{"id":8197,"date":"2026-06-18T12:28:05","date_gmt":"2026-06-18T12:28:05","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8197"},"modified":"2026-06-18T13:03:48","modified_gmt":"2026-06-18T13:03:48","slug":"eg-er-ekki-svipur-hja-sjon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/06\/18\/eg-er-ekki-svipur-hja-sjon\/","title":{"rendered":"\u00c9g er (ekki) svipur hj\u00e1 sj\u00f3n"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er sambandi\u00f0 <em>vera svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/40704\">sk\u00fdrt<\/a> 'vera ekki eins og \u00fea\u00f0 var \u00e1\u00f0ur' me\u00f0 d\u00e6minu <em>borgin er ekki nema svipur hj\u00e1 sj\u00f3n<\/em>, og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'hafa fari\u00f0 mj\u00f6g aftur' me\u00f0 d\u00e6minu <em>fyrirt\u00e6ki\u00f0 er ekki or\u00f0i\u00f0 nema svipur hj\u00e1 sj\u00f3n<\/em>. \u00cd b\u00e1\u00f0um tilvikum fer <em>ekki nema <\/em>\u00e1 undan sambandinu enda er \u00fea\u00f0 mj\u00f6g algengt. En \u00ed <em>Merg m\u00e1lsins <\/em>eftir J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson eru s\u00fdndar fleiri myndir sambandsins:\u00a0\u201e<em>vera ekki (nema) svipur hj\u00e1 sj\u00f3n; e-\u00f0 er (a\u00f0eins\/ekki nema)\u00a0svipur\u00a0hj\u00e1 sj\u00f3n<\/em>\u201c og sk\u00fdringin er 'hafa l\u00e1ti\u00f0 mj\u00f6g \u00e1 sj\u00e1; vera afturfararlegur'. \u00cd flestum d\u00e6manna fylgir <em>ekki nema <\/em>me\u00f0, en \u00fe\u00f3 er einnig gefi\u00f0 d\u00e6mi\u00f0 \u201eNokkrir li\u00f0smenn voru ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n \u00ed \u00farslitaleiknum\u201c \u2013 \u00e1n <em>nema<\/em>.<\/p>\n<p>Eins og J\u00f3n rekur, b\u00e6\u00f0i \u00ed <em>Merg m\u00e1lsins <\/em>og <em>Or\u00f0 a\u00f0 s\u00f6nnu<\/em>, er elsta afbrig\u00f0i or\u00f0asambandsins fr\u00e1 sext\u00e1ndu \u00f6ld \u2013 \u201eAllt er svipur nema sj\u00f3n\u201c \u00ed <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/474486\">br\u00e9fi<\/a> fr\u00e1 Magn\u00fasi J\u00f3nssyni pr\u00fa\u00f0a. en n\u00fat\u00edmamynd \u00feess er fr\u00e1 seinni hluta \u00e1tj\u00e1ndu aldar \u2013 \u201e\u00dev\u00ed \u00fea\u00f0 er allt svipur hj\u00e1 sj\u00f3n um \u00feann dau\u00f0a sem ver\u00f0ur \u00e1 vori \u00feessu\u201c \u00far <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/412308\/ordmynd\/sj%C3%B3n\">br\u00e9fi<\/a> fr\u00e1 1784. J\u00f3n sk\u00fdrir \u00feetta 'allt er sem skuggi bori\u00f0 saman vi\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1'. Eins og elsta d\u00e6mi\u00f0 s\u00fdnir hefur atviksor\u00f0i\u00f0 <em>nema <\/em>lengi fylgt sambandinu eins og l\u00edka \u00ed elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00ed <em>Nor\u00f0ra <\/em>1853: \u201eer yfirlit \u00feetta \u00fe\u00f3 varla nema svipur hj\u00e1 sj\u00f3n, \u00e1 m\u00f3ti \u00fev\u00ed, ef sj\u00e1lfur reikningurinn hef\u00f0i birzt eins og hann, grein fyrir grein, er saminn af amtmanninum.\u201c \u00dearna stendur neitandi atviksor\u00f0i\u00f0 <em>varla <\/em>me\u00f0 <em>nema<\/em>, en algengast er a\u00f0 neitunin <em>ekki <\/em>fylgi <em>nema<\/em>.<\/p>\n<p>\u00d6ll d\u00e6mi fr\u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld eru af \u00feessu tagi. \u00deegar neitun kemur fyrir me\u00f0 sambandinu stendur h\u00fan alltaf me\u00f0 <em>nema <\/em>og \u00e1 vi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u2013 <em>ekki nema svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em>merkir 'a\u00f0eins svipur hj\u00e1 sj\u00f3n'. En \u00feetta breytist sm\u00e1m saman \u00feegar kemur fram \u00e1 tuttugustu \u00f6ld. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1904 segir: \u201eallt fyrirkomulag \u00feessarar stofnunar breyttist svo, a\u00f0 \u00fear var\u00f0 ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n.\u201c \u00cd <em>V\u00f6ku <\/em>1929 segir: \u201e\u00dea\u00f0 kom \u00edb\u00faum \u00feeim, sem vi\u00f0 h\u00f6f\u00f0um tal af, saman um, a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n a\u00f0 koma n\u00fa til Bozen.