{"id":8279,"date":"2026-09-01T09:46:59","date_gmt":"2026-09-01T09:46:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8279"},"modified":"2026-09-01T09:46:59","modified_gmt":"2026-09-01T09:46:59","slug":"ad-sitja-fyrir-svorum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/09\/01\/ad-sitja-fyrir-svorum\/","title":{"rendered":"A\u00f0 sitja fyrir sv\u00f6rum"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9ttum <em>R\u00edkissj\u00f3nvarpsins <\/em>\u00ed g\u00e6rkv\u00f6ldi staldra\u00f0i \u00e9g vi\u00f0 setninguna \u201eUtanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra sat fyrir sv\u00f6rum utanr\u00edkism\u00e1lanefndar \u00ed dag\u201c. Sambandi\u00f0 <em>sitja fyrir sv\u00f6rum <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 vel \u00feekkt, \u00ed merkingunni 'taka vi\u00f0 spurningum og svara \u00feeim' eins og \u00fea\u00f0 er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/40450\">sk\u00fdrt<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, en \u00fea\u00f0 var vi\u00f0b\u00f3tin <em>utanr\u00edkism\u00e1lanefndar <\/em>sem m\u00e9r fannst ekki eiga \u00fearna heima. Merkingin er \u00fe\u00f3 vitanlega lj\u00f3s \u2013 \u00fea\u00f0 er utanr\u00edkism\u00e1lanefnd sem ber fram spurningarnar sem r\u00e1\u00f0herra er \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 svara. En \u00e9g \u00e1 \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 venjast a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>sitja fyrir sv\u00f6rum <\/em>taki me\u00f0 s\u00e9r spyrjanda \u00ed eignarfalli og hef\u00f0i fremur nota\u00f0 forsetningarli\u00f0, eins og t.d. \u00ed \u201eKristr\u00fan Frostad\u00f3ttir situr fyrir sv\u00f6rum hj\u00e1 utanr\u00edkism\u00e1lanefnd \u00ed dag\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>2026.<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 <em>sitja fyrir <\/em><a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?o68983\">merkir<\/a> \u00ed fornu m\u00e1li eiginlega 'sj\u00e1 um, bera \u00e1byrg\u00f0 \u00e1, framkv\u00e6ma' e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt, svipa\u00f0 \u00fev\u00ed sem <em>standa fyrir <\/em>gerir \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>standa fyrir m\u00e1li s\u00ednu<\/em>, <em>standa fyrir veislu<\/em>. \u00cd <em>Sturlungu <\/em>segir: \u201eHann var \u00feingma\u00f0ur Einars \u00deorgilssonar og aldavinur, og sat fyrir gisting hans, hvort sem hann f\u00f3r vi\u00f0 fleiri menn e\u00f0a f\u00e6rri.\u201c \u00cd <em>J\u00f3msv\u00edkinga s\u00f6gu <\/em>segir: \u201es\u00e9 s\u00e1 h\u00f6f\u00f0ingi \u00ed borginni a\u00f0 skipa \u00feeim m\u00e1lum er eg hefi \u00e1\u00f0ur fyrir seti\u00f0.\u201c Sambandi\u00f0 <em>sitja fyrir sv\u00f6rum <\/em>merkir \u00fev\u00ed 'svara gagnr\u00fdni, veita andsv\u00f6r, svara fyrir' e\u00f0a eitthva\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1tt. \u00cd <em>Bandamanna s\u00f6gu <\/em>segir: \u201eGer hvort er \u00fe\u00fa vilt, seg upp s\u00e6ttina e\u00f0a sit fyrir sv\u00f6rum.\u201c \u00cd <em>Huldu-Hrokkinskinnu <\/em>segir: \u201efari\u00f0 \u00ed braut sem skj\u00f3tast en eg mun sitja fyrir sv\u00f6rum.\u201c<\/p>\n<p>Sama m\u00e1li vir\u00f0ist gegna \u00ed elstu d\u00e6mum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1867 segir: \u201eKeisarinn [..] leyfir \u00feingm\u00f6nnum a\u00f0 gera fyrirspumir um allt, er m\u00e1li \u00feykir skipta, en l\u00e6tur r\u00e1\u00f0herra s\u00edna sitja fyrir sv\u00f6rum.