{"id":8087,"date":"2026-03-27T16:09:55","date_gmt":"2026-03-27T16:09:55","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8087"},"modified":"2026-03-27T16:09:55","modified_gmt":"2026-03-27T16:09:55","slug":"fogur-ord-en-fatt-handfast-i-fjarmalaaaetlun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/03\/27\/fogur-ord-en-fatt-handfast-i-fjarmalaaaetlun\/","title":{"rendered":"F\u00f6gur or\u00f0 en f\u00e1tt handfast \u00ed fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r lag\u00f0i fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra fram <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/library\/03-Verkefni\/Efnahagsmal-og-opinber-fjarmal\/FjarmalaaAetlun-2027-31\/Skjol-og-gogn\/Fjarmalaaaetlun_2027-2031_A4-prent.pdf\">fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun 2027-2031<\/a> og eins og stundum <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/16\/islenska-i-fjarmalaaaetlun\/\">\u00e1\u00f0ur<\/a> sko\u00f0a\u00f0i \u00e9g hva\u00f0 \u00fear seg\u00f0i um m\u00e1lefni tengd \u00edslenskri tungu. \u00dea\u00f0 er vissulega eitt og anna\u00f0 og ber ekki a\u00f0 van\u00feakka \u00fea\u00f0, en reynslan af fyrri fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlunum hefur s\u00fdnt m\u00e9r a\u00f0 f\u00f6gur fyrirheit skila s\u00e9r ekki alltaf \u00ed raunh\u00e6fum a\u00f0ger\u00f0um. En me\u00f0al \u00feess sem nefnt er \u00ed fyrsta kafla \u00e1\u00e6tlunarinnar er \u00feetta (bls. 18): \u201e\u00c1 me\u00f0al n\u00fdrra \u00fatgjalda sem n\u00fa b\u00e6tast vi\u00f0 m\u00e1 nefna [\u2026] framl\u00f6g til [\u2026] gervigreindar- og m\u00e1lt\u00e6kni\u00e1\u00e6tlunar. Loks m\u00e1 nefna \u00edslenskukennslu fyrir innflytjendur, inngildingu, almenna eflingu \u00edslenskukennslu og \u00fatg\u00e1fu lesefnis fyrir b\u00f6rn og unglinga.\u201c H\u00e9r fara \u00e1 eftir nokkrar tilvitnanir \u00ed \u00e1\u00e6tlunina sem var\u00f0a n\u00e1nari \u00fatf\u00e6rslu \u00feessara \u00fe\u00e1tta.<\/p>\n<p>Efling \u00edslensku og \u00edslensks t\u00e1knm\u00e1ls: \u201eStyrkja skal st\u00f6\u00f0u \u00edslensku og \u00edslensks t\u00e1knm\u00e1ls sem eru opinber m\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi\u201c (bls. 152). \u201eA\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlanir fyrir \u00edslensku og \u00edslenskt t\u00e1knm\u00e1l ver\u00f0a endursko\u00f0a\u00f0ar. \u00der\u00f3un og framt\u00ed\u00f0 \u00edslenskrar tungu \u00e1 t\u00edmum \u00f6rrar al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingar og t\u00e6knibyltinga er mikilv\u00e6g til a\u00f0 styrkja st\u00f6\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0tungunnar. \u00c1fram ver\u00f0ur unni\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 efla, var\u00f0veita og stu\u00f0la a\u00f0 \u00fer\u00f3un \u00edslensks t\u00e1knm\u00e1ls\u201c (bls. 153). [\u00de]j\u00f3nusta vi\u00f0 t\u00e1knm\u00e1lstalandi f\u00f3lk til a\u00f0 gera \u00fev\u00ed kleift a\u00f0 taka virkari \u00fe\u00e1tt \u00ed samf\u00e9laginu ver\u00f0ur aukin\u201c (bls. 161). \u201eMe\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hl\u00faa a\u00f0 \u00edslenskri tungu og t\u00e1knm\u00e1li, l\u00e6si, skapandi hugsun, \u00feekkingu, virkri \u00fe\u00e1ttt\u00f6ku og velfer\u00f0 eru l\u00edfsg\u00e6\u00f0i f\u00f3lks \u00ed landinu aukin til hagsb\u00f3ta fyrir \u00edslenskt samf\u00e9lag\u201c (bls. 160).