{"id":8146,"date":"2026-05-01T22:15:11","date_gmt":"2026-05-01T22:15:11","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8146"},"modified":"2026-05-01T22:15:11","modified_gmt":"2026-05-01T22:15:11","slug":"milli-tannanna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/05\/01\/milli-tannanna\/","title":{"rendered":"Milli tannanna"},"content":{"rendered":"<p>Sambandi\u00f0 <em>vera milli tannanna \u00e1 <\/em>(<em>f\u00f3lki<\/em>) er oft nota\u00f0 \u00ed yfirf\u00e6r\u00f0ri merkingu og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/42813\">sk\u00fdrt<\/a> 'ver\u00f0a fyrir illu umtali' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Sambandi\u00f0 vir\u00f0ist ekki vera \u00fdkja gamalt \u00ed m\u00e1linu og er t.d. hvorki gefi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 n\u00e9 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elstu \u00f6ruggu d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00feessa merkingu eru r\u00famlega aldarg\u00f6mul, flest me\u00f0 s\u00f6gninni <em>hafa <\/em>en einnig eru d\u00e6mi um <em>leggja<\/em>. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1922 segir: \u201e\u00de\u00fa hefir f\u00f6\u00f0ur minn og mig \u00e1 milli tannanna \u00ed 2 bl\u00f6\u00f0um T\u00edmans.\u201c \u00cd <em>Ver\u00f0i <\/em>1923 segir: \u201esneri hann strax vi\u00f0 bla\u00f0inu og hefir altaf s\u00ed\u00f0an haft mig milli tannanna.\u201c \u00cd <em>\u00cdslendingi <\/em>1924 segir: \u201e\u00de\u00e1 komum vi\u00f0 a\u00f0 hinum \u00feingmanninum \u2013 \u00feeim sem Dagur hefir st\u00f6\u00f0ugt milli tannanna og s\u00e9r ekkert n\u00fdtilegt \u00ed.\u201c<\/p>\n<p>D\u00e6mi me\u00f0 <em>vera <\/em>fara a\u00f0 sj\u00e1st um \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ar. \u00cd <em>Skutli <\/em>1934 segir: \u201eB\u00e6jarb\u00ed\u00f3i\u00f0 hefir veri\u00f0 milli tannanna \u00e1 Vesturlandsritstj\u00f3ranum n\u00fa a\u00f0 undanf\u00f6rnu.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1934 segir: \u201eJeg er altaf milli tannanna \u00e1 r\u00f3tt\u00e6ku vinstri bl\u00f6\u00f0unum.\u201c Einnig eru sagnirnar <em>komast <\/em>og <em>lenda <\/em>stundum nota\u00f0ar me\u00f0 \u00feessu sambandi \u2013 \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1939 segir: \u201e\u00dea\u00f0 ert ekki \u00fe\u00fa, sem ver\u00f0ur fyrir sk\u00f6mminni og kemst \u00e1 milli tannanna \u00e1 f\u00f3lkinu\u201c og \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1960 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er margt verra til \u00ed \u00feessum heimi en a\u00f0 lenda \u00e1 milli tannanna \u00e1 f\u00f3lki.\u201c Sambandi\u00f0 vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 ekki hafa veri\u00f0 miki\u00f0 nota\u00f0 lengi framan af eins og or\u00f0alagi\u00f0 og g\u00e6salappirnar \u00ed <em>B\u00e6jarbla\u00f0inu <\/em>1954 s\u00fdna: \u201e\u00deeir eru sannarlega \u00e1 \u201emilli tannanna\u201c \u00e1 f\u00f3lki, eins og kalla\u00f0 er.\u201c<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 var frekar sjaldg\u00e6ft lengi vel en var\u00f0 skyndilega algengt um 1980 og \u00fe\u00fasundir d\u00e6ma eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. N\u00e1kv\u00e6m merking \u00feess er ekki alltaf alveg lj\u00f3s, en \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri sk\u00fdringu <em>\u00cdslenskrar n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3kar '<\/em>ver\u00f0a fyrir illu umtali' vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 oft of dj\u00fapt teki\u00f0 \u00ed \u00e1rinni \u2013 's\u00e6ta gagnr\u00fdni' g\u00e6ti oft veri\u00f0 n\u00e6r lagi og jafnvel 'vera smjatta\u00f0 \u00e1'. \u00cd d\u00e6minu \u201eAllir \u00feeir, sem ekki hafa \u00e1rtali\u00f0 1943 s\u00edfelt svo mj\u00f6g milli tannanna\u201c \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1927 vir\u00f0ist merkingin vera 't\u00f6nnlast \u00e1'. Oft vir\u00f0ist sambandi\u00f0 merkja einfaldlega 'vera til umr\u00e6\u00f0u' eins og \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1980: \u201eEn n\u00fa er eitt m\u00e1l sem t\u00f6luvert hefur veri\u00f0 milli tannanna \u00e1 f\u00f3lki undanfari\u00f0.