{"id":8261,"date":"2026-08-19T11:49:53","date_gmt":"2026-08-19T11:49:53","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8261"},"modified":"2026-08-19T11:49:53","modified_gmt":"2026-08-19T11:49:53","slug":"orad-og-oradsia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/08\/19\/orad-og-oradsia\/","title":{"rendered":"\u00d3r\u00e1\u00f0 og \u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>mbl.is <\/em>\u00ed dag er <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/vidskipti\/frettir\/2026\/08\/19\/algjor_oradsia_hja_sedlabankanum\/\">haft eftir<\/a> forseta Al\u00fe\u00fd\u00f0usambands \u00cdslands: \u201e\u00c9g ver\u00f0 a\u00f0 segja alveg eins og er a\u00f0 \u00e9g l\u00edt \u00e1 \u00feetta sem algj\u00f6ra \u00f3r\u00e1\u00f0s\u00edu a\u00f0 Se\u00f0labankinn s\u00e9 a\u00f0 gera \u00feetta \u00ed \u00feessu umhverfi sem efnahagur \u00cdslands er \u00ed dag.\u201c \u00cd Facebook-h\u00f3pnum \u201eM\u00e1lspjall\u201c var spurt hvort \u00feetta v\u00e6ri ekki \u00f3venjuleg notkun or\u00f0sins <em>\u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda <\/em>sem fyrirspyrjandi sag\u00f0ist vanur a\u00f0 nota \u00ed merkingunni 'ey\u00f0a um efni fram' og er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/31423\">sk\u00fdrt<\/a> sem 'ey\u00f0slusemi og fyrirhyggjuleysi' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u201e\u00de\u00f3tt stofn or\u00f0sins minni okkur \u00e1 alkunn \u00edslenzk or\u00f0, er endingin har\u00f0la framandleg og vekur grun um, a\u00f0 h\u00e9r s\u00e9 um t\u00f6kug\u00f3ss a\u00f0 r\u00e6\u00f0a\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5420053?iabr=on#page\/n138\/mode\/1up\/\">segir<\/a> \u00c1sgeir Bl\u00f6ndal Magn\u00fasson \u00ed <em>\u00cdslenzkri tungu <\/em>1963 og bendir \u00e1 a\u00f0 J\u00f3n \u00d3lafsson \u00far Grunnav\u00edk hafi sk\u00fdrt uppruna or\u00f0sins \u00ed or\u00f0ab\u00f3k sinni:<\/p>\n<p>\u201eJ\u00f3n sk\u00fdrir [...] fr\u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 al\u00fe\u00fd\u00f0a noti stundum or\u00f0i\u00f0 <em>\u00f3r\u00e1ss\u00eda<\/em> i merkingunni \u2018or\u00f0aflaumur e\u00f0a kjaft\u00e6\u00f0i\u2019 [...]. H\u00e9r er sem s\u00e9 \u00e1 fer\u00f0inni latneska or\u00f0i\u00f0 <em>oratio <\/em>\u2018r\u00e6\u00f0a, b\u00e6n\u2019 og hefur sj\u00e1lfsagt komizt inn \u00ed \u00edslenzkt al\u00fe\u00fd\u00f0um\u00e1l af v\u00f6rum sk\u00f3lapilta e\u00f0a l\u00e6r\u00f0ra manna. Merkingar\u00fer\u00f3un or\u00f0asambandsins er lj\u00f3s og e\u00f0lileg. Fyrst merkti \u00fea\u00f0 einfaldlega \u2018allt lenti \u00ed r\u00e6\u00f0uh\u00f6ldum, og ekkert var\u00f0 \u00far verki\u2019. Og me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sl\u00edkt r\u00e1\u00f0slag \u00fe\u00f3tti l\u00edtt b\u00famannlegt og al\u00fe\u00fd\u00f0a tengdi fyrri hluta or\u00f0sins vi\u00f0 kunn \u00edslenzk or\u00f0 eins og <em>\u00f3r\u00e1\u00f0<\/em> og <em>\u00f3r\u00e1\u00f0semi<\/em>, f\u00e9kk <em>\u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda<\/em> merkinguna \u2018sukk, ey\u00f0slusemi\u2019. Menn litu og \u00feannig \u00e1, a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hef\u00f0i neikv\u00e6tt forskeyti, <em>\u00f3<\/em>, og myndu\u00f0u svo n\u00fdyr\u00f0i\u00f0 <em>r\u00e1\u00f0s\u00eda <\/em>sem nafngift \u00e1 \u00feeim eiginleikum, er h\u00e6fa \u00fe\u00f3ttu r\u00e1\u00f0settum m\u00f6nnum.