{"id":8069,"date":"2026-03-23T14:21:57","date_gmt":"2026-03-23T14:21:57","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8069"},"modified":"2026-03-23T14:23:15","modified_gmt":"2026-03-23T14:23:15","slug":"tvaer-buxur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/03\/23\/tvaer-buxur\/","title":{"rendered":"Tv\u00e6r buxur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72132\">segir<\/a>: \u201eFleirtalan [\u2026] <strong>einir<\/strong> (<strong>einar<\/strong>, <strong>ein<\/strong>), <strong>tvennir<\/strong> (<strong>tvennar<\/strong>, <strong>tvenn<\/strong>), <strong>\u00ferennir<\/strong>, (<strong>\u00ferennar<\/strong>, <strong>\u00ferenn<\/strong>), <strong>fernir<\/strong> (<strong>fernar<\/strong>, <strong>fern<\/strong>), stendur me\u00f0 or\u00f0um sem a\u00f0eins eru til \u00ed fleirt\u00f6lu.\u201c \u00dea\u00f0 er samt vel \u00feekkt a\u00f0 venjuleg t\u00f6luor\u00f0 (frumt\u00f6lur) s\u00e9u notu\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn fyrir \u00feessi l\u00fdsingaror\u00f0, sem stundum eru k\u00f6llu\u00f0 \u201efleirfaldst\u00f6lur\u201c, me\u00f0 fleirt\u00f6luor\u00f0um eins og <em>buxur<\/em>, <em>dyr<\/em>, <em>t\u00f3nleikar <\/em>o.fl. \u00deetta m\u00e1 r\u00e1\u00f0a af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0a \u00feykir til a\u00f0 minna \u00e1 hef\u00f0bundna notkun \u00feessara or\u00f0a \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum<\/em>: \u201e<a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/greinar\/buxur\">Or\u00f0i\u00f0<\/a> <strong>buxur<\/strong> er fleirt\u00f6luor\u00f0 \u00ed kvenkyni. <em>Hann seldi fernar buxur fyrir h\u00e1degi<\/em>,\u201c \u201e<a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/greinar\/dyr\">Or\u00f0i\u00f0<\/a> <strong>dyr<\/strong> er fleirt\u00f6luor\u00f0 \u00ed kvenkyni. Einar, tvennar, \u00ferennar, fernar dyr\u201c, \u201e<a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/greinar\/t%C3%B3nleikar\">Nafnor\u00f0i\u00f0<\/a> <strong>t\u00f3nleikar<\/strong> er fleirt\u00f6luor\u00f0 \u00ed karlkyni. Einir, tvennir, \u00ferennir, fernir t\u00f3nleikar\u201c.<\/p>\n<p>\u00c1 \u00feessu hefur oft og lengi veri\u00f0 hamra\u00f0 \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum. \u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201eOr\u00f0ab\u00f3kin\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1994 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1805227?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\">sag\u00f0i<\/a> J\u00f3n A\u00f0alsteinn J\u00f3nsson um \u201e\u00ferj\u00fa af \u00feeim gleraugum\u201c: \u201eOfangreint d\u00e6mi eru engu betra en sagt v\u00e6ri: Hann \u00e1 \u00ferj\u00e1r buxur. Vonandi segir enginn svo og heldur sig vi\u00f0 <em>\u00ferennar buxur<\/em> enn um sinn. [\u2026] Minna m\u00e1 \u00e1 no. <em>t\u00f3nleikar<\/em>. Haldnir eru <em>einir<\/em> e\u00f0a <em>tvennir<\/em> t\u00f3nleikar. \u00dev\u00ed mi\u00f0ur m\u00e1 heyra menn tala um tvo e\u00f0a \u00ferj\u00e1 t\u00f3nleika.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1995 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4082884?iabr=on#page\/n4\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> Le\u00f3 E. L\u00f6ve: \u201e\u00c9g er viss um a\u00f0 fatasalar myndu til d\u00e6mis ekki augl\u00fdsa a\u00f0 menn g\u00e6tu fengi\u00f0 <em>\u00ferj\u00e1r buxur<\/em> \u00e1 ver\u00f0i <em>tveggja<\/em>. Fatasalar myndu a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u segja a\u00f0 \u00ferennar buxur fengjust \u00e1 ver\u00f0i tvennra.\u201c En \u00fea\u00f0 er langt s\u00ed\u00f0an \u00feetta f\u00f3r a\u00f0 ri\u00f0last, og d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 m\u00e1 finna allt fr\u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld.<\/p>\n<p>\u00cd <em>N\u00fdrri sumargj\u00f6f <\/em>1860 segir: \u201e\u00fea\u00f0 er a\u00f0alinng\u00e1ngurinn og hinar tv\u00e6r dyr s\u00ednar hvoru megin, glugginn mikli yfir a\u00f0alinng\u00e1nginum og fj\u00f3rir a\u00f0rir yfir hinum fj\u00f3rum minni dyrunum.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0lingi <\/em>1878 segir: \u201e\u00c1 henni eru \u00ferj\u00e1r dyr, og \u00fe\u00e6r h\u00e6star sem \u00ed mi\u00f0junni eru.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1894 segir: \u201e\u00e1 henni eru fj\u00f3rar dyr.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1934 segir: \u201eEr gert r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 hjer \u00ed Reykjav\u00edk ver\u00f0i haldnir tveir t\u00f3nleikar.