{"id":8251,"date":"2026-08-10T21:36:09","date_gmt":"2026-08-10T21:36:09","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8251"},"modified":"2026-08-10T21:36:09","modified_gmt":"2026-08-10T21:36:09","slug":"uti-um-stettar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/08\/10\/uti-um-stettar\/","title":{"rendered":"\u00dati um st\u00e9ttar"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c s\u00e1 \u00e9g spurt hvort v\u00e6ri r\u00e9ttari fleirtala af <em>st\u00e9tt<\/em>, <em>st\u00e9ttir <\/em>e\u00f0a <em>st\u00e9ttar<\/em>. \u00cd <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>er eing\u00f6ngu <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/st%C3%A9tt\">gefin<\/a> fleirtalan <em>st\u00e9ttir <\/em>og \u00ed fornu m\u00e1li er s\u00fa fleirtala einh\u00f6f\u00f0. \u00deetta r\u00edmar vi\u00f0 or\u00f0in <em>fr\u00e9tt <\/em>og <em>r\u00e9tt <\/em>sem f\u00e1 fleirt\u00f6luna <em>fr\u00e9ttir <\/em>og <em>r\u00e9ttir <\/em>nema \u00ed algerum undantekningartilvikum. Flest k\u00f6nnumst vi\u00f0 \u00fe\u00f3 vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00ed kv\u00e6\u00f0i \u00deorsteins Erlingssonar \u201e\u00cd Hl\u00ed\u00f0arendakoti\u201c segir \u201e\u00fati um st\u00e9ttar ur\u00f0u \u00fear\u201c \u2013 \u00fea\u00f0 kv\u00e6\u00f0i birtist \u00e1 prenti \u00ed <em>Sunnanfara <\/em>1891. R\u00edmi\u00f0 kallar \u00fear ekki \u00e1 fleirt\u00f6luna <em>st\u00e9ttar <\/em>frekar en <em>st\u00e9ttir<\/em> \u00feannig a\u00f0 engin \u00e1st\u00e6\u00f0a er til a\u00f0 \u00e6tla anna\u00f0 en \u00feetta hafi veri\u00f0 e\u00f0lilegt m\u00e1l \u00deorsteins, enda m\u00e1 finna sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum um fleirt\u00f6luna <em>st\u00e9ttar<\/em> fr\u00e1 seinustu fj\u00f3rum \u00e1ratugum n\u00edtj\u00e1ndu aldar.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um <em>st\u00e9ttar <\/em>er \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1862: \u201esumir, sem l\u00f3\u00f0 eiga a\u00f0 str\u00e6ti \u00feessu, hafa b\u00fai\u00f0 til stjettar fram me\u00f0 h\u00fasum s\u00ednum, og hinir eru a\u00f0 b\u00faa sig undir a\u00f0 l\u00e1ta stjettarnar algj\u00f6r\u00f0ar einhvern t\u00edma.\u201c \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1870 segir: \u201eM\u00f6rg str\u00e6tin h\u00f6f\u00f0u fengi\u00f0 n\u00fdjar stjettar og steinal\u00f6g.\u201c \u00cd <em>M\u00e1na <\/em>1880 segir: \u201e\u00cd Hafnarfir\u00f0i reif upp auk annars gamlar bryggjur og st\u00e9ttar, er aldrei hafa raskast \u00ed manna minnum.\u201c \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1885 segir: \u201eh\u00e1ar stjettar fyrir gangandi menn hla\u00f0nar \u00e1 b\u00e1\u00f0a vegu.\u201c \u00cd <em>Su\u00f0ra <\/em>1886 segir: \u201eer \u00fea\u00f0 n\u00fa f\u00f6gur st\u00e9tt, helzt ef [\u2026] b\u00e6jarstj\u00f3rnin l\u00e9ti vi\u00f0 og vi\u00f0 bera ofan \u00ed st\u00e9ttarnar.\u201c \u00cd <em>Reykv\u00edkingi <\/em>1891 segir: \u201eStr\u00e6tin m\u00e1 ekki h\u00e6kka \u00far \u00fevi sem \u00feau n\u00fa eru, \u00fev\u00ed \u00fe\u00e1 yr\u00f0u \u00feau h\u00e6rri enn st\u00e9ttarnar, sem ekki m\u00e1 eiga s\u00e9r sta\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Vegna \u00feess a\u00f0 fleirtalan <em>st\u00e9ttar <\/em>fellur saman vi\u00f0 eignarfall eint\u00f6lu er erfitt a\u00f0 leita rafr\u00e6nt a\u00f0 d\u00e6mum um hana, en h\u00e6gt er a\u00f0 leita a\u00f0 d\u00e6mum um <em>st\u00e9ttarnar <\/em>me\u00f0 