\u201c \u00cd <em>T\u00edmariti i\u00f0na\u00f0armanna <\/em>1930 segir: \u201eTali\u00f0 er, a\u00f0 h\u00fan sje ein af allra elstu borgum Evr\u00f3pu, fr\u00e1 \u00e1rinu 1100 fyrir Krist, og sje n\u00fa ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n vi\u00f0 \u00fea\u00f0, sem \u00e1\u00f0ur var.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1938 segir: \u201emyndin ver\u00f0ur ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n samanbori\u00f0 vi\u00f0 s\u00f6guna.\u201c<\/p>\n<p>\u00deetta samband ver\u00f0ur sm\u00e1tt og sm\u00e1tt algengara \u00feegar l\u00ed\u00f0ur \u00e1 \u00f6ldina, einkum eftir 1960, og fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1980 hafa d\u00e6mi me\u00f0 neitun veri\u00f0 h\u00e1tt \u00ed helmingur d\u00e6ma um sambandi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og s\u00e6kja greinilega \u00e1 \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru d\u00e6min me\u00f0 <em>ekki <\/em>og \u00e1n nokkurn veginn n\u00e1kv\u00e6mlega jafnm\u00f6rg. \u00dea\u00f0 m\u00e6tti au\u00f0vita\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 <em>ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em>hef\u00f0i andst\u00e6\u00f0a merkingu vi\u00f0 <em>svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em>\u2013 neitun sn\u00fdr yfirleitt merkingunni vi\u00f0. En \u00ed \u00feessum d\u00e6mum er samt auglj\u00f3st a\u00f0 merkingin er 'svipur hj\u00e1 sj\u00f3n'. \u00dea\u00f0 er svo sem ekki einsd\u00e6mi a\u00f0 or\u00f0asamb\u00f6nd hafi s\u00f6mu merkingu me\u00f0 og \u00e1n neitunar \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c \u2013 \u00e9g hef skrifa\u00f0 um d\u00e6mi <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/17\/ekki-osjaldan\/\">eins og<\/a> (<em>ekki<\/em>) <em>\u00f3sjaldan<\/em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/01\/20\/ohjakvaemilegt-annad-en\/\">og<\/a> <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt <\/em>(<em>anna\u00f0 en<\/em>) og fleiri svipu\u00f0 m\u00e6tti nefna.<\/p>\n<p>Hvernig stendur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em>kemur upp \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>svipur hj\u00e1 sj\u00f3n<\/em>? Eins og \u00e1\u00f0ur er nefnt var sambandi\u00f0 <em>ekki nema svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em>nota\u00f0 l\u00f6ngu \u00e1\u00f0ur en <em>ekki svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em>kom upp, og ekki \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 liggi \u00fearna a\u00f0 baki \u2013 m\u00e1lnotendur eru vanir \u00fev\u00ed a\u00f0 neitun s\u00e9 \u00ed grennd vi\u00f0 sambandi\u00f0 og \u00e1tta sig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 merkingin \u201e\u00e6tti\u201c \u00ed raun a\u00f0 sn\u00faast vi\u00f0 \u00feegar <em>nema <\/em>fellur brott. \u00d6nnur \u00e1st\u00e6\u00f0a er v\u00e6ntanlega s\u00fa a\u00f0 <em>svipur hj\u00e1 sj\u00f3n <\/em>er ekki s\u00e9rlega gagns\u00e6tt fyrir n\u00fat\u00edma m\u00e1lnotendur. F\u00f3lk hefur hins vegar tilfinningu fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 neikv\u00e6tt a\u00f0 vera <em>svipur hj\u00e1 sj\u00f3n<\/em> og finnst \u00feess vegna e\u00f0lilegt a\u00f0 neitunin <em>ekki <\/em>fylgi me\u00f0. \u00dea\u00f0 er komin l\u00f6ng hef\u00f0 \u00e1 b\u00e6\u00f0i afbrig\u00f0in og \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tta\u201c notkun veldur engum misskilningi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er sambandi\u00f0 vera svipur hj\u00e1 sj\u00f3n sk\u00fdrt 'vera ekki eins og \u00fea\u00f0 var \u00e1\u00f0ur' me\u00f0 d\u00e6minu borgin er ekki nema svipur hj\u00e1 sj\u00f3n, og \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'hafa fari\u00f0 mj\u00f6g aftur' me\u00f0 d\u00e6minu fyrirt\u00e6ki\u00f0 er ekki or\u00f0i\u00f0 nema svipur hj\u00e1 sj\u00f3n. \u00cd b\u00e1\u00f0um tilvikum fer ekki nema \u00e1 undan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8197","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8197"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8197\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8200,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8197\/revisions\/8200"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}