\u201c<\/p>\n<p>Fleiri hafa fjalla\u00f0 um \u00feetta. \u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1991 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1754600?iabr=on#page\/n9\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> G\u00edsli J\u00f3nsson: \u201eOr\u00f0i\u00f0 <strong>\u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda<\/strong> heyrist stundum n\u00fa \u00e1 d\u00f6gum um ey\u00f0slusemi e\u00f0a glannalega r\u00e1\u00f0st\u00f6fun fj\u00e1rmuna. Or\u00f0i\u00f0 er \u00feekkt \u00ed m\u00e1li okkar allar g\u00f6tur fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 17. \u00f6ld. Sj\u00e1lfsagt setja menn \u00feetta \u00ed huga s\u00e9r \u00ed samband vi\u00f0 <strong>\u00f3r\u00e1\u00f0<\/strong>, en einhver kynni \u00fe\u00e1 a\u00f0 spyrja um seinni hlutann.\u201c \u00cd d\u00e1lknum \u201eM\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2016 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6780002?iabr=on#page\/n27\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eAlltaf lifir gamla slettan <strong>\u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda<\/strong> enda merkir h\u00fan <strong>ey\u00f0slusemi<\/strong>, <strong>bru\u00f0l<\/strong>, <strong>fyrirhyggjuleysi<\/strong>. Margir telja <strong>\u00f3r\u00e1\u00f0<\/strong> vera merginn \u00ed henni, \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir j\u00fa <strong>\u00f3skynsamlegt<\/strong> <strong>h\u00e1ttalag<\/strong> o.s.frv. En m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingar rekja hana til lat\u00ednunnar, <strong>oratio<\/strong>: r\u00e6\u00f0a. <strong>\u00d3r\u00e1ss\u00eda<\/strong> var til h\u00e9r \u2013 um <strong>or\u00f0aflaum<\/strong>. <strong>\u00d3r\u00e1\u00f0<\/strong> hafi svo lita\u00f0 merkinguna.\u201c<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir \u00f3l\u00edkan uppruna eru \u00fev\u00ed sk\u00fdr merkingartengsl milli <em>\u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda <\/em>og <em>\u00f3r\u00e1\u00f0 <\/em>\u00ed huga m\u00e1lnotenda \u2013 \u00fea\u00f0 m\u00e1 segja a\u00f0 <em>\u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda <\/em>hafi s\u00f6mu grunnmerkinguna og <em>\u00f3r\u00e1\u00f0<\/em>, \u00fe.e. 'fyrirhyggjuleysi, \u00f3skynsamleg r\u00e1\u00f0abreytni', en a\u00f0 vi\u00f0b\u00e6ttri merkingar\u00ferengingunni '\u00ed fj\u00e1rm\u00e1lum' og v\u00e6ntanlega l\u00fdsir '\u00f3skynsamleg r\u00e1\u00f0abreytni \u00ed fj\u00e1rm\u00e1lum' \u00e1g\u00e6tlega \u00fev\u00ed sem forseti AS\u00cd var a\u00f0 tala um. Stundum er tala\u00f0 um <em>ey\u00f0slusemi og \u00f3r\u00e1\u00f0s\u00edu<\/em>, t.d. \u201eBjarna var borin \u00e1 br\u00fdn ey\u00f0slusemi og \u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1957, sem bendir til \u00feess a\u00f0 or\u00f0in hafi ekki alltaf alveg s\u00f6mu merkingu. Samt sem \u00e1\u00f0ur er or\u00f0i\u00f0 <em>\u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda <\/em>langoftast nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'ey\u00f0slusemi', a.m.k. \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, og \u00feess vegna var notkun \u00feess \u00ed umr\u00e6ddri tilvitnun ekki \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd mbl.is \u00ed dag er haft eftir forseta Al\u00fe\u00fd\u00f0usambands \u00cdslands: \u201e\u00c9g ver\u00f0 a\u00f0 segja alveg eins og er a\u00f0 \u00e9g l\u00edt \u00e1 \u00feetta sem algj\u00f6ra \u00f3r\u00e1\u00f0s\u00edu a\u00f0 Se\u00f0labankinn s\u00e9 a\u00f0 gera \u00feetta \u00ed \u00feessu umhverfi sem efnahagur \u00cdslands er \u00ed dag.\u201c \u00cd Facebook-h\u00f3pnum \u201eM\u00e1lspjall\u201c var spurt hvort \u00feetta v\u00e6ri ekki \u00f3venjuleg notkun or\u00f0sins \u00f3r\u00e1\u00f0s\u00eda sem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8261","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8261"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8262,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8261\/revisions\/8262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}