{"id":8085,"date":"2026-03-26T17:24:33","date_gmt":"2026-03-26T17:24:33","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8085"},"modified":"2026-03-26T17:24:33","modified_gmt":"2026-03-26T17:24:33","slug":"hvad-er-klukkan-i-fyrir-klukkan-atta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/03\/26\/hvad-er-klukkan-i-fyrir-klukkan-atta\/","title":{"rendered":"Hva\u00f0 er klukkan \u00ed (fyrir) klukkan \u00e1tta?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvernig m\u00e6tti or\u00f0flokkagreina or\u00f0i\u00f0 <em>klukkan<\/em> \u00ed setningum eins og <em>\u00e9g m\u00e6ti klukkan \u00e1tta <\/em>og <em>\u00e9g m\u00e6ti fyrir klukkan \u00e1tta<\/em>. \u00deetta er spurning sem vir\u00f0ist einf\u00f6ld \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i en leynir \u00e1 s\u00e9r. Allar or\u00f0ab\u00e6kur gefa <em>klukka <\/em>eing\u00f6ngu upp sem nafnor\u00f0, og \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72156\">segir<\/a>: \u201eOr\u00f0i\u00f0 <strong>klukka<\/strong> er \u00e1vallt nafnor\u00f0, l\u00edka \u00ed setningum \u00e1 bor\u00f0 vi\u00f0: <em>pr\u00f3fi\u00f0 hefst klukkan t\u00edu.<\/em>\u201c Til a\u00f0 greina or\u00f0 \u00ed flokka, or\u00f0flokka, er h\u00e6gt a\u00f0 l\u00edta til <a href=\"https:\/\/ait.arnastofnun.is\/grein.php?id=955\">\u00feriggja atri\u00f0a<\/a> \u2013 merkingar, setningarst\u00f6\u00f0u, og beygingar. Ef vi\u00f0 byrjum \u00e1 merkingunni er lj\u00f3st a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>klukkan <\/em>\u00ed d\u00e6munum h\u00e9r a\u00f0 framan v\u00edsar ekki til hins \u00e1\u00fereifanlega fyrirb\u00e6ris <em>klukka <\/em>heldur til t\u00edmasetningar og hefur \u00fev\u00ed eiginlega fremur merkingu atviksor\u00f0s. Meira um \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0ar.<\/p>\n<p>L\u00edtum n\u00e6st \u00e1 beyginguna. Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>klukka <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 fallor\u00f0 en auglj\u00f3st er a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>klukkan <\/em>\u00ed framangreindum d\u00e6mum hagar s\u00e9r ekki eins og vi\u00f0 er a\u00f0 b\u00faast af nafnor\u00f0i beygingarlega s\u00e9\u00f0 \u2013 hefur alltaf \u00feessa s\u00f6mu mynd en breytir ekki um form \u00fe\u00f3tt umhverfinu s\u00e9 breytt, t.d. haf\u00f0ar mismunandi forsetningar \u00e1 undan. Forsetningin <em>fyrir <\/em>tekur me\u00f0 s\u00e9r \u00feolfall \u00ed t\u00edmamerkingu, <em>fyrir n\u00f3tt<strong>ina<\/strong><\/em>, en vi\u00f0 segjum ekki *<em>fyrir klukk<strong>una<\/strong> \u00e1tta <\/em>heldur <em>fyrir klukk<strong>an<\/strong> \u00e1tta<\/em>; forsetningin <em>fr\u00e1 <\/em>tekur \u00e6vinlega me\u00f0 s\u00e9r \u00fe\u00e1gufall en vi\u00f0 segjum ekki *<em>fr\u00e1 klukk<strong>unni<\/strong> \u00e1tta <\/em>heldur <em>fr\u00e1 klukk<strong>an<\/strong> \u00e1tta<\/em>; og forsetningin <em>til <\/em>tekur \u00e6vinlega me\u00f0 s\u00e9r eignarfall en vi\u00f0 segjum ekki *<em>til klukk<strong>unnar<\/strong> \u00e1tta <\/em>heldur <em>til klukk<strong>an<\/strong> \u00e1tta<\/em>. \u00cd \u00feessum d\u00e6mum er \u00fev\u00ed t\u00e6past h\u00e6gt a\u00f0 greina <em>klukkan <\/em>sem fallor\u00f0.