{"id":8231,"date":"2026-07-30T08:44:40","date_gmt":"2026-07-30T08:44:40","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8231"},"modified":"2026-07-30T08:44:40","modified_gmt":"2026-07-30T08:44:40","slug":"taxi-leigubill-bilaleigubill","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/07\/30\/taxi-leigubill-bilaleigubill\/","title":{"rendered":"Taxi \u2013 leigub\u00edll \u2013 b\u00edlaleigub\u00edll"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>taxi <\/em>er nota\u00f0 um leigub\u00edla \u00ed \u00fdmsum tungum\u00e1lum, \u00fear \u00e1 me\u00f0al \u00edslensku \u00fe\u00f3tt \u00fdmsum \u00feyki \u00fea\u00f0 kannski ekki gott m\u00e1l \u2013 b\u00e6\u00f0i \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/64573\">og<\/a> <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sagt \u201e\u00f3formlegt\u201c. Or\u00f0i\u00f0 hefur t\u00ed\u00f0kast \u00ed m\u00e1linu \u00ed a.m.k. heila \u00f6ld \u2013 \u00ed elstu d\u00e6mum sem \u00e9g finn er \u00fea\u00f0 \u00ed samsetningunni <em>taxab\u00edll<\/em>. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1928 segir: \u201eLitla bifrei\u00f0ast\u00f6\u00f0in hefur n\u00fa fengi\u00f0 \u201etaxa\u201c-b\u00edla\u201c og \u00ed sama bla\u00f0i 1930 segir: \u201eSk\u00f6mmu seinna \u00f3k rau\u00f0ur \u201etaxa\u201c-b\u00edll fram hj\u00e1 veitingah\u00fasinu.\u201c \u00dearna er <em>taxa <\/em>innan g\u00e6salappa og fleiri hli\u00f0st\u00e6\u00f0 d\u00e6mi m\u00e1 finna fr\u00e1 n\u00e6stu \u00e1ratugum, en \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1932 er or\u00f0i\u00f0 nota\u00f0 eitt og s\u00e9r, \u00e1n g\u00e6salappa: \u201evanti ykkur b\u00edl, \u00fe\u00e1 [...] bi\u00f0ji\u00f0 um taxa og l\u00e1ti\u00f0 ekki b\u00ed\u00f0a eftir ykkur \u00fev\u00ed taxinn telur t\u00edmann og t\u00edminn er peningar.\u201c<\/p>\n<p>\u00dearna er <em>taxi <\/em>nota\u00f0 sem hvert anna\u00f0 \u00edslenskt or\u00f0 \u2013 f\u00e6r myndina <em>taxa <\/em>\u00ed \u00feolfalli og b\u00e6tir vi\u00f0 sig greini, <em>taxinn<\/em>. D\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00edslensku samhengi eru \u00fe\u00f3 f\u00e1 fram eftir \u00f6ldinni. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1940 segir: \u201eVi\u00f0 ur\u00f0um a\u00f0 taka Taxa er st\u00f3\u00f0 \u00fear r\u00e9tt hj\u00e1.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1945 segir: \u201eLoks n\u00e1\u00f0i dyrav\u00f6r\u00f0urinn \u2013 sem var kolsvartur \u2013 \u00ed taxa.\u201c \u00cd <em>M\u00e1nudagsbla\u00f0inu <\/em>1950 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3648719?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eNokkrir b\u00edlstj\u00f3rar hj\u00e1 ,,Hreyfli\u201c eru n\u00fa teknir upp \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 merkja bifrei\u00f0ar s\u00ednar TAXI. \u00deetta nafn er n\u00fa or\u00f0i\u00f0 einskonar al\u00fej\u00f3\u00f0anafn yfir leigubifrei\u00f0ar, og \u00fear sem \u00fea\u00f0 er n\u00fa or\u00f0in algengur si\u00f0ur a\u00f0 veifa bifrei\u00f0um \u00e1 g\u00f6tum \u00fati, \u00fe\u00e1 er \u00f3l\u00edkt liprara a\u00f0 kalla \u201eTaxi \u2013 taxi\u201c heldur en \u201eleigub\u00edll \u2013 leigub\u00edll\u201c. \u00deetta nafn er ekkert \u00f3\u00edslenzkara en t. d. doktor e\u00f0a pr\u00f3fessor, svo \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 nota \u00fea\u00f0?\u201c<\/p>\n<p>\u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2021 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7520090?iabr=on#page\/n43\/mode\/1up\/\">segir<\/a> J\u00f3n Gnarr: \u201eB\u00edlaleigub\u00edll kemur til vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 g\u00e1tum ekki nota\u00f0 taxi eins og er al\u00fej\u00f3\u00f0lega \u00feekkt um allan heim [...] af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er \u00fatlenska.