{"id":8292,"date":"2026-09-08T14:40:42","date_gmt":"2026-09-08T14:40:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8292"},"modified":"2026-09-08T14:52:13","modified_gmt":"2026-09-08T14:52:13","slug":"pisa-og-fjarlagafrumvarpid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/09\/08\/pisa-og-fjarlagafrumvarpid\/","title":{"rendered":"PISA og fj\u00e1rlagafrumvarpi\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Enn einu sinni valda ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur \u00far PISA-k\u00f6nnuninni vonbrig\u00f0um \u2013 \u00e1rangur \u00edslenskra ungmenna heldur \u00e1fram a\u00f0 versna. Og enn r\u00edfur stj\u00f3rnm\u00e1laf\u00f3lk \u00ed h\u00e1r s\u00e9r og skilur ekkert \u00ed \u00feessu \u2013 en gerir samt ekkert sem m\u00e1li skiptir til a\u00f0 b\u00e6ta \u00far. \u00dea\u00f0 er au\u00f0velt og \u00fe\u00e6gilegt a\u00f0 kenna sk\u00f3lakerfinu, kennurum og n\u00e1mskr\u00e1nni um, og vitanlega liggur einhver hluti sk\u00fdringarinnar \u00fear. En a\u00f0alsk\u00fdringin er auglj\u00f3slega veikari sta\u00f0a \u00edslenskrar tungu \u00ed samf\u00e9laginu sem stafar b\u00e6\u00f0i af utana\u00f0komandi \u00fer\u00fdstingi fr\u00e1 ensku og af sinnuleysi samf\u00e9lagsins um a\u00f0 r\u00e6kta m\u00e1li\u00f0, halda \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00f6rnum og unglingum, og gefa \u00feeim kost \u00e1 v\u00f6ndu\u00f0u og \u00e1hugaver\u00f0u lesefni, b\u00e6\u00f0i n\u00e1msefni og af\u00fereyingarefni. Fj\u00e1rlagafrumvarpi\u00f0 sem lagt var fram \u00ed g\u00e6r s\u00fdnir \u00feetta \u00e1takanlega.<\/p>\n<p>Undanfari\u00f0 hefur veri\u00f0 t\u00f6luver\u00f0 umr\u00e6\u00f0a um tilfinnanlegan skort \u00e1 n\u00e1msg\u00f6gnum \u00ed \u00edslenskum sk\u00f3lum. \u00cd <a href=\"https:\/\/gamli.rannis.is\/media\/throunarsjodur-namsgagna\/THSN26_skyrsla_um_stodu_namsgagna.pdf\">sk\u00fdrslu<\/a> \u00der\u00f3unarsj\u00f3\u00f0s n\u00e1msgagna s\u00ed\u00f0an \u00ed vor um st\u00f6\u00f0u n\u00e1msgagna \u00e1 \u00cdslandi segir: \u201eT\u00e6plega 0,4% af rekstrarkostna\u00f0i grunnsk\u00f3la fer \u00ed n\u00e1msg\u00f6gn. Ef \u00cdsland leg\u00f0i jafn h\u00e1tt hlutfall og Finnland (1,5\u20132%) v\u00e6ri fj\u00e1rmagn til n\u00e1msgagna 1.740\u20132.330 millj\u00f3nir kr\u00f3na \u00e1 \u00e1ri \u00ed sta\u00f0 n\u00faverandi 532 millj\u00f3na [\u2026]. Skortur \u00e1 \u00e1huga og \u00e1herslu \u00e1 gott og g\u00e6\u00f0amiki\u00f0 n\u00e1msefni hefur sta\u00f0i\u00f0 \u00ed r\u00famlega tvo \u00e1ratugi me\u00f0 tilheyrandi upps\u00f6fnu\u00f0um n\u00e1msgagnaskort sem hefur haft m\u00e6lanleg neikv\u00e6\u00f0 \u00e1hrif b\u00e6\u00f0i \u00e1 starf kennara og n\u00e1ms\u00e1rangur nemenda.\u201c \u00dea\u00f0 hef\u00f0i m\u00e1tt \u00e6tla a\u00f0 \u00feessi sk\u00fdrsla hef\u00f0i \u00fdtt vi\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ldum a\u00f0 gera betur \u2013 en svo er n\u00fa aldeilis ekki.