{"id":8079,"date":"2026-03-24T14:32:29","date_gmt":"2026-03-24T14:32:29","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8079"},"modified":"2026-03-24T14:43:04","modified_gmt":"2026-03-24T14:43:04","slug":"hjon-og-foreldrar-afbrigdileg-ord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/03\/24\/hjon-og-foreldrar-afbrigdileg-ord\/","title":{"rendered":"Hj\u00f3n og foreldrar: Afbrig\u00f0ileg or\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>hj\u00f3n <\/em>er b\u00fdsna merkilegt. Vi\u00f0 hikum ekki vi\u00f0 a\u00f0 tala um <em>b\u00e6\u00f0i hj\u00f3nin <\/em>og um \u00fea\u00f0 samband er vel \u00e1 \u00feri\u00f0ja \u00fe\u00fasund <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=%22b%C3%A6%C3%B0i+hj%C3%B3n%22&amp;size=100&amp;isBeygingar=on&amp;sort=date&amp;isAdvanced=false\">d\u00e6ma<\/a> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1870. En vegna \u00feess a\u00f0 <em>hj\u00f3n <\/em>er fleirt\u00f6luor\u00f0 er <em>b\u00e6\u00f0i hj\u00f3nin <\/em>\u00ed raun hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 <em>b\u00e6\u00f0i sk\u00e6rin<\/em>, <em>b\u00e1\u00f0ar buxurnar<\/em>, <em>b\u00e1\u00f0a dyrnar<\/em>,<em> b\u00e1\u00f0a t\u00f3nleikana<\/em> og \u00f6nnur sl\u00edk d\u00e6mi sem <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/29\/hvortveggi-hvor-tveggja-og-badir\/\">ekki nj\u00f3ta vi\u00f0urkenningar<\/a> \u2013 \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/69931\">segir<\/a>: \u201e\u00d3\u00e1kve\u00f0na fornafni\u00f0 <strong>b\u00e1\u00f0ir<\/strong> er nota\u00f0 um \u00fea\u00f0 sem telja m\u00e1 me\u00f0 t\u00f6luor\u00f0inu <em>tveir<\/em>, <em>tv\u00e6r<\/em>, <em>tv\u00f6<\/em> (ekki um \u00fea\u00f0 sem tali\u00f0 er me\u00f0 t\u00f6luor\u00f0inu <em>tvennir<\/em>, <em>tvennar<\/em>, <em>tvenn<\/em>).\u201c Fyrst tala\u00f0 er um <em>tvenn hj\u00f3n <\/em>en ekki *<em>tv\u00f6 hj\u00f3n <\/em>\u00e6tti \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 vera h\u00e6gt a\u00f0 tala um <em>b\u00e6\u00f0i hj\u00f3nin<\/em> \u2013 en fyrst \u00fea\u00f0 er h\u00e6gt \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 vera h\u00e6gt a\u00f0 tala um *<em>anna\u00f0 hj\u00f3ni\u00f0<\/em> og *<em>tv\u00f6 hj\u00f3n<\/em>. \u00deetta gengur auglj\u00f3slega ekki upp.<\/p>\n<p>M\u00f3ts\u00f6gnin \u00ed or\u00f0inu <em>hj\u00f3n <\/em>er s\u00fa a\u00f0 \u00fea\u00f0 er heiti \u00e1 heild sem myndu\u00f0 er af tveimur einstaklingum og \u00fev\u00ed e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki til \u00ed eint\u00f6lu \u2013 en jafnframt eru \u00feessir einstaklingar sk\u00fdrt a\u00f0greindir. Munurinn \u00e1 or\u00f0inu <em>hj\u00f3n <\/em>og \u00f6\u00f0rum fleirt\u00f6luor\u00f0um eins og <em>sk\u00e6ri<\/em>, <em>buxur<\/em>, <em>dyr<\/em>,<em> t\u00f3nleikar<\/em> o.fl. er s\u00e1 a\u00f0 \u00ed <em>hj\u00f3n<\/em> \u00e1 fleirtalan s\u00e9r auglj\u00f3sa merkingarlega sk\u00fdringu en hin or\u00f0in v\u00edsa hvert um sig til \u00f3sundurgreinanlegrar heildar. Vissulega m\u00e1 <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=3204\">tengja<\/a> fleirt\u00f6luna \u00ed <em>buxur <\/em>vi\u00f0 a\u00f0 \u00fe\u00e6r hafa tv\u00e6r sk\u00e1lmar, og <em>sk\u00e6ri <\/em>hafa tvo arma, en \u00feessi fyrirb\u00e6ri mynda samt eina heild \u00ed huga okkar. Munurinn kemur l\u00edka fram \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er h\u00e6gt \u2013 og algengt \u2013 a\u00f0 tala um <em>anna\u00f0 hj\u00f3nanna<\/em>, en \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 segja *<em>anna\u00f0 sk\u00e6ranna<\/em>, *<em>\u00f6nnur buxnanna<\/em>, *<em>a\u00f0rir t\u00f3nleikanna<\/em> e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt.<\/p>\n<p>Enn einn munur felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 ef sagt er <em>b\u00e6\u00f0i sk\u00e6rin<\/em>, <em>b\u00e1\u00f0ar buxurnar<\/em>, <em>b\u00e1\u00f0ar dyrnar<\/em>, <em>b\u00e1\u00f0ir t\u00f3nleikarnir <\/em>e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt \u2013 sem vissulega er <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73844\">ekki vi\u00f0urkennt<\/a> m\u00e1l en samt mj\u00f6g <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/13\/baedi-skaerin\/\">algengt<\/a> \u2013 er veri\u00f0 a\u00f0 v\u00edsa til tveggja eintaka af \u00fev\u00ed sem um er r\u00e6tt, \u00fe.e. <em>tvennra sk\u00e6ra <\/em>\/ <em>buxna <\/em>\/ <em>dyra <\/em>\/ <em>t\u00f3nleika<\/em>. Venjulega merkir <em>b\u00e6\u00f0i <\/em>\u00fea\u00f0 sama og <em>hvortveggja <\/em>\u2013 \u00ed sta\u00f0 d\u00e6manna me\u00f0 <em>b\u00e6\u00f0i <\/em>h\u00e9r a\u00f0 framan er tali\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c a\u00f0 segja <em>hvortveggja sk\u00e6rin<\/em>, <em>hvortveggja buxurnar<\/em>, <em>hvortveggja dyrnar<\/em>, <em>hvortveggja t\u00f3nleikarnir<\/em> (\u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 sjaldnast sagt). En ef sagt er <em>b\u00e6\u00f0i hj\u00f3nin <\/em>er bara \u00e1tt vi\u00f0 einstaklingana sem mynda eina og s\u00f6mu heildina, <em>ein hj\u00f3n<\/em>, ekki <em>tvenn<\/em> \u2013 <em>hvortveggja hj\u00f3nin <\/em>v\u00edsar hins vegar til <em>tvennra hj\u00f3na<\/em> og merkir \u00fear me\u00f0 ekki \u00fea\u00f0 sama og <em>b\u00e6\u00f0i hj\u00f3nin<\/em>.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 or\u00f0 sem hagar s\u00e9r svipa\u00f0 \u2013 og \u00fe\u00f3 ekki \u2013 er karlkynsor\u00f0i\u00f0 <em>foreldrar<\/em> sem einnig er fleirt\u00f6luor\u00f0 og v\u00edsar til heildar sem er samsett af tveim sk\u00fdrt a\u00f0greindum einstaklingum, enda mj\u00f6g <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=%22b%C3%A1%C3%B0ir+foreldrar%22&amp;size=100&amp;isBeygingar=on&amp;sort=date&amp;isAdvanced=false\">algengt<\/a> a\u00f0 tala um <em>b\u00e1\u00f0a foreldra<\/em> eins og <em>b\u00e6\u00f0i hj\u00f3n<\/em>(<em>in<\/em>). Or\u00f0i\u00f0 er aldrei nota\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu \u2013 *<em>annar foreldrinn<\/em> gengur ekki frekar en *<em>anna\u00f0 hj\u00f3n<\/em>(<em>i\u00f0<\/em>). En karlkynsor\u00f0i\u00f0 \u00e1 s\u00e9r fr\u00e1 fornu fari <a href=\"https:\/\/www.arnastofnun.is\/is\/greinar\/foreldrar-foreldri\">hli\u00f0armynd<\/a> \u00ed hvorugkyni og s\u00fa mynd er til \u00ed eint\u00f6lu, <em>foreldri<\/em>, og h\u00e6gt a\u00f0 gr\u00edpa til hennar ef \u00fe\u00f6rf krefur og tala um <em>anna\u00f0 foreldri<\/em>(<em>\u00f0<\/em>) \u2013 fleirtalan (<em>b\u00e6\u00f0i<\/em>) <em>foreldri<\/em>(<em>n<\/em>) er l\u00edka <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=%22b%C3%A6%C3%B0i+foreldrin%22&amp;size=100&amp;sort=date&amp;isAdvanced=false\">til<\/a> \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 sjaldg\u00e6f og t.d. ekki <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/foreldri\">gefin upp<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em>. Einnig er <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=%22anna%C3%B0+foreldranna%22&amp;size=100&amp;sort=date&amp;isAdvanced=false\">h\u00e6gt<\/a> a\u00f0 tala um <em>anna<strong>\u00f0 <\/strong>foreldranna<\/em> \u2013<em> anna<strong>r<\/strong> foreldranna<\/em> \u00e6tti a\u00f0 geta gengi\u00f0, eins og <em>anna\u00f0 hj\u00f3nanna<\/em>, en er <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=%22annar+foreldranna%22&amp;size=100&amp;sort=date&amp;isAdvanced=false\">varla til<\/a>.<\/p>\n<p>Sitthva\u00f0 \u00ed heg\u00f0un or\u00f0anna <em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/6481\">hj\u00f3n<\/a> <\/em>og <em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/4032\">foreldrar<\/a> <\/em>\u00e1 s\u00e9r s\u00f6gulegar sk\u00fdringar en \u00fe\u00e6r eru ekki efni \u00feessa pistils og tilgangur hans er ekki a\u00f0 setja fram einhverjar sko\u00f0anir \u00e1 notkun or\u00f0anna e\u00f0a gera athugasemdir vi\u00f0 \u00fea\u00f0 hvernig \u00feau eru e\u00f0a hafa veri\u00f0 notu\u00f0. Tilgangurinn er einungis a\u00f0 vekja athygli \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig \u00feessar tv\u00e6r hli\u00f0ar tungum\u00e1lsins, form og merking, geta spila\u00f0 saman \u00e1 mismunandi h\u00e1tt og hva\u00f0 \u00fea\u00f0 getur veri\u00f0 \u00e1hugavert og l\u00e6rd\u00f3msr\u00edkt a\u00f0 sko\u00f0a \u00feetta samspil fr\u00e1 \u00fdmsum hli\u00f0um. \u00c9g \u00fe\u00f3ttist vita hvernig \u00feessi or\u00f0 h\u00f6gu\u00f0u s\u00e9r \u00ed m\u00e1linu en \u00e9g l\u00e6r\u00f0i samt eitt og anna\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 skrifa pistilinn og \u00e1tta\u00f0i mig \u00e1 \u00fdmsu sem \u00e9g haf\u00f0i aldrei hugsa\u00f0 \u00fat \u00ed. \u00dea\u00f0 er nefnilega f\u00e1tt skemmtilegra en velta fyrir s\u00e9r e\u00f0li \u00feessa undursamlega fyrirb\u00e6ris, tungum\u00e1lsins.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 hj\u00f3n er b\u00fdsna merkilegt. Vi\u00f0 hikum ekki vi\u00f0 a\u00f0 tala um b\u00e6\u00f0i hj\u00f3nin og um \u00fea\u00f0 samband er vel \u00e1 \u00feri\u00f0ja \u00fe\u00fasund d\u00e6ma \u00e1 t\u00edmarit.is, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1870. En vegna \u00feess a\u00f0 hj\u00f3n er fleirt\u00f6luor\u00f0 er b\u00e6\u00f0i hj\u00f3nin \u00ed raun hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 b\u00e6\u00f0i sk\u00e6rin, b\u00e1\u00f0ar buxurnar, b\u00e1\u00f0a dyrnar, b\u00e1\u00f0a t\u00f3nleikana og \u00f6nnur sl\u00edk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8079","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8079"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8081,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8079\/revisions\/8081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}