{"id":8153,"date":"2026-05-17T12:01:04","date_gmt":"2026-05-17T12:01:04","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8153"},"modified":"2026-05-17T12:01:04","modified_gmt":"2026-05-17T12:01:04","slug":"vitskertur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/05\/17\/vitskertur\/","title":{"rendered":"Vitskertur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fyrirs\u00f6gn \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>n\u00fdlega <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20262884522d\/tok-debet-kort-af-vitskertum-vistmanni-og-eyddi-rumri-milljon\">sag\u00f0i<\/a> \u201eT\u00f3k debetkort af vitskertum vistmanni og eyddi r\u00famri millj\u00f3n\u201c og \u00e1 <em>mbl.is <\/em>var fyrirs\u00f6gn <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2026\/05\/15\/misnotadi_debetkort_vitskerts_vistmanns\/\">fr\u00e9ttar<\/a> um sama m\u00e1l \u201eMisnota\u00f0i debetkort vitskerts vistmanns\u201c. \u00cd \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c og v\u00ed\u00f0ar voru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 \u00feessa m\u00e1lnotkun og haldi\u00f0 fram a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>vitskertur <\/em>v\u00e6ri \u00fearna ranglega nota\u00f0. \u00cd d\u00f3mnum sem v\u00edsa\u00f0 er til \u00ed b\u00e1\u00f0um fr\u00e9ttum er \u00feetta or\u00f0 ekki nota\u00f0, heldur <a href=\"https:\/\/island.is\/domar\/g-271a4c6e-f389-4a41-b270-dec164695282\">sagt<\/a> a\u00f0 ma\u00f0urinn sem um er r\u00e6tt s\u00e9 \u201eme\u00f0 vitr\u00e6na sker\u00f0ingu\u201c. \u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i m\u00e6tti vissulega \u00e6tla a\u00f0 \u00fea\u00f0 merkti sama og <em>vitskertur<\/em>, enda eru til hli\u00f0st\u00e6\u00f0 or\u00f0 eins og <em>greindarskertur <\/em>sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/16503\">merkir<\/a> 'sem hefur skerta greind, er me\u00f0 \u00feroskah\u00f6mlun' og <em>\u00feroskaskertur <\/em>sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/62331\">merkir<\/a> 'me\u00f0 skertan vitsmuna\u00feroska, \u00feroskahamla\u00f0ur'.<\/p>\n<p>En <em>vitskertur <\/em>merkir samt ekki 'me\u00f0 skert vit' e\u00f0a 'me\u00f0 vitr\u00e6na sker\u00f0ingu'. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/45980\">sk\u00fdrt<\/a> 'genginn af vitinu, bila\u00f0ur' og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er sk\u00fdringin 'vitfirrtur, brj\u00e1la\u00f0ur'. Elsta <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/542506\">d\u00e6mi<\/a> um or\u00f0i\u00f0 er fr\u00e1 1761, \u00far br\u00e9fi fr\u00e1 J\u00f3ni \u00d3lafssyni \u00far Grunnav\u00edk, og \u00fe\u00e1 \u00feegar er \u00fea\u00f0 nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'galinn'. Svipu\u00f0 merking er \u00ed sambandinu <em>ganga af vitinu<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>vit <\/em>hefur \u00fdmis merkingartilbrig\u00f0i, og \u00ed <em>vitskertur<\/em>, <em>vitfirrtur <\/em>og <em>ganga af vitinu <\/em>v\u00edsar \u00fea\u00f0 fremur til skynsamlegrar heg\u00f0unar en til greindar e\u00f0a \u00feekkingar. Or\u00f0i\u00f0 <em>vitskertur<\/em> er l\u00edka stundum nota\u00f0 um anna\u00f0 en f\u00f3lk \u2013 bandar\u00edskri kvikmynd var t.d. eitt sinn gefi\u00f0 heiti\u00f0 \u201eVitskert ver\u00f6ld\u201c \u00e1 \u00edslensku og \u201eVitskert ver\u00f6ld\u201c er einnig heiti \u00e1 lagi og lj\u00f3\u00f0i eftir Einar Vilberg.<\/p>\n<p>\u00deetta er gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig samsett or\u00f0 \u00fer\u00f3ast oft \u00ed \u00e1tt fr\u00e1 gagns\u00e6i og \u00f6\u00f0last sj\u00e1lfst\u00e6tt l\u00edf. Or\u00f0in <em>greindarskertur <\/em>og <em>\u00feroskaskertur<\/em> eru tilt\u00f6lulega n\u00fdleg \u2013 elstu d\u00e6mi um \u00feau b\u00e6\u00f0i eru fr\u00e1 \u00fev\u00ed kringum 1970. \u00deau eru enn fullkomlega gagns\u00e6 eins og \u00e1\u00f0ur segir \u2013 merkja 'me\u00f0 skerta greind\/\u00feroska'. En <em>vitskertur <\/em>er margra alda gamalt or\u00f0 sem hefur haft g\u00f3\u00f0an t\u00edma til a\u00f0 fjarl\u00e6gjast uppruna sinn og f\u00e1 s\u00edna eigin merkingu sem er ekki fullkomlega auglj\u00f3s \u00fat fr\u00e1 samsetningarli\u00f0unum. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk skilji <em>vitskertur <\/em>sem 'me\u00f0 skert vit+ hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 <em>greindarskertur <\/em>og <em>\u00feroskaskertur<\/em>, en s\u00e1 skilningur er ekki \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0 og h\u00e9r sem endran\u00e6r er r\u00e9tt a\u00f0 halda sig vi\u00f0 hef\u00f0ina nema r\u00edkar \u00e1st\u00e6\u00f0ur s\u00e9u til annars.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fyrirs\u00f6gn \u00e1 V\u00edsi n\u00fdlega sag\u00f0i \u201eT\u00f3k debetkort af vitskertum vistmanni og eyddi r\u00famri millj\u00f3n\u201c og \u00e1 mbl.is var fyrirs\u00f6gn fr\u00e9ttar um sama m\u00e1l \u201eMisnota\u00f0i debetkort vitskerts vistmanns\u201c. \u00cd \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c og v\u00ed\u00f0ar voru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 \u00feessa m\u00e1lnotkun og haldi\u00f0 fram a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 vitskertur v\u00e6ri \u00fearna ranglega nota\u00f0. \u00cd d\u00f3mnum sem v\u00edsa\u00f0 er til \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8153","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8153","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8153"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8153\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8154,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8153\/revisions\/8154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}