<\/p>\n<p>Mi\u00f0st\u00f6\u00f0 menntunar og sk\u00f3la\u00fej\u00f3nustu, sem m.a. hefur \u00fea\u00f0 hlutverk a\u00f0 \u201esj\u00e1 nemendum \u00ed skyldun\u00e1mi fyrir v\u00f6ndu\u00f0um og fj\u00f6lbreyttum n\u00e1msg\u00f6gnum\u201c, f\u00e9kk 872,4 millj\u00f3nir \u00e1 fj\u00e1rl\u00f6gum \u00feessa \u00e1rs. \u00cd frumvarpi n\u00e6sta \u00e1rs eru henni \u00e6tla\u00f0ar 898,5 millj\u00f3nir \u2013 \u00fea\u00f0 er 3% h\u00e6kkun sem heldur ekki einu sinni \u00ed vi\u00f0 ver\u00f0b\u00f3lguna. \u00cd sk\u00fdringum vi\u00f0 li\u00f0 22.10 \u00ed fj\u00e1rlagafrumvarpinu segir vissulega: \u201eFj\u00e1rheimildir h\u00e6kka um 380 m.kr. til \u00fatg\u00e1fu n\u00e1msefnis \u00e1 grunnsk\u00f3lastigi me\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 markmi\u00f0i a\u00f0 efla g\u00e6\u00f0i og frambo\u00f0 n\u00e1msgagna [\u2026]\u201c og \u201eFj\u00e1rheimild m\u00e1laflokksins er aukin um 400 m.kr. til stu\u00f0nings vi\u00f0 b\u00f6rn af erlendum uppruna\u201c. En svo er b\u00e6tt vi\u00f0: \u201eSamhli\u00f0a falla ni\u00f0ur t\u00edmabundnar fj\u00e1rheimildir, samtals a\u00f0 fj\u00e1rh\u00e6\u00f0 780 m.kr.\u201c Sem s\u00e9: vi\u00f0b\u00f3tin er engin.<\/p>\n<p>Undir li\u00f0 18.30, \u201eMenningarsj\u00f3\u00f0ir\u201c, segir: \u201e\u00cd samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00e1kv\u00f6r\u00f0un r\u00edkisstj\u00f3rnar er fj\u00e1rheimild m\u00e1laflokksins aukin um 150 m.kr. til eflingar \u00edslenskunni.\u201c \u00dea\u00f0 er gott og blessa\u00f0, en m\u00e9r er ekki lj\u00f3st hvort h\u00e9r er um raunverulega aukningu a\u00f0 r\u00e6\u00f0a og \u00e9g s\u00e9 \u00feessa h\u00e6kkun hvergi \u00ed \u00feeim t\u00f6lum sem birtar eru \u00ed frumvarpinu \u2013 \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti l\u00e6kkar fj\u00e1rveiting til allra verkefna sem tengjast \u00edslenskunni. B\u00f3kasafnssj\u00f3\u00f0ur h\u00f6funda fer \u00far 224,5 millj\u00f3num \u00ed 142,3 millj\u00f3nir. Mi\u00f0st\u00f6\u00f0 \u00edslenskra b\u00f3kmennta fer \u00far 147,3 millj\u00f3num \u00ed 145,1 millj\u00f3n. Stu\u00f0ningur vi\u00f0 \u00fatg\u00e1fu b\u00f3ka \u00e1 \u00edslensku fer \u00far 432,6 millj\u00f3num \u00ed 426 millj\u00f3nir. Barnamenningarsj\u00f3\u00f0ur \u00cdslands fer \u00far 100,7 millj\u00f3num \u00ed 99,2 millj\u00f3nir. B\u00f3kasafnssj\u00f3\u00f0ur fer \u00far 21,5 millj\u00f3num \u00ed 21,2.<\/p>\n<p>Ni\u00f0urskur\u00f0ur \u00e1 B\u00f3kasafnssj\u00f3\u00f0i h\u00f6funda er s\u00e9rlega alvarlegur vegna \u00feess a\u00f0 hann bitnar mest \u00e1 barnab\u00f3kah\u00f6fundum. Gunnar Helgason rith\u00f6fundur hefur <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/gunnihel\/posts\/pfbid02vqAaVGYrsm8iGFcnKN3DyTHxXqxoxokz5KQrGYUD5hut1eP9ZcvBBJ3qCEwSMBXrl\">bent \u00e1<\/a> a\u00f0 fimm vins\u00e6lustu h\u00f6fundar landins \u00e1 b\u00f3kas\u00f6fnum eru barnab\u00f3kah\u00f6fundar. Markh\u00f3pur barnab\u00f3ka er minni, grei\u00f0slur til h\u00f6funda eru l\u00e6gri vegna \u00feess a\u00f0 barnab\u00e6kur kosta minna en a\u00f0rar b\u00e6kur, og f\u00e1ir barnab\u00f3kah\u00f6fundar f\u00e1 listamannalaun. \u00cd <em>V\u00edsi <\/em><a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20262931977d\/-vid-skulum-bara-spyrja-ad-leiks-lokum-\">segir<\/a> menningarr\u00e1\u00f0herra \u201eauki\u00f0 fj\u00e1rmagn til b\u00f3kmennta v\u00e6ntanlegt\u201c \u2013 \u201e\u00deessi tala \u00e1 eftir a\u00f0 hreyfast \u00e1 milli umr\u00e6\u00f0na og vi\u00f0 skulum bara spyrja a\u00f0 leikslokum.