{"id":8172,"date":"2026-05-28T23:09:49","date_gmt":"2026-05-28T23:09:49","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8172"},"modified":"2026-05-29T08:21:51","modified_gmt":"2026-05-29T08:21:51","slug":"hvad-merkir-fraendsystkin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/05\/28\/hvad-merkir-fraendsystkin\/","title":{"rendered":"Hva\u00f0 merkir fr\u00e6ndsystkin?"},"content":{"rendered":"<p>Einst\u00f6ku sinnum kemur \u00fea\u00f0 fyrir a\u00f0 hversdagsleg or\u00f0 sem \u00e9g \u00feekki vel og er handviss um hva\u00f0 merkja reynast merkja eitthva\u00f0 anna\u00f0 hj\u00e1 meginhluta m\u00e1lnotenda og samkv\u00e6mt or\u00f0ab\u00f3kum. \u00cd g\u00e6r las \u00e9g <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/erlent\/2026-05-27-ny-log-banna-hjonaband-fraendsystkina-og-annarra-nainna-aettingja-476451\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>sem h\u00f3fst svo: \u201eS\u00e6nska \u00feingi\u00f0 hefur \u00e1kve\u00f0i\u00f0 a\u00f0 banna hj\u00f3nab\u00f6nd fr\u00e6ndsystkina og annarra n\u00e1inna skyldmenna.\u201c \u00deegar \u00e9g las \u00feetta hugsa\u00f0i \u00e9g a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri nokku\u00f0 lo\u00f0i\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 merking or\u00f0sins <em>fr\u00e6ndsystkin <\/em>v\u00e6ri ekki n\u00e1kv\u00e6mlega skilgreind \u2013 ekki frekar en merking or\u00f0anna <em>fr\u00e6ndi <\/em>og <em>fr\u00e6nka <\/em>sem eru <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/13989\">sk\u00fdr\u00f0<\/a>\u00a0'karlkyns skyldmenni af \u00fdmsum \u00e6ttli\u00f0um, t.d. m\u00f3\u00f0urbr\u00f3\u00f0ir e\u00f0a systursonur' <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/13999\">og<\/a> 'kvenkyns skyldmenni af \u00fdmsum \u00e6ttli\u00f0um, t.d. m\u00f3\u00f0ursystir e\u00f0a br\u00f3\u00f0urd\u00f3ttir' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>S\u00e6nsku l\u00f6gin sem \u00fearna er v\u00edsa\u00f0 til <a href=\"https:\/\/www.riksdagen.se\/sv\/webb-tv\/video\/beslut\/beslut-forbud-mot-kusinaktenskap-och-aktenskap_hdc320260526cu33\/\">heita<\/a> \u201eF\u00f6rbud mot kusin\u00e4ktenskap och \u00e4ktenskap mellan andra n\u00e4ra sl\u00e4ktingar\u201c. \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 <em>kusin\u00e4ktenskap <\/em>v\u00edsar til giftingar systkinabarna og \u00feess vegna h\u00e9lt \u00e9g \u00ed fyrstu a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri einfaldlega nota\u00f0 of v\u00edtt or\u00f0 \u00ed \u00edslensku \u00fe\u00fd\u00f0ingunni. \u00c9g fletti or\u00f0inu <em>fr\u00e6ndsystkin <\/em>samt upp og s\u00e1 m\u00e9r til fur\u00f0u a\u00f0 b\u00e6\u00f0i \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/13996\">sk\u00fdrt<\/a> 'karl og kona sem eru br\u00e6\u00f0ra-, systra- e\u00f0a systkinab\u00f6rn'. \u00deetta kom m\u00e9r mj\u00f6g \u00e1 \u00f3vart \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00e9g noti or\u00f0i\u00f0 \u00f6rugglega oftast um systkinab\u00f6rn hef \u00e9g \u00e6vinlega liti\u00f0 svo \u00e1 a\u00f0 merking \u00feess g\u00e6ti veri\u00f0 v\u00ed\u00f0ari. \u00c9g hika ekki vi\u00f0 a\u00f0 segja <em>vi\u00f0 fr\u00e6ndsystkinin <\/em>um sj\u00e1lfan mig og konur sem eru \u00feremenningar e\u00f0a a\u00f0 \u00f6\u00f0rum og \u00feri\u00f0ja vi\u00f0 mig.<\/p>\n<p>S\u00fa notkun f\u00e6r stu\u00f0ning \u00ed <em>Vi\u00f0b\u00e6ti<\/em> <em>\u00cdslensk-danskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>fr\u00e1 1963 \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 er <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/162991\">sk\u00fdrt<\/a> 'sl\u00e6gtninge (af begge k\u00f8n)'. \u00dea\u00f0 er l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 finna eitthva\u00f0 af g\u00f6mlum d\u00e6mum um a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 merki anna\u00f0 en 'systkinab\u00f6rn'. \u00cd <em>L\u00f6gbergi<\/em> 1916 segir: \u201eTr\u00falofu\u00f0 eru \u00feau fr\u00e6ndsystkini G. G. Zoega verkfr\u00e6\u00f0ingur, sonur Geirs Zoega pr\u00f3fessors og H\u00f3lmfr\u00ed\u00f0ur Zoega, d\u00f3ttir Geirs Zoega kaupmanns og seinni konu hans.