{"id":8274,"date":"2026-08-25T13:03:20","date_gmt":"2026-08-25T13:03:20","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8274"},"modified":"2026-08-25T13:03:20","modified_gmt":"2026-08-25T13:03:20","slug":"rumfot-saengurfot-og-onnur-skyld-ord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/08\/25\/rumfot-saengurfot-og-onnur-skyld-ord\/","title":{"rendered":"R\u00famf\u00f6t, s\u00e6ngurf\u00f6t og \u00f6nnur skyld or\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var bent \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed Facebook-h\u00f3pnum \u201eM\u00e1lspjall\u201c a\u00f0 or\u00f0in <em>r\u00famf\u00f6t <\/em>og <em>s\u00e6ngurf\u00f6t <\/em>eru <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/33836\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mlega sama h\u00e1tt og hvort me\u00f0 \u00f6\u00f0ru \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum \u2013 'lak, s\u00e6ngurver og koddaver, s\u00e6ngurf\u00f6t\/r\u00famf\u00f6t' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>gegnir svipu\u00f0u m\u00e1li en \u00fear er flettior\u00f0i\u00f0 <em>s\u00e6ngurfatna\u00f0ur <\/em>en ekki <em>s\u00e6ngurf\u00f6t<\/em>. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er l\u00edka <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/40961\">sk\u00fdrt<\/a> \u00e1 sama h\u00e1tt \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, \u00fear sem einnig er gefi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>r\u00famfatna\u00f0ur <\/em>og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/33832\">sk\u00fdrt<\/a> 'r\u00famf\u00f6t', og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er l\u00edka or\u00f0i\u00f0 <em>s\u00e6ngurkl\u00e6\u00f0i<\/em>, sk\u00fdrt 's\u00e6ngurfatna\u00f0ur'. D\u00e6mi eru um \u00f6ll \u00feessi or\u00f0 \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans, og einnig um <em>r\u00famkl\u00e6\u00f0i<\/em> og <em>s\u00e6ngurkl\u00e6\u00f0na\u00f0ur<\/em> auk \u00feess sem <em>r\u00famkl\u00e6\u00f0na\u00f0ur <\/em>finnst \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. Einnig m\u00e1 finna einst\u00f6ku d\u00e6mi um <em>r\u00famtau <\/em>og <em>s\u00e6ngurtau<\/em>.<\/p>\n<p>H\u00e9r er r\u00e9tt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 <em>s\u00e6ng <\/em><a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o78425\">merkir<\/a> yfirleitt 'r\u00fam' \u00ed fornu m\u00e1li, eins og <em>seng <\/em>gerir enn \u00ed d\u00f6nsku \u2013 n\u00fat\u00edmamerkingin vir\u00f0ist ekki sj\u00e1st fyrr en seint \u00e1 fimmt\u00e1ndu \u00f6ld: \u201e\u00ed \u00f3fr\u00ed\u00f0u \u00ferj\u00e1r s\u00e6ngur og fornt \u00e1kl\u00e6\u00f0i norr\u00e6nt\u201c segir \u00ed br\u00e9fi fr\u00e1 1486. Or\u00f0i\u00f0 <em>r\u00fam <\/em>getur l\u00edka haft n\u00fat\u00edmamerkinguna \u00ed <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o65610\">fornu m\u00e1li<\/a> \u00fe\u00f3tt merkingin 'r\u00fdmi, pl\u00e1ss' s\u00e9 venjulegri. Samsetningar af b\u00e1\u00f0um or\u00f0um eru \u00fev\u00ed e\u00f0lilegar og g\u00e6tu veri\u00f0 gamlar \u00ed m\u00e1linu, en hi\u00f0 eina \u00feessara or\u00f0a sem kemur fyrir \u00ed fornu m\u00e1li er <em>s\u00e6ngurkl\u00e6\u00f0i<\/em>\/<em>s\u00e6ngarkl\u00e6\u00f0i<\/em>. \u00cd <em>\u00c1g\u00fast\u00ednuss s\u00f6gu <\/em>(handriti fr\u00e1 fyrri hluta sext\u00e1ndu aldar) <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c649363\">segir<\/a>: \u201eSvo var og hans s\u00e6ngarkl\u00e6\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Hj\u00e1lm\u00fe\u00e9rs s\u00f6gu og \u00d6lvis <\/em>(handriti fr\u00e1 seinni hluta sautj\u00e1ndu aldar) <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c634353\">segir<\/a>: \u201et\u00f3k sver\u00f0seggin \u00ed sundur \u00f6ll s\u00e6ngurkl\u00e6\u00f0in\u201c.