\u201c Vissulega var fj\u00e1rveiting til sj\u00f3\u00f0sins st\u00f3rh\u00e6kku\u00f0 milli umr\u00e6\u00f0na \u00ed fyrra, en \u00ed lj\u00f3si \u00feeirrar g\u00edfurlegu \u00e1herslu sem n\u00fa er l\u00f6g\u00f0 \u00e1 hallalaus fj\u00e1rl\u00f6g er \u00f3v\u00edst a\u00f0 sama gerist \u00ed \u00e1r.<\/p>\n<p>Mennta- og barnam\u00e1lar\u00e1\u00f0herra <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2026\/09\/08\/inga_sarara_en_tarum_taki\/\">segir<\/a> nau\u00f0synlegt a\u00f0 \u201esn\u00faa sk\u00fatunni vi\u00f0\u201c og bo\u00f0ar \u00fdmsar a\u00f0ger\u00f0ir til a\u00f0 b\u00e6ta st\u00f6\u00f0una. Margt er \u00fear j\u00e1kv\u00e6tt en sumt <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/innlent\/2026-09-08-nidurstodur-pisa-rauda-spjaldid-i-namsarangri-486373\">s\u00e9rkennilegt<\/a> (ef r\u00e9tt er eftir haft), \u00fear \u00e1 me\u00f0al \u201eSt\u00f3raukin \u00e1hersla \u00e1 grunnf\u00e6rni \u00ed kjarnagreinum, e\u00f0a svok\u00f6llu\u00f0um STEM-greinum, l\u00edkt og lestri, \u00edslensku og v\u00edsindum.\u201c En STEM stendur fyrir <em>science<\/em>, <em>technology<\/em>, <em>engineering<\/em>, <em>mathematics <\/em>\u2013 lestur og \u00edslenska fellur ekki \u00fear undir. \u00dear a\u00f0 auk er sagt: \u201e455 millj\u00f3nir fari beint \u00ed ger\u00f0 n\u00fdrra n\u00e1msgagna auk fj\u00e1rveitinga til a\u00f0 efla STEM-greinar\u201c \u2013 en \u00e9g finn \u00feessa aukningu ekki \u00ed fj\u00e1rlagafrumvarpinu. \u00dea\u00f0 \u00fearf miklu meira f\u00e9, \u00fea\u00f0 \u00fearf stefnubreytingu \u00ed \u00fdmsum m\u00e1lum, en s\u00ed\u00f0ast en ekki s\u00edst \u00fearf hugarfarsbreytingu \u00ed samf\u00e9laginu \u2013 \u00ed \u00fe\u00e1gu \u00edslenskunnar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Enn einu sinni valda ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur \u00far PISA-k\u00f6nnuninni vonbrig\u00f0um \u2013 \u00e1rangur \u00edslenskra ungmenna heldur \u00e1fram a\u00f0 versna. Og enn r\u00edfur stj\u00f3rnm\u00e1laf\u00f3lk \u00ed h\u00e1r s\u00e9r og skilur ekkert \u00ed \u00feessu \u2013 en gerir samt ekkert sem m\u00e1li skiptir til a\u00f0 b\u00e6ta \u00far. \u00dea\u00f0 er au\u00f0velt og \u00fe\u00e6gilegt a\u00f0 kenna sk\u00f3lakerfinu, kennurum og n\u00e1mskr\u00e1nni um, og vitanlega liggur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8292","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8292"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8292\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8294,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8292\/revisions\/8294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}