<\/p>\n<p>L\u00edtum svo \u00e1 setningarst\u00f6\u00f0una. T\u00f6luor\u00f0 sem er \u00e1kv\u00e6\u00f0isor\u00f0 me\u00f0 nafnor\u00f0i getur vissulega sta\u00f0i\u00f0 \u00e1 eftir nafnor\u00f0inu \u00ed d\u00e6mum sem \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i vir\u00f0ast hli\u00f0st\u00e6\u00f0 vi\u00f0 <em>klukkan \u00e1tta<\/em>, eins og \u201eB\u00f6rnin \u00e1tta \u00e1 prestssetrinu ur\u00f0u m\u00e9r \u00f6ll k\u00e6r\u201c \u00ed <em>Kirkjuritinu <\/em>1963. En \u00fearna stendur <em>b\u00f6rnin \u00e1tta <\/em>sem frumlag og komi li\u00f0urinn \u00e1 eftir s\u00f6gn e\u00f0a forsetningu stendur hann \u00ed aukafalli, \u00f6fugt vi\u00f0 <em>klukkan \u00e1tta<\/em> \u2013 \u201eSj\u00f6 af b\u00f6rnunum \u00e1tta komin \u00ed sk\u00f3la\u201c segir t.d. \u00ed <em>B\u00e6jarins besta <\/em>2006. \u00cd setningunni <em>\u00e9g m\u00e6ti klukkan \u00e1tta <\/em>kemur nafnor\u00f0i\u00f0 n\u00e6st \u00e1 eftir \u00e1hrifslausri s\u00f6gn en \u00fea\u00f0 gera nafnor\u00f0 venjulega ekki \u2013 vi\u00f0 getum ekki sagt *<em>\u00e9g m\u00e6ti morgun<\/em>. Vissulega er stundum h\u00e6gt a\u00f0 hafa aukafallsli\u00f0 \u00ed \u00feessari st\u00f6\u00f0u en hann er \u00fe\u00e1 \u00ed \u00feolfalli, <em>\u00e9g kem daginn eftir <\/em>\u2013 en <em>klukkan <\/em>er \u00f3tv\u00edr\u00e6tt nefnifall.<\/p>\n<p>Li\u00f0urinn <em>klukkan \u00e1tta <\/em>\u00ed heild er auglj\u00f3slega \u00edgildi atviksor\u00f0s \u2013 <em>\u00e9g m\u00e6ti klukkan \u00e1tta <\/em>er hli\u00f0st\u00e6tt <em>\u00e9g m\u00e6ti snemma<\/em>. \u00deegar forsetning fylgir eins og <em>\u00e9g kem <u>fyrir klukkan \u00e1tta<\/u> <\/em>er li\u00f0urinn \u00ed heild \u00edgildi atviksor\u00f0s, eins og <em>\u00e9g kem <u>a\u00f0 nor\u00f0an<\/u><\/em>. \u00dea\u00f0 hefur \u00ed raun ekkert upp \u00e1 sig a\u00f0 or\u00f0flokkagreina einst\u00f6k or\u00f0 \u00ed frosnu or\u00f0asambandi eins og \u00feessu \u2013 \u00fea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 greina sambandi\u00f0 sem heild. Or\u00f0flokkagreining sem mi\u00f0ast bara vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 geta hengt einhvern merkimi\u00f0a \u00e1 \u00f6ll or\u00f0, \u00f3h\u00e1\u00f0 allri heg\u00f0un \u00feeirra, er gagnslaus og raunar ska\u00f0leg \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00e6tta er \u00e1 a\u00f0 h\u00fan rugli f\u00f3lk \u00ed r\u00edminu. Ef vi\u00f0 segjum a\u00f0 <em>klukkan <\/em>s\u00e9 \u201e\u00e1vallt nafnor\u00f0\u201c, l\u00edka \u00feegar or\u00f0i\u00f0 hagar s\u00e9r a\u00f0 engu leyti eins og b\u00faast m\u00e1 vi\u00f0 af nafnor\u00f0i, erum vi\u00f0 a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/09\/17\/gagnsleysi-ordflokkagreiningar\/\">kippa grunninum<\/a> undan <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/09\/18\/gagnsemi-ordflokkagreiningar\/\">vitr\u00e6nni or\u00f0flokkagreiningu<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag var spurt \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c hvernig m\u00e6tti or\u00f0flokkagreina or\u00f0i\u00f0 klukkan \u00ed setningum eins og \u00e9g m\u00e6ti klukkan \u00e1tta og \u00e9g m\u00e6ti fyrir klukkan \u00e1tta. \u00deetta er spurning sem vir\u00f0ist einf\u00f6ld \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i en leynir \u00e1 s\u00e9r. Allar or\u00f0ab\u00e6kur gefa klukka eing\u00f6ngu upp sem nafnor\u00f0, og \u00ed M\u00e1lfarsbankanum segir: \u201eOr\u00f0i\u00f0 klukka er \u00e1vallt nafnor\u00f0, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8085","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8085"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8085\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8086,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8085\/revisions\/8086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}