{"id":8332,"date":"2026-09-28T20:00:06","date_gmt":"2026-09-28T20:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=8332"},"modified":"2026-09-29T07:33:37","modified_gmt":"2026-09-29T07:33:37","slug":"hernadurinn-gegn-tungunni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/09\/28\/hernadurinn-gegn-tungunni\/","title":{"rendered":"Herna\u00f0urinn gegn tungunni"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c \u00ed fyrradag sag\u00f0i: \u201e\u00d3 \u00f3 \u2026 var a\u00f0 hlusta \u00e1 vi\u00f0tal vi\u00f0 rith\u00f6fund sem var a\u00f0 segja fr\u00e1 n\u00fd\u00fatkominni b\u00f3k sinni og tv\u00edt\u00f3k:\u00a0 \u00deeim langar \u2026 \u00feeim langar. N\u00fa langar \u201em\u00e9r\u201c ekkert til a\u00f0 lesa \u00feessa b\u00f3k eftir \u00feetta. Er kannski full vi\u00f0kv\u00e6m fyrir \u00feessu e\u00f0a hva\u00f0?\u201c Vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 l\u00e9tu ekki \u00e1 s\u00e9r standa: \u201eSkil \u00feig fullkomlega! L\u00e6si ekki verk eftir \u00feennan rith\u00f6fund!\u201c; \u201eSkil \u00feig vel!\u201c; \u201eHeyr\u00f0i \u00feetta l\u00edka \u00e1\u00f0an og \u00fe\u00f3tti sorglegt og \u00f3\u00fe\u00e6gilegt \u2013 s\u00e9rstaklega \u00feegar hann endurt\u00f3k \u00feetta\u201c; \u201eM\u00e9r finnst \u00fe\u00fa ekkert of vi\u00f0kv\u00e6m vegna \u00feess\u201c; \u201e\u00deetta er alveg til a\u00f0 kippa s\u00e9r upp vi\u00f0\u201c; \u201e\u00c6i, m\u00e9r finnst alltaf erfitt a\u00f0 hlusta \u00e1 svona... ja, ma\u00f0ur m\u00e1 v\u00edst ekki kalla \u00fea\u00f0 m\u00e1lvillur lengur\u201c; \u201eA\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u l\u00e6si \u00e9g aldrei b\u00f3kstaf eftir \u00feennan h\u00f6fund. N\u00f3g er n\u00fa samt\u201c.<\/p>\n<p>\u00deessi umr\u00e6\u00f0a s\u00fdndi a\u00f0 m\u00f6rgum \u00feykir ekkert athugavert vi\u00f0 a\u00f0 gagnr\u00fdna m\u00e1lfar tiltekins f\u00f3lks og tala ni\u00f0ur til \u00feess \u2013 \u00fe\u00f3tt vi\u00f0komandi h\u00f6fundur v\u00e6ri ekki nafngreindur \u00ed innlegginu voru \u00fear n\u00e6gar uppl\u00fdsingar til a\u00f0 \u00fe\u00e1tttakendur \u00ed umr\u00e6\u00f0unni \u00e1ttu\u00f0u sig strax \u00e1 \u00fev\u00ed um hvern v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00dea\u00f0 \u00feykir ekki (lengur) vi\u00f0 h\u00e6fi \u2013 sem betur fer \u2013 a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far f\u00f3lki vegna kyns, h\u00fa\u00f0litar, tr\u00faarbrag\u00f0a, kynhneig\u00f0ar e\u00f0a kynvitundar, og ekki heldur vegna t.d. \u00fatlits, \u00feroskasker\u00f0ingar e\u00f0a f\u00f6tlunar. Hins vegar vi\u00f0gengst enn og \u00feykir sj\u00e1lfsagt a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far f\u00f3lki og h\u00e6\u00f0ast a\u00f0 \u00fev\u00ed vegna m\u00e1lfars, og \u00fe\u00e1 allra helst ef f\u00f3lki ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 \u00e1 a\u00f0 nota svonefnda \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c. N\u00e6gir \u00fear a\u00f0 minna \u00e1 hvernig var <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/01\/01\/malfarsfordomar-i-aramotaskaupi\/\">gert gr\u00edn<\/a> a\u00f0 \u00fe\u00e1verandi menntam\u00e1lar\u00e1\u00f0herra \u00ed \u00e1ram\u00f3taskaupi s\u00ed\u00f0ast.