\u201c \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1871 segir: \u201eGladstone sat fyrir sv\u00f6rum \u00ed ne\u00f0ri m\u00e1lstofunni og Granville \u00ed hinni \u2013 og var\u00f0 hvorumtveggja heldur l\u00edti\u00f0 fyrir a\u00f0 bera af sjer h\u00f6ggin.\u201c \u00cd \u00feessum og \u00f6\u00f0rum elstu d\u00e6mum er lj\u00f3st a\u00f0 merkingin er 'svara gagnr\u00fdni, veita andsv\u00f6r, svara fyrir' eins og a\u00f0 fornu, og \u00fe\u00e1 er stutt \u00ed <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/247499\/merkja\/sitja\">sk\u00fdringu<\/a> <em>\u00cdslensk-danskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>fr\u00e1 1920-1924, 'f\u00f8re Ordet', \u00fe.e. 'vera frams\u00f6guma\u00f0ur'. S\u00fa sk\u00fdring endur\u00f3mar svo \u00ed sk\u00fdringu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em>, 'svara (fyrir h\u00f6nd h\u00f3ps)'. \u00c1 \u00feessu er vissulega bl\u00e6brig\u00f0amunur en merkingar\u00fer\u00f3unin lj\u00f3s og skiljanleg.<\/p>\n<p>\u00dearna er fari\u00f0 a\u00f0 n\u00e1lgast merkinguna 'taka vi\u00f0 spurningum og svara \u00feeim' og s\u00fa merking er greinilega komin til \u00ed fundarfr\u00e1s\u00f6gn \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1966: \u201eFluttu \u00fer\u00edr \u00far h\u00f3pi a\u00f0komumanna stuttar inngangsr\u00e6\u00f0ur um vi\u00f0horf ungu kynsl\u00f3\u00f0arinnar. Var s\u00ed\u00f0an seti\u00f0 fyrir sv\u00f6rum.\u201c En sambandi\u00f0 var mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft lengi vel \u2013 fram undir mi\u00f0jan sj\u00f6unda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar eru a\u00f0eins um tuttugu d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. Yfirleitt var \u00fea\u00f0 nota\u00f0 \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokkur eignarfallsli\u00f0ur fylgdi, en \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1929 segir \u00fe\u00f3: \u201e\u00d3lafur Thors mun hafa teki\u00f0 a\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 sitja fyrir sv\u00f6rum \u00cdhaldsflokksins gegn r\u00f6kum T\u00edmans um \u201esannv\u00edr\u00f0i vinnunnar\u201c.\u201c \u00dearna er greinilegt a\u00f0 um eldri merkinguna er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 \u00d3lafur er m\u00e1lsvari \u00cdhaldsflokksins, svarar fyrir hans h\u00f6nd.<\/p>\n<p>En hausti\u00f0 1968 f\u00f3r af sta\u00f0 sj\u00f3nvarps\u00fe\u00e1tturinn \u201eSeti\u00f0 fyrir sv\u00f6rum\u201c \u00fear sem stj\u00f3rnm\u00e1lamenn og a\u00f0rir \u00e1hrifamenn voru spur\u00f0ir spj\u00f6runum \u00far. Vegna st\u00f6\u00f0u sj\u00f3nvarpsins \u00e1 \u00feessum t\u00edma olli \u00feetta \u00fev\u00ed a\u00f0 sambandi\u00f0 komst \u00ed t\u00edsku og var\u00f0 flj\u00f3tt mj\u00f6g algengt og hefur veri\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0an \u2013 d\u00e6min \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru r\u00fam \u00e1tta \u00fe\u00fasund og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>h\u00e1tt \u00e1 sj\u00f6unda \u00fe\u00fasund. E\u00f0li umr\u00e6dds sj\u00f3nvarps\u00fe\u00e1ttar var \u00feannig a\u00f0 b\u00e6\u00f0i eldri merking sambandsins, 'svara gagnr\u00fdni, veita andsv\u00f6r, svara fyrir', og s\u00fa yngri, 'taka vi\u00f0 spurningum og svara \u00feeim' g\u00e6ti \u00e1tt vi\u00f0, en lj\u00f3st a\u00f0 s\u00fa s\u00ed\u00f0arnefnda n\u00e6r sm\u00e1m saman yfirh\u00f6ndinni. \u00dea\u00f0 s\u00e9st greinilega \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 flj\u00f3tlega fara a\u00f0 koma fram d\u00e6mi um eignarfallsli\u00f0 me\u00f0 sambandinu \u2013 \u00ed annarri merkingu en \u00e1\u00f0ur.