{"id":8312,"date":"2026-09-17T23:27:01","date_gmt":"2026-09-17T23:27:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8312"},"modified":"2026-09-18T11:03:15","modified_gmt":"2026-09-18T11:03:15","slug":"er-langt-i-ad-jafnretti-naest-eda-naist","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/09\/17\/er-langt-i-ad-jafnretti-naest-eda-naist\/","title":{"rendered":"Er langt \u00ed a\u00f0 jafnr\u00e9tti n\u00e6st \u2013 e\u00f0a n\u00e1ist?"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g hef undanfarin \u00e1r skrifa\u00f0 hundru\u00f0 pistla um \u00fdmis m\u00e1lfarsleg atri\u00f0i, en tv\u00f6 vi\u00f0fangsefni hef \u00e9g for\u00f0ast eins og heitan eldinn \u2013 ekki vegna \u00feess a\u00f0 l\u00edti\u00f0 s\u00e9 um \u00feau a\u00f0 segja, heldur vegna \u00feess a\u00f0 \u00e9g skil \u00feau ekki n\u00f3gu vel sj\u00e1lfur til a\u00f0 \u00e9g treysti m\u00e9r til a\u00f0 \u00fatsk\u00fdra \u00feau fyrir \u00f6\u00f0rum. Anna\u00f0 \u00feessara efna er vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur. Notkun hans er stundum h\u00e1\u00f0 setningager\u00f0, stundum h\u00e1\u00f0 merkingu, og stundum h\u00e1\u00f0 samspili \u00feessara \u00fe\u00e1tta sem getur or\u00f0i\u00f0 b\u00fdsna fl\u00f3ki\u00f0. \u00dea\u00f0 er t\u00f6luvert m\u00e1l fyrir b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00feessum margbrotnu skilyr\u00f0um og \u00feau lei\u00f0a til \u00feess a\u00f0 notkun h\u00e1ttarins er t\u00f6luvert \u00e1 reiki. Stundum er sagt a\u00f0 hann s\u00e9 a\u00f0 hverfa en \u00fea\u00f0 er einf\u00f6ldun \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00f3tt frams\u00f6guh\u00e1ttur s\u00e9 oft nota\u00f0ur \u00ed hans sta\u00f0 eru einnig d\u00e6mi um hi\u00f0 gagnst\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00c1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>m\u00e1tti \u00ed dag finna <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/erlent\/2026-09-17-171-ar-i-ad-jafnretti-naest-midad-vid-nuverandi-stodu-mala-487291\">fyrirs\u00f6gnina<\/a> \u201e171 \u00e1r \u00ed a\u00f0 jafnr\u00e9tti n\u00e6st mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 n\u00faverandi st\u00f6\u00f0u m\u00e1la\u201c. \u00dear er sambandi\u00f0 <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>nota\u00f0 \u00ed merkingunni '\u00fear\/\u00feanga\u00f0 til' eins og kemur gl\u00f6ggt fram \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed fr\u00e9ttinni sj\u00e1lfri er <em>\u00fear til <\/em>nota\u00f0 \u00ed sta\u00f0 <em>\u00ed a\u00f0<\/em> \u2013 \u201eS\u00e9 teki\u00f0 mi\u00f0 af st\u00f6\u00f0u jafnr\u00e9ttism\u00e1la \u00ed heiminum n\u00fana eru enn 171 \u00e1r \u00fear til jafnr\u00e9tti kynjanna er n\u00e1\u00f0\u201c. \u00cd innleggi \u00ed \u00a0Facebook-h\u00f3pnum \u201eM\u00e1lspjalli\u201c var \u00ed dag vitna\u00f0 \u00ed fyrirs\u00f6gnina \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>og spurt hvort \u00fearna \u00e6tti ekki fremur a\u00f0 vera vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur, <em>171 \u00e1r \u00ed a\u00f0 jafnr\u00e9tti<\/em> <em>n\u00e1ist<\/em>. Flestum sem t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed umr\u00e6\u00f0unni fannst \u00fea\u00f0 myndu fara betur, en \u00e9g h\u00e9lt \u00fev\u00ed fram a\u00f0 frams\u00f6guh\u00e1ttur v\u00e6ri alveg e\u00f0lilegur \u00fearna. \u00deegar \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a \u00feetta betur kom \u00fdmislegt forvitnilegt \u00ed lj\u00f3s.