\u201c Oftast er umr\u00e6\u00f0an \u00fe\u00f3 me\u00f0 einhvers konar neikv\u00e6\u00f0um formerkjum.<\/p>\n<p>Stundum vir\u00f0ist sambandi\u00f0 \u00fe\u00f3 alveg hlutlaust og s\u00fa notkun \u00feess vir\u00f0ist fara vaxandi. \u00cd <em>DV <\/em>2000 segir: \u201eNan\u00f3t\u00e6knin hefur ekki veri\u00f0 eins miki\u00f0 milli tannanna \u00e1 f\u00f3lki.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2019 segir: \u201eM\u00f6rg \u00fe\u00fdsku f\u00e9l\u00f6gin eru b\u00fdsna st\u00f3r \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u ekki eins miki\u00f0 \u00e1 milli tannanna \u00e1 f\u00f3lki h\u00e9r nor\u00f0ur \u00ed hafi og ensku f\u00e9l\u00f6gin.\u201c \u00cd d\u00e1lknum \u201eM\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2020 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7351709?iabr=on#page\/n30\/mode\/1up\/\">segir<\/a> a\u00f0 sambandi\u00f0 merki \u201ehelst a\u00f0 <strong>s\u00e6ta sl\u00fa\u00f0ri<\/strong>, <strong>illu umtali<\/strong>, \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 geti l\u00edka \u00fe\u00fdtt a\u00f0 vera bara \u201eumtala\u00f0ur\u201c, fr\u00e6gur [\u2026]\u201c. Sambandi\u00f0 var til <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/20515436122\/posts\/10158401475041123\/\">umr\u00e6\u00f0u<\/a> \u00ed Facebook-h\u00f3pnum \u201eSkemmtileg \u00edslensk or\u00f0\u201c \u00e1ri\u00f0 2022 og \u00fe\u00e1 voru skiptar sko\u00f0anir um merkingu \u00feess \u2013 meirihlutinn tengdi \u00fea\u00f0 vi\u00f0 illt umtal en \u00f6\u00f0rum fannst \u00fea\u00f0 einfaldlega v\u00edsa til mikils umtals en ekki endilega ills.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 forsetningin <em>\u00ed <\/em>skuli vera notu\u00f0 \u00ed \u00feessu sambandi. \u00cd d\u00e1lknum \u201eM\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2022 var <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7645818?iabr=on#page\/n22\/mode\/1up\/\">sagt<\/a> \u201ea\u00f0 e\u00f0lilegra (og betra?) v\u00e6ri a\u00f0 lenda\/ver\u00f0a\/<strong>vera \u00e1 milli tannanna \u00ed<\/strong> e-m (vera umtala\u00f0ur; ver\u00f0a fyrir sl\u00fa\u00f0ri) en <strong>\u00e1<\/strong> e-m. Nef og eyru v\u00e6ru \u00e1 f\u00f3lki og st\u00e6\u00f0u enda meira e\u00f0a minna \u00fat \u00ed lofti\u00f0 en allt fr\u00e1 landn\u00e1mi hef\u00f0i enginn ma\u00f0ur sagt \u201etennurnar \u00e1 m\u00e9r\u201c.\u201c \u00dea\u00f0 er r\u00e9tt, en hins vegar gegnir \u00f6\u00f0ru m\u00e1li \u00feegar forsetningin <em>milli <\/em>er notu\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta er ekki bundi\u00f0 vi\u00f0 yfirf\u00e6r\u00f0a merkingu sambandsins \u2013 forsetningin <em>\u00e1 <\/em>er l\u00edka notu\u00f0 \u00feegar \u00fea\u00f0 er haft \u00ed b\u00f3kstaflegri merkingu, eins og \u00ed \u201eHann haf\u00f0i henzt yfir gaddav\u00edrsgir\u00f0ingu me\u00f0 \u00fev\u00edl\u00edkum f\u00e1d\u00e6ma hra\u00f0a, a\u00f0 tagli\u00f0 lenti milli tannanna \u00e1 honum\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1916.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sambandi\u00f0 vera milli tannanna \u00e1 (f\u00f3lki) er oft nota\u00f0 \u00ed yfirf\u00e6r\u00f0ri merkingu og sk\u00fdrt 'ver\u00f0a fyrir illu umtali' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. Sambandi\u00f0 vir\u00f0ist ekki vera \u00fdkja gamalt \u00ed m\u00e1linu og er t.d. hvorki gefi\u00f0 \u00ed \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k fr\u00e1 1920-1924 n\u00e9 \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k. Elstu \u00f6ruggu d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00feessa merkingu eru r\u00famlega [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8146","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8147,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8146\/revisions\/8147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}