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Degi <\/em>1969 segir: \u201eHalld\u00f3r E. Sigur\u00f0sson sat fyrir sv\u00f6rum fr\u00e9ttamanna.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1971 segir: \u201eMunu og sitja fyrir sv\u00f6rum gesta al\u00feingismennirnir Bj\u00f6rn P\u00e1lsson og P\u00e1lmi J\u00f3nsson.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagsbla\u00f0inu <\/em>1972 segir: \u201eMagn\u00fas Kjartansson i\u00f0na\u00f0arr\u00e1\u00f0herra sat fyrir sv\u00f6rum hlustenda.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1978 segir: \u201e\u00dej\u00e1lfari li\u00f0sins [...] sat fyrir sv\u00f6rum bla\u00f0amanna.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1984 segir: \u201efulltr\u00faar Bandar\u00edkjanna og Sov\u00e9tr\u00edkjanna [...] sitja fyrir sv\u00f6rum gesta.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2005 segir: \u201ekvikmyndager\u00f0armenn og leikarar sitja fyrir sv\u00f6rum \u00e1horfenda.\u201c \u00dearna v\u00edsar eignarfallsli\u00f0urinn til \u00feeirra sem spyrja spurninganna en ekki til \u00feeirra sem bera \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 sv\u00f6runum. Sambandi\u00f0 er ekki lengur skili\u00f0 \u00fat fr\u00e1 einst\u00f6kum or\u00f0um \u00feess, heldur sem heild.<\/p>\n<p>\u00deegar f\u00f3lk fer a\u00f0 skilja sambandi\u00f0 <em>sitja fyrir sv\u00f6rum <\/em>svo a\u00f0 \u00fea\u00f0 merki einfaldlega 'svara spurningum' er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 upp komi tilhneiging til a\u00f0 b\u00e6ta vi\u00f0 eignarfallsli\u00f0 sem v\u00edsar til \u00feeirra sem spyrja spurninganna \u2013 'svara spurningum einhverra'. A\u00f0 <em>sitja fyrir sv\u00f6rum utanr\u00edkism\u00e1lanefndar <\/em>merkir \u00fe\u00e1 \u201asvara spurningum utanr\u00edkism\u00e1lanefndar\u2018 en ekki 'svara fyrir h\u00f6nd utanr\u00edkism\u00e1lanefndar'. \u00deessi notkun sambandsins er vissulega n\u00fdjung og \u00ed \u00f3samr\u00e6mi vi\u00f0 forna merkingu \u00feess, en h\u00fan er or\u00f0in a.m.k. sext\u00edu \u00e1ra g\u00f6mul og hefur t\u00ed\u00f0kast s\u00ed\u00f0an sambandi\u00f0 var \u00ed raun endurvaki\u00f0 \u00e1 sj\u00f6unda \u00e1ratugnum. \u00de\u00f3tt \u00feessi notkun eignarfallsins s\u00e9 ekki \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00edna m\u00e1lkennd finnst m\u00e9r \u00fev\u00ed ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 r\u00f6ng.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9ttum R\u00edkissj\u00f3nvarpsins \u00ed g\u00e6rkv\u00f6ldi staldra\u00f0i \u00e9g vi\u00f0 setninguna \u201eUtanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra sat fyrir sv\u00f6rum utanr\u00edkism\u00e1lanefndar \u00ed dag\u201c. Sambandi\u00f0 sitja fyrir sv\u00f6rum er au\u00f0vita\u00f0 vel \u00feekkt, \u00ed merkingunni 'taka vi\u00f0 spurningum og svara \u00feeim' eins og \u00fea\u00f0 er sk\u00fdrt \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k, en \u00fea\u00f0 var vi\u00f0b\u00f3tin utanr\u00edkism\u00e1lanefndar sem m\u00e9r fannst ekki eiga \u00fearna heima. Merkingin er \u00fe\u00f3 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8279","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8279"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8280,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8279\/revisions\/8280"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}