<\/p>\n<p>Sex \u00feessara or\u00f0a, <em>r\u00famf\u00f6t<\/em>, <em>s\u00e6ngurf\u00f6t<\/em>, <em>r\u00famfatna\u00f0ur<\/em>, <em>s\u00e6ngurfatna\u00f0ur<\/em>, <em>r\u00famkl\u00e6\u00f0i<\/em>, <em>s\u00e6ngurkl\u00e6\u00f0i<\/em>, eru gefin og sk\u00fdr\u00f0 'Sengekl\u00e6der' \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er n\u00fa \u00farelt \u00ed d\u00f6nsku en vir\u00f0ist ekki einungis hafa \u00e1tt vi\u00f0 lak, s\u00e6ngurver og koddaver, heldur einnig og ekki s\u00ed\u00f0ur s\u00e6ng og kodda \u2013 'om de dyner, t\u00e6pper, puder (og lagener), der h\u00f8rer til en seng' <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ods\/ordbog\/Sengekl%C3%A6de\">segir<\/a> \u00ed hinni s\u00f6gulegu <em>Ordbog over det danske Sprog<\/em>. \u00cd sta\u00f0inn fyrir <em>sengekl\u00e6der <\/em>er n\u00fa nota\u00f0 <em>senget\u00f8j<\/em> \u00ed d\u00f6nsku og <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ddo\/ordbog\/senget%C3%B8j?entry_id=11045568&amp;def_id=21071574\">sk\u00fdrt<\/a> b\u00e6\u00f0i 'linned som en seng redes med, dvs. lagen og dyne- og pudebetr\u00e6k' og 'dyner, puder, lagner, betr\u00e6k m.m. som en seng redes op med'. D\u00f6nsku or\u00f0in geta sem s\u00e9 b\u00e6\u00f0i \u00e1tt vi\u00f0 s\u00e6ng og kodda og einnig lak, s\u00e6ngurver og koddaver \u2013 en hva\u00f0 me\u00f0 \u00feau \u00edslensku?<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 danskan hafi haft \u00e1hrif \u00e1 merkingu \u00edslensku or\u00f0anna og jafnvel tilur\u00f0 sumra \u00feeirra. Mj\u00f6g oft er erfitt a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mri merkingu \u00feeirra og l\u00edklegt a\u00f0 \u00feau v\u00edsi oft til hvors tveggja \u00ed senn. \u00cd <em>N\u00fdjum f\u00e9lagsritum <\/em>1855 segir: \u201ePiltar \u00feeir er \u00ed sk\u00f3lann r\u00e1\u00f0ast leggja s\u00e9r til b\u00e6kur, \u00edverukl\u00e6\u00f0na\u00f0 og r\u00famf\u00f6t o.s.frv.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1853 segir: \u201eA\u00f0eins var\u00f0 bjarga\u00f0 s\u00e6ngurf\u00f6tum \u00far ba\u00f0stofunni.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1874 segir: \u201evar\u00f0 engu bjarga\u00f0 sem inni var, nema litlu einu af r\u00famfatna\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1885 segir: \u201eBrann \u00f6ll ba\u00f0stofan og miki\u00f0 af s\u00e6ngurfatna\u00f0i.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1949 segir: \u201eS\u00e6ngurkl\u00e6\u00f0na\u00f0ur \u00feeirra er ein rifin s\u00e6ng, ekkert ver e\u00f0a lak.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1956 segir: \u201eH\u00fan [\u2026] \u00e1 b\u00e6\u00f0i r\u00famkl\u00e6\u00f0na\u00f0 og fulla fatakistu.\u201c<\/p>\n<p>Stundum er \u00fe\u00f3 lj\u00f3st a\u00f0 a\u00f0eins er \u00e1tt vi\u00f0 s\u00e6ngur og kodda. \u00cd <em>\u00c1rsritinu Gesti Vestfir\u00f0ingi <\/em>1848 segir: \u201ehversu \u00feurt sem n\u00fdtt fi\u00f0ur finnst vera, er \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3 aldrei \u00f3lyktarlaust, og \u00e6t\u00ed\u00f0 \u00f3hollt \u00ed r\u00famf\u00f6tum, me\u00f0an \u00fea\u00f0 er n\u00fdtt\u201c og \u201e\u00fe\u00f3 fi\u00f0ri\u00f0 s\u00e9 \u00fe\u00e1 svo \u00feurt or\u00f0i\u00f0, a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00e1liti\u00f0 f\u00e6rt til a\u00f0 l\u00e1ta \u00fea\u00f0 \u00ed s\u00e6ngurf\u00f6t\u201c. \u00cd <em>Stj\u00f3rnart\u00ed\u00f0indum <\/em>1874 er tala\u00f0 um \u201en\u00fdjan h\u00e1lm \u00ed r\u00famf\u00f6t\u201c. \u00cd \u00f6\u00f0rum tilvikum er \u00e1tt vi\u00f0 l\u00f6k og ver, eins og \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1890: \u201eKl\u00e6\u00f0abur\u00f0ur b\u00e1gborinn mj\u00f6g, og r\u00famfatna\u00f0ur \u00fea\u00f0an af vesalli: ekki anna\u00f0 en strigatuskur \u00ed s\u00e6ngurfata sta\u00f0, \u00feegar s\u00e6ngurf\u00f6tin hje\u00f0an eru upp slitin.