{"id":8133,"date":"2026-04-22T17:27:43","date_gmt":"2026-04-22T17:27:43","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8133"},"modified":"2026-04-22T17:27:43","modified_gmt":"2026-04-22T17:27:43","slug":"umbi-verdur-umbi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/04\/22\/umbi-verdur-umbi\/","title":{"rendered":"UmBi ver\u00f0ur umbi"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 morgun ver\u00f0ur \u00ed Eddu <a href=\"https:\/\/arnastofnun.is\/is\/vidburdir\/ekkert-ord-er-skripi-malfraedithing-um-verk-halldors-laxness\">m\u00e1l\u00feingi\u00f0<\/a> \u201eEkkert or\u00f0 er skr\u00edpi\u201c \u00fear sem r\u00e6tt ver\u00f0ur um \u00fdmis m\u00e1lfarsleg atri\u00f0i \u00ed verkum Halld\u00f3rs Laxness. Hann bj\u00f3 til e\u00f0a t\u00f3k inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 fj\u00f6lda or\u00f0a en eitt skemmtilegasta n\u00fdyr\u00f0i hans er <em>umbi<\/em>. \u00dea\u00f0 kemur fyrst fyrir \u00ed <em>Kristnihaldi undi J\u00f6kli<\/em>, \u00ed heiti annars kafla s\u00f6gunnar, \u201eUmbo\u00f0sma\u00f0ur biskups, skammstafa\u00f0 UmBi\u201c. \u00de\u00f3tt \u00fearna s\u00e9 teki\u00f0 svo til or\u00f0a a\u00f0 <em>UmBi <\/em>s\u00e9 skammst\u00f6fun er fr\u00e1 upphafi fari\u00f0 me\u00f0 \u00feetta sem venjulegt or\u00f0 \u2013 st\u00f3rt <em>B<\/em> er t.d. a\u00f0eins haft \u00ed \u00fev\u00ed \u00ed \u00feetta eina skipti \u00ed <em>Kristnihaldinu<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 kemur reyndar a\u00f0eins fyrir \u00ed nefnifalli \u00ed b\u00f3kinni en er beygt strax \u00e1ri\u00f0 eftir, \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6528659?iabr=on#page\/n85\/mode\/1up\/\">grein<\/a> Peters Hallberg um b\u00f3kina \u00ed <em>Sk\u00edrni<\/em>, og hiklaust tala\u00f0 um <em>Umba<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 fellur vel a\u00f0 m\u00e1linu \u2013 til eru (sjaldg\u00e6fu) or\u00f0in <em>dumbi <\/em>og <em>rumbi<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 fr\u00e1 sk\u00e1ldsins hendi var or\u00f0i\u00f0 hugsa\u00f0 sem sambr\u00e6\u00f0ingur (portmanteau) \u00far or\u00f0unum <strong><em>umb<\/em><\/strong><em>o\u00f0sma\u00f0ur <\/em>og <strong><em>bi<\/em><\/strong><em>skup<\/em>. Eins og \u00e9g hef \u00e1\u00f0ur <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/04\/11\/simahuns-skjahuns\/\">skrifa\u00f0<\/a> um greinast sl\u00edk or\u00f0 fr\u00e1 venjulegum samsettum or\u00f0um \u00e1 \u00feann h\u00e1tt a\u00f0 b\u00fatarnir sem br\u00e6ddir eru saman eru ekki sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ir or\u00f0hlutar \u00ed neinum venjulegum skilningi, hvorki <em>umb- <\/em>n\u00e9 <em>bi-<\/em> \u00ed \u00feessu tilviki. Sl\u00edk or\u00f0 eru sjaldg\u00e6f \u00ed \u00edslensku \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u til, t.d. <em>t\u00f6lva <\/em>\u00far <em>tala <\/em>og <em>v\u00f6lva<\/em>, en nokku\u00f0 er hins vegar um \u00feau \u00ed ensku \u2013 \u00feekkt d\u00e6mi eru <em>smog <\/em>af <em>smoke <\/em>og <em>fog<\/em>, og \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 einkum <em>Brexit<\/em>, af <em>Britain <\/em>og <em>exit<\/em>. En vegna \u00feess a\u00f0 <em>b<\/em>-i\u00f0 er sameiginlegt me\u00f0 b\u00e1\u00f0um or\u00f0unum er au\u00f0velt a\u00f0 t\u00falka or\u00f0i\u00f0 <em>umbi<\/em> \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 stytting \u00far or\u00f0inu <strong><em>umb<\/em><\/strong><em>o\u00f0sma\u00f0ur<\/em> einu og s\u00e9r, en <em>-i<\/em> s\u00e9 bara nefnifallsending.