<\/p>\n<p>V\u00ed\u00f0a er einnig fjalla\u00f0 um \u00edslenskukennslu, l\u00e6si og lestrarf\u00e6rni og skyld m\u00e1lefni: \u201eR\u00edkisstj\u00f3rnin setur m\u00e1lefni barna og ungmenna \u00ed \u00f6ndvegi og hefur bo\u00f0a\u00f0 s\u00f3kn \u00ed menntam\u00e1lum me\u00f0 \u00e1herslu \u00e1 b\u00e6tt umhverfi nemenda og kennara, \u00edslenskukennslu, l\u00e6si og a\u00f0gengi a\u00f0 fj\u00f6lbreyttum n\u00e1msg\u00f6gnum, stu\u00f0ning vi\u00f0 menntakerfi\u00f0, inngildingu, snemmt\u00e6ka \u00edhlutun, starfs\u00fer\u00f3un og raunf\u00e6rnimat (bls. 160). \u201eTil a\u00f0 m\u00e6ta \u00e1skorunum m\u00e1lefnasvi\u00f0sins ver\u00f0ur r\u00e1\u00f0ist \u00ed fj\u00f6lbreyttar a\u00f0ger\u00f0ir til a\u00f0 b\u00e6ta n\u00e1ms\u00e1rangur grunnsk\u00f3lanemenda, \u00fe.m.t. lestrarf\u00e6rni [\u2026], grundvallarbreytingum ver\u00f0ur komi\u00f0 \u00e1 \u00ed m\u00e1lefnum n\u00e1msgagna [\u2026]\u201c (bls. 160). \u00a0\u201e\u00de\u00e1 ver\u00f0ur s\u00e9rstaklega l\u00f6g\u00f0 \u00e1hersla \u00e1 \u00edslenskukennslu, i\u00f0n- og verkn\u00e1m og STEM-greinar\u201c (bls. 156).<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 er fjalla\u00f0 um kennslu og inngildingu barna og unglinga sem ekki hafa \u00edslensku a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li, sem og framhaldsfr\u00e6\u00f0slu fullor\u00f0inna: \u201eL\u00f6g\u00f0 er \u00e1hersla \u00e1 stu\u00f0ning vi\u00f0 sk\u00f3lakerfi\u00f0 til a\u00f0 [\u2026] tryggja inngildingu barna sem ekki hafa \u00edslensku a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li en \u00feessi h\u00f3pur hefur b\u00fai\u00f0 vi\u00f0 auknar l\u00edkur \u00e1 brotthvarfi \u00far sk\u00f3la\u201c (bls. 156-157). \u201e[S]t\u00f3refla \u00fearf stu\u00f0ning vi\u00f0 framhaldssk\u00f3lanemendur me\u00f0 anna\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1l en \u00edslensku me\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 markmi\u00f0i a\u00f0 efla st\u00f6\u00f0u \u00feeirra og auka m\u00f6guleika \u00e1 vinnumarka\u00f0i e\u00f0a a\u00f0 fara \u00ed \u00e1framhaldandi n\u00e1m\u201c (bls. 156). \u201eFramhaldsfr\u00e6\u00f0slan ver\u00f0ur efld til a\u00f0 tryggja fullor\u00f0nu f\u00f3lki mikilv\u00e6ga grunnf\u00e6rni til n\u00e1ms og starfa, t\u00e6kif\u00e6rum innflytjenda til a\u00f0 auka \u00edslenskuf\u00e6rni s\u00edna fj\u00f6lga\u00f0 [\u2026]\u201c (bls. 160-161).<\/p>\n<p>En hversu miki\u00f0 f\u00e9 er \u00e6tla\u00f0 til allra \u00feessara mikilv\u00e6gu verkefna? \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g erfitt a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed vegna \u00feess a\u00f0 \u00fatgjaldali\u00f0ir eru ekki brotnir ni\u00f0ur \u00ed einst\u00f6k verkefni. \u00cd 18. kafla, \u201eMenning, listir, \u00ed\u00fer\u00f3tta- og \u00e6skul\u00fd\u00f0sm\u00e1l\u201c, segir t.d.: \u201eGert er r\u00e1\u00f0 fyrir auknu framlagi til menningarsj\u00f3\u00f0a, listamannalauna og verkefna tengdum \u00edslensku\u201c (bls. 153). Fr\u00e1b\u00e6rt, en \u00ed framhaldinu segir: \u201e\u00c1 m\u00f3ti er gert r\u00e1\u00f0 fyrir l\u00e6kkun \u00fatgjalda vegna hagr\u00e6\u00f0ingar og ni\u00f0urfellingar t\u00edmabundinna fj\u00e1rheimilda. Heildarbreyting fj\u00e1rheimilda m\u00e1lefnasvi\u00f0sins nemur t\u00e6plega 2 ma.kr. til l\u00e6kkunar \u00e1 t\u00edmabili fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlunar.\u201c Ekki kemur fram hversu miki\u00f0 hi\u00f0 aukna framlag er, og h\u00e6tt er vi\u00f0 a\u00f0 s\u00fa tveggja milljar\u00f0a l\u00e6kkun sem bo\u00f0u\u00f0 er bitni eitthva\u00f0 \u00e1 \u00edslenskunni.