<\/p>\n<p>Svo er a\u00f0 sj\u00e1 sem sambandi\u00f0 <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>\u00ed merkingunni '\u00fear\/\u00feanga\u00f0 til' s\u00e9 tilt\u00f6lulega n\u00fdlegt \u00ed m\u00e1linu. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g fann um \u00fea\u00f0 var \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1937: \u201eHann [\u2026] vanta\u00f0i \u00bd \u00e1r \u00ed a\u00f0 vera 80 \u00e1ra, er hann anda\u00f0ist.\u201c Hli\u00f0st\u00e6tt d\u00e6mi er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1959: \u201eHann [\u2026] vanta\u00f0i \u00fe\u00e1 t\u00e6pt \u00e1r \u00ed a\u00f0 ver\u00f0a h\u00e1lfn\u00edr\u00e6\u00f0ur.\u201c Nokkur sams konar d\u00e6mi \u00fear sem v\u00edsa\u00f0 er til aldurs f\u00f3lks m\u00e1 finna fr\u00e1 sj\u00f6unda \u00e1ratugnum, og einnig \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi af \u00f6\u00f0ru tagi eins og \u201eYfirbor\u00f0i\u00f0 er n\u00fa or\u00f0i\u00f0 \u00fea\u00f0 h\u00e1tt, a\u00f0 ekki er langt \u00ed a\u00f0 fari a\u00f0 ver\u00f0a hlaup\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1964, en \u00fear g\u00e6ti merkingin reyndar veri\u00f0 'l\u00edti\u00f0 vantar upp \u00e1' frekar en '\u00fear\/\u00feanga\u00f0 til'. Sama gildir um setningar eins og \u201eEf ma\u00f0ur ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 er ekki langt \u00ed a\u00f0 annar gangi af hinum dau\u00f0um\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1965, og \u00f6rf\u00e1ar a\u00f0rar.<\/p>\n<p>\u00d6ll elstu d\u00e6min um <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>\u00ed merkingunni '\u00fear\/\u00feanga\u00f0 til' eru um nafnh\u00e1ttarsetningar en elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um setningu me\u00f0 frumlagi \u00e1 eftir <em>\u00ed a\u00f0<\/em> er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1977: \u201eenn eru sennilega nokkur \u00e1r \u00ed a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0vegurinn ver\u00f0i f\u00e6r f\u00f3lksb\u00edlum \u00feanga\u00f0 a\u00f0 sumarlagi.\u201c S\u00e1raf\u00e1 d\u00e6mi eru um <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>\u00ed merkingunni '\u00fear\/\u00feanga\u00f0 til' fram til 1980, en \u00fe\u00e1 snarfj\u00f6lgar \u00feeim, b\u00e6\u00f0i nafnh\u00e1ttarsetningum og setningum me\u00f0 frumlagi. T\u00ed\u00f0ni sambandsins \u00ed \u00feessari merkingu hefur haldi\u00f0 \u00e1fram a\u00f0 aukast og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>talsvert algengara en <em>\u00feanga\u00f0 til<\/em> og litlu sjaldg\u00e6fara en <em>\u00fear til <\/em>\u2013 \u00ed \u00fev\u00ed umhverfi sem \u00f6ll samb\u00f6ndin ganga. En vitanlega er ekki l\u00edkt \u00fev\u00ed alltaf h\u00e6gt a\u00f0 setja <em>\u00ed a\u00f0<\/em> \u00ed sta\u00f0 hinna \u2013 til a\u00f0 svo s\u00e9 h\u00e6gt \u00fearf t\u00edma\u00e1kv\u00f6r\u00f0un a\u00f0 vera \u00e1 undan.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>\u00e1 s\u00e9r ekki nema t\u00e6plega h\u00e1lfrar aldar hef\u00f0 \u00ed m\u00e1linu og ekki h\u00e6gt a\u00f0 vitna \u00ed g\u00f6mul d\u00e6mi til a\u00f0 r\u00f6ksty\u00f0ja hvort \u00fea\u00f0 eigi a\u00f0 taka me\u00f0 s\u00e9r frams\u00f6guh\u00e1tt e\u00f0a vi\u00f0tengingarh\u00e1tt, en fr\u00e1 upphafi hefur \u00fea\u00f0 langoftast teki\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1tt \u00fe\u00f3tt undantekningar megi finna eins og \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1983: \u201eEn \u00fea\u00f0 eru nokkur \u00e1r \u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 h\u00fas ver\u00f0ur tilb\u00fai\u00f0.