<\/p>\n<p><em>Kristnihald undir J\u00f6kli <\/em>kom \u00fat um mi\u00f0jan september 1968, en \u00feessi t\u00falkun or\u00f0sins er komin upp strax h\u00e1lfu \u00e1ri s\u00ed\u00f0ar. \u00cd <em>Vikunni <\/em>snemma \u00ed apr\u00edl 1969 segir: \u201e\u00dea\u00f0 var hann sem bjarga\u00f0i Rollingunum \u00e1 s\u00ednum t\u00edma, \u00feegar \u00feeir h\u00f6f\u00f0u sagt skili\u00f0 vi\u00f0 Andrew Oldham, umba sinn.\u201c R\u00famum m\u00e1nu\u00f0i s\u00ed\u00f0ar segir \u00ed <em>Vikunni<\/em>: \u201eUmbi og Robin hafa um nokkurt skei\u00f0 elda\u00f0 gr\u00e1tt silfur og er \u00fea\u00f0 upphaf \u00e1 \u00fev\u00ed m\u00e1li, a\u00f0 umba fannst Robin hafa einum of s\u00edtt h\u00e1r.\u201c B\u00e6\u00f0i d\u00e6min eru \u00far greinum eftir Andr\u00e9s Indri\u00f0ason sem er \u00fev\u00ed e.t.v. upphafsma\u00f0ur \u00feessarar notkunar. \u00cd <em>Vikunni <\/em>1970 segir: \u201en\u00faverandi umbi Tr\u00fabrots, hafi hug \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 sl\u00e1st \u00ed h\u00f3pinn.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1972 er fyrsta d\u00e6mi um a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 v\u00edsi ekki til umba t\u00f3nlistarf\u00f3lks: \u201eUmbi L\u00fa\u00f0v\u00edks talar gegn EBE.\u201c<\/p>\n<p>\u00deetta er mj\u00f6g skemmtilegt d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig or\u00f0 sem l\u00edklega var aldrei \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 ver\u00f0a or\u00f0 er endurt\u00falka\u00f0, b\u00e6\u00f0i a\u00f0 myndunarh\u00e6tti og merkingu, og kemst \u00feannig \u00ed almenna notkun. Or\u00f0i\u00f0 <em>umbi <\/em>var strax miki\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00feessari almennu merkingu \u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratugnum og er enn algengt \u00ed m\u00e1linu \u2013 b\u00e6\u00f0i \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru hundru\u00f0 d\u00e6ma um \u00fea\u00f0 \u00ed almennri merkingu. \u00cd lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 nota\u00f0 \u00feannig \u00ed n\u00e6rri sext\u00edu \u00e1r er nokku\u00f0 s\u00e9rkennilegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 skuli hvorki vera a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>n\u00e9 <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. V\u00e6ntanlega er \u00e1st\u00e6\u00f0an s\u00fa a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 tali\u00f0 of \u00f3formlegt til a\u00f0 f\u00e1 sess \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en m\u00e9r finnst alveg kominn t\u00edmi til a\u00f0 endursko\u00f0a \u00fea\u00f0 og taka or\u00f0i\u00f0 inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 sem gott og gilt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 morgun ver\u00f0ur \u00ed Eddu m\u00e1l\u00feingi\u00f0 \u201eEkkert or\u00f0 er skr\u00edpi\u201c \u00fear sem r\u00e6tt ver\u00f0ur um \u00fdmis m\u00e1lfarsleg atri\u00f0i \u00ed verkum Halld\u00f3rs Laxness. Hann bj\u00f3 til e\u00f0a t\u00f3k inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 fj\u00f6lda or\u00f0a en eitt skemmtilegasta n\u00fdyr\u00f0i hans er umbi. \u00dea\u00f0 kemur fyrst fyrir \u00ed Kristnihaldi undi J\u00f6kli, \u00ed heiti annars kafla s\u00f6gunnar, \u201eUmbo\u00f0sma\u00f0ur biskups, skammstafa\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8133","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8133"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8134,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8133\/revisions\/8134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}