<\/p>\n<p>\u00cd kafla 22, \u201e\u00d6nnur sk\u00f3lastig og stj\u00f3rns\u00fdsla menntam\u00e1la\u201c, segir: \u201eGert er r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00fatgjaldarammi m\u00e1lefnasvi\u00f0s l\u00e6kki \u00e1 t\u00edmabili \u00e1\u00e6tlunarinnar \u00feegar t\u00edmabundnar fj\u00e1rveitingar falla ni\u00f0ur og framl\u00f6g l\u00e6kka vegna markmi\u00f0a um auki\u00f0 a\u00f0hald. \u00c1ri\u00f0 2027 er gert r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00fatgj\u00f6ld aukist fr\u00e1 gildandi fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun en ger\u00f0ar eru till\u00f6gur um a\u00f0 600 m.kr. ver\u00f0i vari\u00f0 til a\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 inngildingu barna \u00ed \u00edslenskt sk\u00f3lakerfi\u201c (bls. 161). \u00deessum 600 millj\u00f3num ber a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u a\u00f0 fagna, en or\u00f0alagi\u00f0 bendir til \u00feess a\u00f0 liti\u00f0 s\u00e9 \u00e1 \u00feetta sem einskiptisa\u00f0ger\u00f0 og \u00fea\u00f0 er vitaskuld algerlega \u00f3fulln\u00e6gjandi \u2013 inngilding er vi\u00f0varandi verkefni sem ekki ver\u00f0ur afgreitt me\u00f0 einni summu, \u00fe\u00f3tt myndarleg s\u00e9, \u00ed eitt skipti. \u00deessi fj\u00e1rveiting \u00fearf a\u00f0 halda \u00e1fram.<\/p>\n<p>Heildarmati\u00f0 \u00e1 fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tluninni fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00edslenskunnar hl\u00fdtur \u00fev\u00ed a\u00f0 vera neikv\u00e6tt \u2013 \u00fer\u00e1tt fyrir f\u00f6gur or\u00f0 og fyrirheit er l\u00edti\u00f0 handfast. \u00dea\u00f0 m\u00e1 vitanlega s\u00fdna \u00fev\u00ed skilning a\u00f0 alls sta\u00f0ar vantar f\u00e9 og innvi\u00f0askuld er mikil \u00ed menntakerfinu, heilbrig\u00f0iskerfinu, samg\u00f6ngukerfinu og v\u00ed\u00f0ar. En eins og \u00e9g hef skrifa\u00f0 um st\u00f6ndum vi\u00f0 ekki s\u00edst \u00ed <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/09\/16\/innvidaskuld-vid-islenskuna\/\">innvi\u00f0askuld vi\u00f0 \u00edslenskuna<\/a> og ekki s\u00ed\u00f0ur br\u00fdnt a\u00f0 grei\u00f0a inn \u00e1 hana en a\u00f0rar innvi\u00f0askuldir. Vi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 setja miklu meira f\u00e9 \u00ed kennslu \u00edslensku sem annars m\u00e1ls \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum, sem og \u00ed hvers konar a\u00f0ra eflingu \u00edslenskunnar og \u00edslenskrar menningar. \u00cdslenskan er ekki \u00e1 banabe\u00f0i, en h\u00fan \u00fearfnast miklu meiri og \u00f6flugri stu\u00f0nings til a\u00f0 halda s\u00ednu gagnvart margs konar utana\u00f0komandi \u00fer\u00fdstingi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r lag\u00f0i fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra fram fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun 2027-2031 og eins og stundum \u00e1\u00f0ur sko\u00f0a\u00f0i \u00e9g hva\u00f0 \u00fear seg\u00f0i um m\u00e1lefni tengd \u00edslenskri tungu. \u00dea\u00f0 er vissulega eitt og anna\u00f0 og ber ekki a\u00f0 van\u00feakka \u00fea\u00f0, en reynslan af fyrri fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlunum hefur s\u00fdnt m\u00e9r a\u00f0 f\u00f6gur fyrirheit skila s\u00e9r ekki alltaf \u00ed raunh\u00e6fum a\u00f0ger\u00f0um. En me\u00f0al \u00feess [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8087","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8087"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8088,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8087\/revisions\/8088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}