\u201c \u00cd a\u00f0sendu br\u00e9fi sem G\u00edsli J\u00f3nsson birti \u00ed \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1989 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1707148?iabr=on#page\/n9\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eLeigub\u00edll \u00fe\u00fd\u00f0ir n\u00fa \u00e1 d\u00f6gum: b\u00edll me\u00f0 b\u00edlstj\u00f3ra, en flestir eru \u00feeir n\u00fa me\u00f0 merki ofan \u00e1 \u00feakinu, sem er \u201etaxi\u201c. Ef menn l\u00e6ra sm\u00e1m saman a\u00f0 nota \u00feetta or\u00f0 fyrir \u201eleigub\u00edll me\u00f0 b\u00edlstj\u00f3ra\u201c, \u00fe\u00e1 losnar hi\u00f0 r\u00e9tta or\u00f0: <strong>leigub\u00edll<\/strong> fyrir b\u00edl \u00e1 leigu \u00e1n b\u00edlstj\u00f3ra.\u201c \u00cd \u00f6\u00f0rum \u00fe\u00e6tti sama \u00e1r <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1709124?iabr=on#page\/n9\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> G\u00edsli: \u201e\u00de\u00e1 leitar svol\u00edti\u00f0 \u00e1 huga minn s\u00fa upp\u00e1stunga [...] a\u00f0 taka vi\u00f0 \u00fatlenda or\u00f0inu <strong>taxi<\/strong> (beygist eins og <strong>Faxi<\/strong>) og stytta svo \u201eb\u00edlaleigub\u00edll\u201c \u00ed <strong>leigub\u00edll<\/strong>. N\u00fa er \u201etaxi\u201c \u00fearfur \u00fej\u00f3nn eins og Faxi fyrrum.\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00edlaleigub\u00edll <\/em>kemur fyrst fyrir 1963 \u2013 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>\u00fea\u00f0 \u00e1r segir: \u201eN\u00fdju fyrirbrig\u00f0i hefir skoti\u00f0 upp \u00ed umfer\u00f0inni, \u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja hinum svok\u00f6llu\u00f0u \u201eb\u00edlaleigub\u00edlum\u201c.\u201c \u00dea\u00f0 m\u00e1 alveg taka undir a\u00f0 \u00feetta er s\u00e9rkennilegt or\u00f0 \u2013 J\u00f3n Gnarr <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7520090?iabr=on#page\/n43\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a>: \u201e\u00deannig a\u00f0 \u00feetta er bara bull.\u201c Tv\u00edtekning \u00e1 sama li\u00f0num, <em>b\u00edll<\/em>, er \u00f3heppileg \u00fe\u00f3tt sl\u00edkt s\u00e9 ekki einsd\u00e6mi. M\u00e9r finnst sj\u00e1lfsagt a\u00f0 vi\u00f0urkenna <em>taxi <\/em>sem gott og gilt \u00edslenskt or\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 fellur fullkomlega a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0kerfi og beygingakerfi m\u00e1lsins. Vissulega \u00e1 \u00fea\u00f0 s\u00e9r enga \u00e6ttingja \u00ed \u00edslensku en \u00fea\u00f0 sama gildir um or\u00f0i\u00f0 <em>b\u00edll<\/em>. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri l\u00edka \u00e6skilegt ef <em>taxi <\/em>k\u00e6mi algerlega \u00ed sta\u00f0inn fyrir <em>leigub\u00edll<\/em> \u00feannig a\u00f0 h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 or\u00f0 \u00ed sta\u00f0 <em>b\u00edlaleigub\u00edll<\/em>, en \u00e9g er ekki viss um a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 raunh\u00e6ft \u00e1 \u00feessu stigi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 taxi er nota\u00f0 um leigub\u00edla \u00ed \u00fdmsum tungum\u00e1lum, \u00fear \u00e1 me\u00f0al \u00edslensku \u00fe\u00f3tt \u00fdmsum \u00feyki \u00fea\u00f0 kannski ekki gott m\u00e1l \u2013 b\u00e6\u00f0i \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k og \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 sagt \u201e\u00f3formlegt\u201c. Or\u00f0i\u00f0 hefur t\u00ed\u00f0kast \u00ed m\u00e1linu \u00ed a.m.k. heila \u00f6ld \u2013 \u00ed elstu d\u00e6mum sem \u00e9g finn er \u00fea\u00f0 \u00ed samsetningunni taxab\u00edll. \u00cd [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8231","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8231","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8231"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8231\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8232,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8231\/revisions\/8232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}