\u201c Frams\u00f6guh\u00e1ttard\u00e6mum vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 hafa fj\u00f6lga\u00f0 \u00e1 seinni \u00e1rum. \u00cd r\u00e6\u00f0u \u00e1 Al\u00feingi 1998 segir: \u201eA\u00f0eins eru r\u00famir tveir m\u00e1nu\u00f0ir \u00ed a\u00f0 starfsemin ver\u00f0ur flutt fr\u00e1 Vestmannaeyjab\u00e6 til r\u00edkisins.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>2006 segir: \u201eA\u00f0 s\u00f6gn J\u00f3nasar eru \u00fe\u00e1 \u00ferj\u00e1r vikur \u00ed a\u00f0 tilbo\u00f0 ver\u00f0a opnu\u00f0.\u201c \u00cd <em>B\u00e6ndabla\u00f0inu <\/em>2022 segir: \u201e\u00dea\u00f0 eru ekki m\u00f6rg \u00e1r \u00ed a\u00f0 banna\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 fara \u00fear um me\u00f0 \u00feungaumfer\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e6tti hugsa s\u00e9r a\u00f0 r\u00f6ksty\u00f0ja notkun vi\u00f0tengingarh\u00e1ttar \u00ed fyrirs\u00f6gninni sem vitna\u00f0 var til \u00ed upphafi me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>v\u00edsi til \u00f3komins t\u00edma og um hann r\u00edki e\u00f0li m\u00e1lsins samkv\u00e6mt \u00f3vissa, og \u00fea\u00f0 s\u00e9 einmitt (eitt helsta) hlutverk vi\u00f0tengingarh\u00e1ttar a\u00f0 t\u00e1kna \u00f3vissu. En athugi\u00f0 a\u00f0 \u00ed sta\u00f0 <em>\u00ed a\u00f0 <\/em>er h\u00e6gt a\u00f0 setja <em>\u00fear<\/em>\/<em>\u00feanga\u00f0 til<\/em>, \u00ed n\u00e1kv\u00e6mlega s\u00f6mu merkingu, eins og gert var \u00ed fr\u00e9ttinni sem f\u00f3r \u00e1 eftir fyrirs\u00f6gninni, og \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur a\u00f0 nota frams\u00f6guh\u00e1tt enda \u00fe\u00f3tt \u00f3vissan s\u00e9 vitanlega s\u00fa sama \u2013 \u00fea\u00f0 er ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja *<em>171 \u00e1r \u00feanga\u00f0 til jafnr\u00e9tti n\u00e1ist<\/em>, held \u00e9g. \u00d3vissan ein og s\u00e9r kallar \u00fev\u00ed ekki \u00e1 vi\u00f0tengingarh\u00e1tt. M\u00e9r finnst b\u00e1\u00f0ir h\u00e6ttirnir ganga \u00ed fyrirs\u00f6gninni, en \u00fearna er ekkert r\u00e9tt e\u00f0a rangt heldur ver\u00f0ur hver a\u00f0 fylgja sinni m\u00e1lkennd.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g hef undanfarin \u00e1r skrifa\u00f0 hundru\u00f0 pistla um \u00fdmis m\u00e1lfarsleg atri\u00f0i, en tv\u00f6 vi\u00f0fangsefni hef \u00e9g for\u00f0ast eins og heitan eldinn \u2013 ekki vegna \u00feess a\u00f0 l\u00edti\u00f0 s\u00e9 um \u00feau a\u00f0 segja, heldur vegna \u00feess a\u00f0 \u00e9g skil \u00feau ekki n\u00f3gu vel sj\u00e1lfur til a\u00f0 \u00e9g treysti m\u00e9r til a\u00f0 \u00fatsk\u00fdra \u00feau fyrir \u00f6\u00f0rum. Anna\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8312","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8312","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8312"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8312\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8314,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8312\/revisions\/8314"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8312"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8312"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8312"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}