\u201c \u00deau voru ekki systkinab\u00f6rn, heldur a\u00f0 \u00f6\u00f0rum og \u00feri\u00f0ja \u2013 fa\u00f0ir H\u00f3lmfr\u00ed\u00f0ar og afi Geirs voru br\u00e6\u00f0ur. \u00cd <em>\u00cdslendingi<\/em> 1954 segir: \u201edrukknu\u00f0u tv\u00f6 fr\u00e6ndsystkin \u00e1 Vatnsleysustr\u00f6nd vi\u00f0 a\u00f0 bjarga kindum fr\u00e1 a\u00f0 fl\u00e6\u00f0a \u00ed skeri. Voru \u00fea\u00f0 11-12 \u00e1ra drengur fr\u00e1 Litlu-Vatnsleysu og m\u00f3\u00f0ursystir hans fr\u00e1 St\u00f3ru-Vatnsleysu, r\u00famlega tv\u00edtug.\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0\u00a0<em>fr\u00e6ndsystkin\u00a0<\/em>vir\u00f0ist ekki vera \u00fdkja gamalt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00fea\u00f0 er \u00ed s\u00f6gunni\u00a0<em>H\u00f6gni og Ingibj\u00f6rg\u00a0<\/em>eftir Torfhildi \u00deorsteinsd\u00f3ttur H\u00f3lm, fr\u00e1 1889, og \u00fear er \u00fea\u00f0 nota\u00f0 um systkinab\u00f6rn. Or\u00f0i\u00f0 var ekki algengt framan af en \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00feri\u00f0jungi tuttugustu aldar margfalda\u00f0ist t\u00ed\u00f0ni \u00feess. Hugsanlegt er a\u00f0 notkun or\u00f0sins, og aukna t\u00ed\u00f0ni \u00feess undanfari\u00f0, megi a\u00f0 einhverju leyti rekja til enskra \u00e1hrifa \u2013 m\u00f6rg af eldri d\u00e6mum um or\u00f0i\u00f0 eru \u00far \u00fe\u00fdddum textum og hugsanlegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 nota\u00f0 til a\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0a <em>my cousins <\/em>\u00fear sem ekki er h\u00e6gt a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>systkinab\u00f6rn<\/em>. \u00dea\u00f0 er hins vegar oft erfitt e\u00f0a \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mri merkingu \u00feess \u00ed d\u00e6mum \u00e1\u00a0<em>t\u00edmarit.is<\/em>\u00a0en \u00fear sem \u00fea\u00f0 er h\u00e6gt v\u00edsar \u00fea\u00f0 vissulega langoftast til systkinabarna.<\/p>\n<p>D\u00e6min sem tilf\u00e6r\u00f0 eru h\u00e9r a\u00f0 framan eru samt fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera \u00feau einu sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed v\u00ed\u00f0ari merkingu. \u00cd umr\u00e6\u00f0u \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c kom \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 \u00fea\u00f0 skiptir alveg \u00ed tv\u00f6 horn um skilning m\u00e1lnotenda \u00e1 or\u00f0inu \u2013 sumum finnst engin \u00f6nnur merking en 'systkinab\u00f6rn' koma til greina en a\u00f0 \u00f6\u00f0rum hefur aldrei hvarfla\u00f0 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 takmarka\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e1 merkingu. En \u00fea\u00f0 kom l\u00edka fram a\u00f0 tengsl vi\u00f0 f\u00f3lki\u00f0 sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a skiptu m\u00e1li og \u00fea\u00f0 r\u00edmar vi\u00f0 m\u00edna tilfinningu \u2013 \u00e9g myndi frekar nota or\u00f0i\u00f0 um f\u00f3lk sem \u00e9g \u00feekki \u2013 anna\u00f0 en systkinab\u00f6rn \u2013 en f\u00f3lk sem \u00e9g hef l\u00edtil tengsl vi\u00f0.\u00a0 M\u00e9r fyndist e\u00f0lilegt a\u00f0 breyta sk\u00fdringu or\u00f0sins \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en \u00feessi tv\u00edr\u00e6\u00f0ni \u00feess er vitaskuld meinlaus \u2013 en skemmtileg.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Einst\u00f6ku sinnum kemur \u00fea\u00f0 fyrir a\u00f0 hversdagsleg or\u00f0 sem \u00e9g \u00feekki vel og er handviss um hva\u00f0 merkja reynast merkja eitthva\u00f0 anna\u00f0 hj\u00e1 meginhluta m\u00e1lnotenda og samkv\u00e6mt or\u00f0ab\u00f3kum. \u00cd g\u00e6r las \u00e9g fr\u00e9tt \u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins sem h\u00f3fst svo: \u201eS\u00e6nska \u00feingi\u00f0 hefur \u00e1kve\u00f0i\u00f0 a\u00f0 banna hj\u00f3nab\u00f6nd fr\u00e6ndsystkina og annarra n\u00e1inna skyldmenna.\u201c \u00deegar \u00e9g las \u00feetta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8172","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8172"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8177,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8172\/revisions\/8177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}