greini. \u00deau d\u00e6mi eru um 130 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>en d\u00e6min um <em>st\u00e9ttirnar <\/em>eru 25 sinnum fleiri, um 3.200. Hlutfalli\u00f0 er svipa\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>\u2013 um 30 d\u00e6mi \u00e1 m\u00f3ti r\u00famum 730. D\u00e6min \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>dreifast yfir h\u00e1lfa a\u00f0ra \u00f6ld, t\u00edmabili\u00f0 fr\u00e1 1880 til dagsins \u00ed dag, en fer heldur fj\u00f6lgandi eftir mi\u00f0ja s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld. En \u00fe\u00f3tt fleirtalan <em>st\u00e9ttir <\/em>s\u00e9 vissulega eldri og mun algengari er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til annars en telja <em>st\u00e9ttar <\/em>r\u00e9tta fleirt\u00f6lu l\u00edka enda hefur h\u00fan t\u00ed\u00f0kast \u00ed h\u00e1tt \u00ed 170 \u00e1r og er notu\u00f0 \u00ed vel metnu og vins\u00e6lu kv\u00e6\u00f0i. B\u00e1\u00f0ar fleirt\u00f6lumyndirnar eru l\u00edka <a href=\"https:\/\/stafsetning.arnastofnun.is\/flettur\/st%C3%A9tt\">gefnar<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri stafsetningaror\u00f0ab\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>Sams konar tv\u00edmyndir koma fyrir \u00ed samsetta or\u00f0inu <em>gangst\u00e9tt<\/em>. Elstu d\u00e6mi um b\u00e1\u00f0ar myndir eru fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum n\u00edtj\u00e1ndu aldar \u00fe\u00f3tt <em>gangst\u00e9ttir <\/em>s\u00e9 \u00edvi\u00f0 eldri mynd. En munur \u00e1 t\u00ed\u00f0ni \u00feessara mynda \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er talsvert minni en hj\u00e1 samsetta or\u00f0inu \u2013 r\u00fam 180 d\u00e6mi um <em>gangst\u00e9ttarnar <\/em>en um 990 um <em>gangst\u00e9ttirnar<\/em>. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er munurinn miklu minni \u2013 144 d\u00e6mi um <em>gangst\u00e9ttarnar <\/em>\u00e1 m\u00f3ti 295 um <em>gangst\u00e9ttirnar<\/em>, e\u00f0a 1:2. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 myndin <em>gangst\u00e9ttar <\/em>er \u00ed s\u00f3kn. Sj\u00e1lfur myndi \u00e9g alltaf nota fleirt\u00f6luna <em>st\u00e9ttir <\/em>af <em>st\u00e9tt <\/em>en af samsetta or\u00f0inu <em>gangst\u00e9tt <\/em>finnst m\u00e9r fleirtalan <em>gangst\u00e9ttar <\/em>ekkert \u00f3e\u00f0lileg. \u00de\u00f3tt s\u00fa fleirtala s\u00e9 ekki <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/120200\">gefin<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>hl\u00fdtur h\u00fan a\u00f0 teljast jafnr\u00e9tt og <em>gangst\u00e9ttir<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u201eM\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum\u201c s\u00e1 \u00e9g spurt hvort v\u00e6ri r\u00e9ttari fleirtala af st\u00e9tt, st\u00e9ttir e\u00f0a st\u00e9ttar. \u00cd Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls er eing\u00f6ngu gefin fleirtalan st\u00e9ttir og \u00ed fornu m\u00e1li er s\u00fa fleirtala einh\u00f6f\u00f0. \u00deetta r\u00edmar vi\u00f0 or\u00f0in fr\u00e9tt og r\u00e9tt sem f\u00e1 fleirt\u00f6luna fr\u00e9ttir og r\u00e9ttir nema \u00ed algerum undantekningartilvikum. Flest k\u00f6nnumst vi\u00f0 \u00fe\u00f3 vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8251","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8251"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8252,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8251\/revisions\/8252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}