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1877 segir: \u201eFinnar hafa engan s\u00e6ngurfatna\u00f0, og fara \u00fev\u00ed aldrei \u00far f\u00f6tunum.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1940 segir: \u201e\u00dea\u00f0 glitti \u00ed hv\u00edt r\u00famkl\u00e6\u00f0in \u00ed r\u00f6\u00f0 me\u00f0fram veggjunum.\u201c<\/p>\n<p>Oft er greinilegt a\u00f0 or\u00f0in eru notu\u00f0 \u00ed s\u00f6mu merkingu \u2013 'lak, s\u00e6ngurver og koddaver'. \u00cd <em>DV <\/em>2010 segir: \u201eHrein s\u00e6ngurf\u00f6t. \u00dea\u00f0 er f\u00e1tt jafna\u00f0la\u00f0andi og tandurhrein r\u00famf\u00f6t.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0 <\/em>2015 segir: \u201eSj\u00e1lfur sag\u00f0ist hann hafa komi\u00f0 me\u00f0 tvenn s\u00e6ngurf\u00f6t a\u00f0 heiman og passa\u00f0 upp \u00e1 \u00fea\u00f0 a\u00f0 skipta um r\u00famf\u00f6t \u00feegar t\u00edminn var h\u00e1lfna\u00f0ur.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2021 segir: \u201eVi\u00f0 bj\u00f3\u00f0um upp \u00e1 r\u00famf\u00f6t fr\u00e1 [\u2026] Quagliotti sem vefur d\u00faka og s\u00e6ngurf\u00f6t fyrir bresku drottninguna.\u201c En \u00f6nnur d\u00e6mi benda til mismunandi merkingar eins og \u201etil leigu herb. me\u00f0 h\u00fasg\u00f6gnum, [\u2026] r\u00famf\u00f6t, s\u00e6ngurf\u00f6t\u201c \u00ed <em>B\u00e6ndabla\u00f0inu <\/em>2008 og \u201eS\u00ed\u00f0ustu \u00e1r hefur hins vegar dregi\u00f0 \u00far \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk noti r\u00famteppi en setji \u00feess \u00ed sta\u00f0 falleg r\u00famf\u00f6t \u00e1 s\u00e6ngurf\u00f6t og l\u00e1ti \u00fea\u00f0 duga\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2023.<\/p>\n<p>Tv\u00f6 \u00feeirra sem t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed umr\u00e6\u00f0um um or\u00f0in <em>r\u00famf\u00f6t <\/em>og <em>s\u00e6nguf\u00f6t<\/em> \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c k\u00f6nnu\u00f0ust vi\u00f0 merkingarmun \u00e1 or\u00f0unum. \u00dea\u00f0 var hins vegar athyglisvert a\u00f0 anna\u00f0 \u00feeirra sag\u00f0i \u201eM\u00f3\u00f0ir m\u00edn sem haf\u00f0i veri\u00f0 \u00ed h\u00fasm\u00e6\u00f0rask\u00f3lanum \u00e1 Laugarvatni tala\u00f0i um s\u00e6ng og kodda sem r\u00famf\u00f6t og kodda- og s\u00e6ngurver sem s\u00e6ngurf\u00f6t\u201c en hitt sag\u00f0i \u201e\u00c9g hef alltaf skili\u00f0 s\u00e6ngurf\u00f6t sem kodda og s\u00e6ng(ur), r\u00famf\u00f6t hins vegar sem allt taui\u00f0 sem fer \u00e1 r\u00fami\u00f0\u201c \u2013 sem s\u00e9 \u00fever\u00f6fugt. Sennilega hefur f\u00f3lki fundist gagnlegt a\u00f0 hafa mismunandi or\u00f0 um kodda og s\u00e6ngur annars vegar og l\u00f6k og ver hins vegar, og \u00fear sem tv\u00f6 or\u00f0 voru tilt\u00e6k \u00e1 \u00feessu merkingarsvi\u00f0i hafa \u00feau veri\u00f0 gripin og gefin mismunandi merking \u2013 en misjafnt hvort \u00feeirra f\u00e9kk hvora merkinguna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var bent \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed Facebook-h\u00f3pnum \u201eM\u00e1lspjall\u201c a\u00f0 or\u00f0in r\u00famf\u00f6t og s\u00e6ngurf\u00f6t eru sk\u00fdr\u00f0 \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mlega sama h\u00e1tt og hvort me\u00f0 \u00f6\u00f0ru \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum \u2013 'lak, s\u00e6ngurver og koddaver, s\u00e6ngurf\u00f6t\/r\u00famf\u00f6t' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k gegnir svipu\u00f0u m\u00e1li en \u00fear er flettior\u00f0i\u00f0 s\u00e6ngurfatna\u00f0ur en ekki s\u00e6ngurf\u00f6t. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er l\u00edka sk\u00fdrt \u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8274","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8274"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8275,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8274\/revisions\/8275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}