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1934 segir: \u201eAf hinum \u00feremur t\u00f3nleikum hr. F\u00f6ldesy mun \u00feessi s\u00ed\u00f0asti hafa \u00fe\u00f3tt skemtilegastur.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1946 segir: \u201eHann mun halda h\u00e9r fj\u00f3ra t\u00f3nleika.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1938 segir: \u201est\u00e1lu \u00fear tvennum karlmannsf\u00f6tum, sokkum og tveimur buxum.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1981 segir: \u201eSumir okkar eru \u00ed fj\u00f3rum buxum.\u201c<\/p>\n<p>\u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru t\u00e6p fj\u00f6rut\u00edu d\u00e6mi um <em>tv\u00e6r <\/em>\/ <em>\u00ferj\u00e1r <\/em>\/ <em>fj\u00f3rar buxur<\/em>, r\u00famlega h\u00e1lft sj\u00f6tta \u00fe\u00fasund um <em>tv\u00e6r <\/em>\/ <em>\u00ferj\u00e1r <\/em>\/ <em>fj\u00f3rar dyr<\/em>, og r\u00famlega \u00fe\u00fasund um <em>tveir <\/em>\/ <em>\u00fer\u00edr <\/em>\/ <em>fj\u00f3rir t\u00f3nleikar<\/em>. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru t\u00e6p \u00e1ttat\u00edu d\u00e6mi um hli\u00f0st\u00e6\u00f0a notkun frumtalna me\u00f0 <em>buxur<\/em>, r\u00fam \u00fe\u00fasund me\u00f0 <em>dyr<\/em>, og h\u00e1lft sj\u00f6tta hundra\u00f0 me\u00f0 <em>t\u00f3nleikar<\/em>. \u00deess ber \u00fe\u00f3 a\u00f0 geta a\u00f0 meginhluti d\u00e6manna um <em>dyr<\/em> er \u00far samb\u00f6ndunum <em>tveggja <\/em>\/ <em>\u00feriggja<\/em> \/ <em>fj\u00f6g<\/em>(<em>ur<\/em>)<em>ra dyra b\u00edll<\/em> \u2013 \u00e9g hef reyndar bent \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00ed fullkominni andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0, og \u00fev\u00ed \u00ed raun rangt m\u00e1l, a\u00f0 tala um <em>tvennra <\/em>\/ <em>\u00ferennra <\/em>\/ <em>fernra dyra b\u00edl<\/em>. En jafnvel \u00fe\u00f3tt liti\u00f0 v\u00e6ri fram hj\u00e1 \u00feessum d\u00e6mum er lj\u00f3st a\u00f0 \u00fea\u00f0 er algengt og hefur veri\u00f0 lengi a\u00f0 nota frumt\u00f6lur \u00ed sta\u00f0 fleirfaldstalna me\u00f0 fleirt\u00f6luor\u00f0um.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt or\u00f0in <em>buxur<\/em>, <em>dyr <\/em>og <em>t\u00f3nleikar<\/em> s\u00e9u vissulega fleirtala m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilega s\u00e9\u00f0 eru \u00feau \u00fea\u00f0 ekki merkingarlega, \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 fleirt\u00f6luformi\u00f0 v\u00edsar ekki sj\u00e1lfkrafa til fleiri en eins eintaks af \u00fev\u00ed sem um er r\u00e6tt. \u00deetta s\u00e9st l\u00edka \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau eiga s\u00e9r samheiti e\u00f0a merkingarlegar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur sem eru \u00ed eint\u00f6lu og taka me\u00f0 s\u00e9r frumt\u00f6lur \u2013 or\u00f0 eins og <em>pils<\/em>, <em>hur\u00f0<\/em> og <em>konsert<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed ekkert undarlegt \u2013 og alls ekki \u00f3r\u00f6kr\u00e9tt \u2013 a\u00f0 m\u00e1lnotendur hafi tilhneigingu til a\u00f0 fara me\u00f0 \u00feau eins og or\u00f0 sem geta sta\u00f0i\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu og nota frumt\u00f6lur me\u00f0 \u00feeim \u00ed sta\u00f0 fleirfaldstalna, enda ekki h\u00e6gt a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 geti valdi\u00f0 misskilningi. Vissulega er s\u00fa m\u00e1lnotkun andst\u00e6\u00f0 \u00feeirri m\u00e1lhef\u00f0 sem r\u00edkt hefur, en m\u00e1lhef\u00f0 getur breyst \u2013 og gerir \u00fea\u00f0 kannski \u00e1 endanum \u00ed \u00feessu tilviki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lfarsbankanum segir: \u201eFleirtalan [\u2026] einir (einar, ein), tvennir (tvennar, tvenn), \u00ferennir, (\u00ferennar, \u00ferenn), fernir (fernar, fern), stendur me\u00f0 or\u00f0um sem a\u00f0eins eru til \u00ed fleirt\u00f6lu.\u201c \u00dea\u00f0 er samt vel \u00feekkt a\u00f0 venjuleg t\u00f6luor\u00f0 (frumt\u00f6lur) s\u00e9u notu\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn fyrir \u00feessi l\u00fdsingaror\u00f0, sem stundum eru k\u00f6llu\u00f0 \u201efleirfaldst\u00f6lur\u201c, me\u00f0 fleirt\u00f6luor\u00f0um eins og buxur, dyr, t\u00f3nleikar o.fl. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8069","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8069","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8069"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8069\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8071,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8069\/revisions\/8071"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}