\/em>v\u00e6ri ekki til, heldur *<em>umur<\/em>, en s\u00fa mynd er ekki til svo a\u00f0 \u00e9g viti.<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir \u00feetta innskot eru nefnilega til f\u00e1ein or\u00f0 \u00ed m\u00e1linu sem enda \u00e1 samhlj\u00f3\u00f0i + <em>r <\/em>\u00fe\u00f3tt tilvist sumra \u00feeirra s\u00e9 e.t.v. umdeilanleg. \u00deau or\u00f0 af \u00feessu tagi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 heimildir um eru <em>amr<\/em>, <em>bogr<\/em>, <em>fl\u00f6gr<\/em>, <em>glamr<\/em>, <em>hamr<\/em>, <em>klifr<\/em>, <em>kumr<\/em>, <em>pukr<\/em>, <em>s\u00edfr<\/em>, <em>snupr<\/em>, <em>s\u00f6tr <\/em>\u2013 og svo <em>umr<\/em>. Allt eru \u00feetta nafnor\u00f0 \u00ed hvorugkyni og \u00f6ll mj\u00f6g sjaldg\u00e6f \u2013 a\u00f0eins \u00ferj\u00fa \u00feeirra, <em>bogr<\/em>, <em>klifr <\/em>og <em>kumr<\/em>, eru flettior\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> en \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans eru d\u00e6mi um \u00feau \u00f6ll nema <em>pukr<\/em>, <em>snupr <\/em>og <em>s\u00f6tr<\/em>. \u00cd m\u00e1linu eru til sagnir sem eru samhlj\u00f3ma \u00feessum or\u00f0um nema \u00fe\u00e6r enda allar \u00e1 <em>-a<\/em> \u2013 <em>amra<\/em>, <em>bogra<\/em>, <em>fl\u00f6gra<\/em>, <em>glamra<\/em>, <em>hamra<\/em>, <em>klifra<\/em>, <em>kumra<\/em>, <em>pukra<\/em>, <em>s\u00edfra<\/em>, <em>snupra<\/em>, <em>s\u00f6tra<\/em>, <em>umra<\/em>. Auglj\u00f3st er a\u00f0 nafnor\u00f0in eru myndu\u00f0 af \u00feessum s\u00f6gnum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 fella brott <em>-a<\/em>.<\/p>\n<p>\u00c1\u00f0urnefnt <em>u<\/em>-innskot var breyting sem var marga \u00e1ratugi a\u00f0 ganga yfir, v\u00e6ntanlega eitthva\u00f0 \u00e1 a\u00f0ra \u00f6ld. En \u00fe\u00f3tt yfirleitt s\u00e9 gert r\u00e1\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan hafi teki\u00f0 til allra or\u00f0a sem endu\u00f0u \u00e1 samhlj\u00f3\u00f0i + <em>r<\/em> eru \u00fdmis d\u00e6mi um a\u00f0 einst\u00f6k or\u00f0 sleppi fram hj\u00e1 sl\u00edkum alt\u00e6kum breytingum. D\u00e6mi um \u00feetta er \u00feegar myndirnar <em>spyrja <\/em>og <em>kyrr <\/em>eru bornar fram <em>spurja <\/em>og <em>kjur<\/em>(<em>r<\/em>). B\u00f3kstafurinn <em>y<\/em> st\u00f3\u00f0 \u00e1\u00f0ur fyrir s\u00e9rstakt hlj\u00f3\u00f0, anna\u00f0 en <em>i<\/em>, en ekki var langt \u00e1 milli \u00feessara hlj\u00f3\u00f0a og \u00feau runnu s\u00ed\u00f0an saman. \u00datkoman var\u00f0 yfirleitt <em>i<\/em>, \u00fe.e. sama hlj\u00f3\u00f0 og <em>i<\/em> haf\u00f0i sta\u00f0i\u00f0 fyrir, en \u00ed f\u00e1einum tilvikum rann <em>y <\/em>ekki saman vi\u00f0 <em>i <\/em>heldur vi\u00f0 <em>u<\/em> sem var einnig l\u00edkt hlj\u00f3\u00f0 en \u00e1 annan h\u00e1tt. Ekki er \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 einhver \u00feeirra or\u00f0a sem h\u00e9r um r\u00e6\u00f0ir falli undir \u00feetta.<\/p>\n<p>En einnig er hugsanlegt a\u00f0 s\u00fa tilhneiging sem olli breytingunni hverfi \u00far m\u00e1linu \u00feegar breytingin er gengin yfir, \u00feannig a\u00f0 or\u00f0 sem koma seinna inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 ver\u00f0i ekki fyrir \u00e1hrifum. D\u00e6mi um \u00feetta er \u00feegar langt <em>ll <\/em>breyttist \u00ed <em>dl<\/em>, eins og \u00ed <em>hella<\/em>, <em>pallur <\/em>o.fl. \u2013 s\u00fa breyting ver\u00f0ur ekki \u00ed yngri t\u00f6kuor\u00f0um eins og <em>ball<\/em>, <em>trilla<\/em>, <em>hall\u00f3 <\/em>o.s.frv. Anna\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/03\/18\/vo-fyrir-dyrum\/\">d\u00e6mi<\/a> er a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>v\u00e1 <\/em>breyttist \u00ed <em>vo <\/em>\u00ed \u00f6llum or\u00f0um \u00fear sem \u00fea\u00f0 kom fyrir \u2013 <em>v\u00e1ru <\/em>&gt; <em>voru<\/em>, <em>sv\u00e1 <\/em>&gt; <em>svo <\/em>o.s.frv. En \u00e1 seinni \u00e1rum hafa \u00fdmis or\u00f0 me\u00f0 <em>v\u00e1 <\/em>veri\u00f0 tekin upp \u00ed m\u00e1linu, svo sem <em>v\u00e1<\/em>, <em>v\u00e1trygging<\/em>, <em>kv\u00e1r<\/em> o.fl. \u2013 tilhneiging til umr\u00e6ddrar breytingar er l\u00f6ngu horfin. \u00dea\u00f0 er tr\u00falegt a\u00f0 flest \u00feeirra or\u00f0a sem h\u00e9r eru nefnd hafi komi\u00f0 til eftir daga <em>u<\/em>-innskotsins og \u00fea\u00f0 sk\u00fdri a\u00f0 \u00feau skulu geta veri\u00f0 til.<\/p>\n<p>En eftir sem \u00e1\u00f0ur eru samhlj\u00f3\u00f0asamb\u00f6nd sem enda \u00e1 <em>-r <\/em>\u00ed enda or\u00f0s \u00f3\u00fej\u00e1l \u00ed frambur\u00f0i og \u00fev\u00ed tilheiging til a\u00f0 for\u00f0ast \u00feau. Af flestum \u00e1\u00f0urnefndra or\u00f0a hafa \u00fev\u00ed or\u00f0i\u00f0 til hli\u00f0armyndir \u00fear sem <em>u <\/em>hefur veri\u00f0 skoti\u00f0 inn \u2013 <em>amur<\/em>, <em>bogur<\/em>, <em>fl\u00f6gur<\/em>, <em>glamur<\/em>, <em>klifur<\/em>, <em>kumur<\/em>, <em>pukur<\/em>, <em>s\u00edfur<\/em>, <em>s\u00f6tur<\/em>, en \u00e9g hef ekki fundi\u00f0 d\u00e6mi um *<em>hamur<\/em>, *<em>snupur<\/em>, *<em>umur<\/em>. Hins vegar reynir n\u00e6r eing\u00f6ngu \u00e1 \u00feetta \u00ed nefnifalli og \u00feolfalli eint\u00f6lu \u00e1n greinis, vegna \u00feess a\u00f0 \u00ed \u00f6\u00f0rum myndum b\u00e6tist vi\u00f0 ending og <em>-r <\/em>stendur \u00fe\u00e1 ekki s\u00ed\u00f0ast. Myndin (<em>\u00ed<\/em>) <em>pukri <\/em>getur t.d. b\u00e6\u00f0i veri\u00f0 af <em>pukr <\/em>og <em>pukur<\/em> \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 \u00ed \u00f6\u00f0ru atkv\u00e6\u00f0i fellur brott ef endingin hefst \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i. Reyndar kemur munur l\u00edka fram \u00ed eignarfalli sem \u00e6tti a\u00f0 vera *<em>pukrs<\/em> af <em>pukr<\/em> en sl\u00edkar myndir vir\u00f0ast aldrei koma fyrir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g var a\u00f0 lesa Sj\u00e1lfst\u00e6tt f\u00f3lk og rakst \u00fear \u00e1 setninguna \u201eekki \u00f6rgrannt um, a\u00f0 anna\u00f0 veifi\u00f0 b\u00e6rist fr\u00e1 \u00feessu vesala l\u00edkamskr\u00edli ofur veikt mj\u00e6mt e\u00f0a umr\u201c. \u00c9g kanna\u00f0ist ekki vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 umr enda er \u00fea\u00f0 s\u00e1rasjaldg\u00e6ft, en \u00fea\u00f0 er svo sem au\u00f0skili\u00f0 \u00ed \u00feessu samhengi. En \u00fat fr\u00e1 \u00feessu f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 velta fyrir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8034","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8034","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8034"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8034\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8035,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8034\/revisions\/8035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8034"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8034"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}