{"id":8301,"date":"2026-09-14T14:42:01","date_gmt":"2026-09-14T14:42:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8301"},"modified":"2026-09-14T14:42:35","modified_gmt":"2026-09-14T14:42:35","slug":"stort-er-spurt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/09\/14\/stort-er-spurt\/","title":{"rendered":"St\u00f3rt er spurt"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er b\u00fdsna algengt \u00ed hvers kyns umr\u00e6\u00f0um og vi\u00f0tals\u00fe\u00e1ttum a\u00f0 brug\u00f0ist s\u00e9 vi\u00f0 spurningu me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja \u201eJa, st\u00f3rt er spurt!\u201c e\u00f0a eitthva\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1ttina \u2013 stundum er notu\u00f0 lengri ger\u00f0, \u201e\u00deegar st\u00f3rt er spurt er (oft) f\u00e1tt um sv\u00f6r\u201c. I\u00f0ulega, ekki s\u00edst \u00ed p\u00f3lit\u00edskum umr\u00e6\u00f0um, breg\u00f0ur f\u00f3lk \u00feessum frasa fyrir sig ef \u00fev\u00ed \u00feykir spurningin of vi\u00f0amikil e\u00f0a \u00e1 erfitt me\u00f0 \u2013 e\u00f0a vill af einhverjum \u00e1st\u00e6\u00f0um koma s\u00e9r undan \u00fev\u00ed \u2013 a\u00f0 svara. Oft er \u00feetta svo n\u00fdtt til a\u00f0 velja einhver \u00e1kve\u00f0in atri\u00f0i \u00far spurningunni, jafnvel aukaatri\u00f0i, og svara \u00feeim. \u00deetta er sem s\u00e9 or\u00f0inn einn af \u00feessum merkingarlitlu fr\u00f6sum sem f\u00f3lk notar til a\u00f0 sl\u00e1 um sig me\u00f0 og drepa \u00feannig umr\u00e6\u00f0unni \u00e1 dreif. Um <em>st\u00f3rt er spurt <\/em>er h\u00e1tt \u00e1 anna\u00f0 \u00fe\u00fasund d\u00e6ma \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>.<\/p>\n<p>Tugi afbrig\u00f0a m\u00e1 finna af lengri ger\u00f0 frasans. \u00dea\u00f0 algengasta vir\u00f0ist vera <em>\u00feegar st\u00f3rt er spurt er <strong>f\u00e1tt<\/strong> um sv\u00f6r<\/em>, en einnig er algengt a\u00f0 nota <em>l\u00edti\u00f0 <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>f\u00e1tt <\/em>\u2013 <em>\u00feegar st\u00f3rt er spurt er <strong>l\u00edti\u00f0<\/strong> um sv\u00f6r<\/em>. \u00c1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld var s\u00f6gnin <em>ver\u00f0a <\/em>algengari en <em>vera<\/em>, \u00fe.e. <strong><em>ver\u00f0ur<\/em><\/strong><em> f\u00e1tt um sv\u00f6r<\/em>, en eftir aldam\u00f3t snerist \u00feetta vi\u00f0. Einnig er algengt a\u00f0 atviksor\u00f0, einkum <em>oft <\/em>e\u00f0a <em>oftast <\/em>en einnig <em>yfirleitt<\/em>, <em>gjarnan<\/em>, <em>jafnan <\/em>o.fl. fylgi \u2013 <em>\u00feegar st\u00f3rt er spurt er <strong>oft<\/strong> f\u00e1tt um sv\u00f6r<\/em>. F\u00e1ein d\u00e6mi eru um <em>ef <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>\u00feegar <\/em>\u2013 <strong><em>ef <\/em><\/strong><em>st\u00f3rt er spurt er f\u00e1tt um sv\u00f6r<\/em>. Stundum eru fr\u00e1vik fr\u00e1 algengustu ger\u00f0 meiri \u2013 <em>st\u00f3rt er spurt og f\u00e1tt ver\u00f0ur um sv\u00f6r<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 ver\u00f0ur l\u00edti\u00f0 um sv\u00f6r \u00feegar st\u00f3rt er spurt<\/em>, <em>f\u00e1tt er um sv\u00f6r \u00feegar st\u00f3rt er spurt<\/em>, <em>oft \u00feegar st\u00f3rt er spurt ver\u00f0ur l\u00edti\u00f0 um sv\u00f6r<\/em>, og \u00fdmislegt fleira m\u00e1 nefna.<\/p>\n<p>Elstu d\u00e6mi um \u00feetta samband \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1973: \u201eeinhverssta\u00f0ar stendur a\u00f0 \u00feegar st\u00f3rt er spurt, ver\u00f0ur svari\u00f0 oft l\u00edti\u00f0\u201c og \u201eEf st\u00f3rt er spurt, ver\u00f0ur svari\u00f0 oft l\u00edti\u00f0, eins og \u00fear segir\u201c. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1974 segir: \u201eEn, eins og \u00fear stendur, ef um st\u00f3rt er spurt, ver\u00f0ur oft l\u00edti\u00f0 um sv\u00f6r\u201c og \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1981 segir: \u201e\u00deegar st\u00f3rt er spurt ver\u00f0ur f\u00e1tt um sv\u00f6r, segir einhverssta\u00f0ar\u201c. Af or\u00f0alaginu \u00ed \u00feessum d\u00e6mum er helst a\u00f0 r\u00e1\u00f0a a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a spakm\u00e6li sem var\u00f0veist hafi \u00ed munnlegri geymd og uppruni \u00feess s\u00e9 \u00f3\u00feekktur. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1986 segir l\u00edka: \u201eGamalt \u00edslenskt m\u00e1lt\u00e6ki segir a\u00f0 \u00feegar st\u00f3rt er spurt ver\u00f0i oft f\u00e1tt um sv\u00f6r\u201c og \u00ed sama bla\u00f0i 1990 segir: \u201e\u00deegar st\u00f3rt er spurt ver\u00f0ur oft l\u00edti\u00f0 um sv\u00f6r, segir m\u00e1lt\u00e6ki\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>En tilfelli\u00f0 er a\u00f0 hvorki er frasinn gamall n\u00e9 uppruni hans \u00f3\u00feekktur. Eftir \u00fev\u00ed sem \u00e9g best veit \u00e1 hann r\u00e6tur a\u00f0 rekja til <em>Kristnihalds undir J\u00f6kli <\/em>eftir Halld\u00f3r Laxness \u2013 \u00fear segir Tumi J\u00f3nsen safna\u00f0arforma\u00f0ur um s\u00e9ra J\u00f3n Pr\u00edmus: \u201eVi\u00f0 h\u00f6fum ekki or\u00f0i\u00f0 varir vi\u00f0 a\u00f0 hann s\u00e9ra J\u00f3n hef\u00f0i neina s\u00e9rstaka kenn\u00edngu; og \u00fea\u00f0 l\u00edkar okkur vel.\u201c A\u00f0alpers\u00f3nan Umbi spyr: \u201eHva\u00f0 bo\u00f0ar hann \u00fe\u00e1?\u201c og Tumi J\u00f3nsen svarar: \u201eEf st\u00f3rt er spurt ver\u00f0ur oft l\u00edti\u00f0 svar v\u00e6ni minn. Hann s\u00e9ra J\u00f3n bo\u00f0a\u00f0i f\u00e1tt \u00e1\u00f0ur og enn f\u00e6rra n\u00fa. Sem betur fer, mundi margur segja.\u201c B\u00f3kin kom \u00fat 1968, og fimm \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar fara a\u00f0 sj\u00e1st \u00ed bl\u00f6\u00f0um afbrig\u00f0i af \u00feessum frasa sem greinilega er kominn svo miki\u00f0 \u00e1 flug \u00fe\u00e1 \u00feegar a\u00f0 uppruninn hefur gleymst \u2013 e\u00f0a ekki \u00feykir \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 geta hans.<\/p>\n<p>Styttri ger\u00f0in, <em>st\u00f3rt er spurt<\/em>, s\u00e9st fyrst \u00ed <em>DV <\/em>1983: \u201eJ\u00e1, st\u00f3rt er spurt!\u201c. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1984 segir: \u201eSt\u00f3rt er spurt.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1985 segir: \u201eSt\u00f3rt er spurt \u00feykir m\u00e9r.\u201c \u00c1 seinni \u00e1rum vir\u00f0ist styttri ger\u00f0in vera margfalt algengari en s\u00fa lengri. \u00dea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 \u00fe\u00f3tt d\u00e6mi um einhver afbrig\u00f0i frasans skipti \u00fe\u00fasundum er hann a\u00f0eins \u00ed eitt einasta skipti haf\u00f0ur or\u00f0r\u00e9ttur eins og hj\u00e1 Tuma J\u00f3nsen \u2013 og \u00fea\u00f0 er \u00ed beinni tilvitnun \u00ed <em>Kristnihaldi\u00f0<\/em>. \u00dear me\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 ekki sagt a\u00f0 \u00f6nnur afbrig\u00f0i frasans s\u00e9u \u00ed einhverjum skilningi \u201er\u00f6ng\u201c, en vins\u00e6ldir hans m\u00e1 kannski sk\u00fdra me\u00f0 \u00feekktri tilvitnun \u00ed <em>Innansveitarkroniku <\/em>\u00fear sem segir a\u00f0 \u00cdslendingar \u201eleysi vandr\u00e6\u00f0i s\u00edn me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 stunda or\u00f0heingilsh\u00e1tt og deila um titl\u00edngask\u00edt sem ekki kemur m\u00e1linu vi\u00f0\u201c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er b\u00fdsna algengt \u00ed hvers kyns umr\u00e6\u00f0um og vi\u00f0tals\u00fe\u00e1ttum a\u00f0 brug\u00f0ist s\u00e9 vi\u00f0 spurningu me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja \u201eJa, st\u00f3rt er spurt!\u201c e\u00f0a eitthva\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1ttina \u2013 stundum er notu\u00f0 lengri ger\u00f0, \u201e\u00deegar st\u00f3rt er spurt er (oft) f\u00e1tt um sv\u00f6r\u201c. I\u00f0ulega, ekki s\u00edst \u00ed p\u00f3lit\u00edskum umr\u00e6\u00f0um, breg\u00f0ur f\u00f3lk \u00feessum frasa fyrir sig [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8301","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8301","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8301"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8301\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8302,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8301\/revisions\/8302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8301"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8301"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}