<\/p>\n<p>Fj\u00f6lm\u00f6rg l\u00e6ku\u00f0u upphaflegu f\u00e6rsluna og vi\u00f0br\u00f6g\u00f0in, \u00fe\u00f3tt vissulega v\u00e6ru l\u00edka \u00fdmis sem andm\u00e6ltu \u00feessu. \u00cd umr\u00e6\u00f0um um <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2026\/09\/27\/malfarsfordomar-eru-obodlegir\/\">f\u00e6rslu<\/a> sem \u00e9g skrifa\u00f0i \u00ed g\u00e6r af \u00feessu tilefni, me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eM\u00e1lfarsford\u00f3mar eru \u00f3bo\u00f0legir\u201c, sag\u00f0i h\u00f6fundur upphaflega innleggsins: \u201e\u00c9g myndi seint taka undir a\u00f0 \u00e9g v\u00e6ri haldin m\u00e1lfarsford\u00f3mum.\u201c Vi\u00f0 sj\u00e1um sjaldnast bj\u00e1lkann \u00ed eigin auga, en a\u00f0 missa l\u00f6ngun til a\u00f0 lesa b\u00f3k vegna \u00feess a\u00f0 \u00ed vi\u00f0tali nota\u00f0i h\u00f6fundurinn eitt or\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1gufalli \u00ed sta\u00f0 \u00feolfalls er sk\u00f3lab\u00f3kard\u00e6mi um m\u00e1lfarsford\u00f3ma, eiginlega svo sk\u00fdrt sem ver\u00f0a m\u00e1. En vitanlega er \u00f3sanngjarnt a\u00f0 gera innleggsh\u00f6fundinn einan \u00e1byrgan \u2013 hann or\u00f0ar bara \u00feau ska\u00f0legu vi\u00f0horf til m\u00f3\u00f0urm\u00e1lsins sem hafa veri\u00f0 vi\u00f0tekin \u00ed \u00edslenskri m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u s\u00ed\u00f0ustu hundra\u00f0 \u00e1r a.m.k.<\/p>\n<p>\u00deessi vi\u00f0horf eru ska\u00f0leg vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau hamla e\u00f0lilegri m\u00e1l\u00fer\u00f3un sem er nau\u00f0synleg til a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 haldist lifandi. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 berjast gegn tilbrig\u00f0um sem eru \u00fatbreidd og jafnvel or\u00f0in e\u00f0lilegt m\u00e1l verulegs hluta m\u00e1lnotenda, eins og \u00fea\u00f0 tilbrig\u00f0i sem gengur undir hinu \u00f3ge\u00f0fellda heiti \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c, erum vi\u00f0 a\u00f0 segja f\u00f3lki sem er ali\u00f0 upp \u00ed \u00edslensku m\u00e1lumhverfi a\u00f0 \u00edslenskan \u00feess s\u00e9 r\u00f6ng \u2013 \u00fea\u00f0 kunni ekki \u00edslensku. \u00deetta er au\u00f0vita\u00f0 ekki til \u00feess falli\u00f0 a\u00f0 hvetja f\u00f3lk til a\u00f0 nota m\u00e1li\u00f0. \u00dea\u00f0 kom kannski ekki a\u00f0 s\u00f6k \u00e1\u00f0ur \u00feegar samkeppni var engin, en n\u00fa er \u00edslenska \u00ed har\u00f0ri samkeppni vi\u00f0 enskuna. Ef vi\u00f0 viljum a\u00f0 unga f\u00f3lki\u00f0, og f\u00f3lk sem hinga\u00f0 flyst, velji \u00edslensku fram yfir ensku ver\u00f0um vi\u00f0 a\u00f0 s\u00fdna umbur\u00f0arlyndi gagnvart tilbrig\u00f0um \u00ed m\u00e1li.<\/p>\n<p>En \u00e9g skil svo sem alveg f\u00f3lk sem hneykslast inni \u00ed s\u00e9r \u00feegar \u00fea\u00f0 heyrir e\u00f0a s\u00e9r <em>m\u00e9r langar <\/em>e\u00f0a anna\u00f0 sl\u00edkt. \u00c9g \u00f3lst sj\u00e1lfur upp vi\u00f0 \u00feessi vi\u00f0horf og tileinka\u00f0i m\u00e9r \u00feau sem heilagan sannleik, eins og m\u00edn kynsl\u00f3\u00f0 og margar a\u00f0rar b\u00e6\u00f0i \u00e1\u00f0ur og s\u00ed\u00f0ar, og f\u00f3lk sem \u00e9g heyr\u00f0i segja <em>m\u00e9r langar <\/em>e\u00f0a anna\u00f0 sl\u00edkt l\u00e6kka\u00f0i umsvifalaust \u00ed \u00e1liti hj\u00e1 m\u00e9r. \u00dea\u00f0 var ekki fyrr en \u00e9g var kominn vel \u00e1lei\u00f0is \u00ed h\u00e1sk\u00f3lan\u00e1mi \u00ed \u00edslensku sem \u00e9g \u00e1tta\u00f0i mig \u00e1 \u00fev\u00ed hversu rangt og ska\u00f0legt \u00feetta vi\u00f0horf er og hvernig \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 nota\u00f0 og er nota\u00f0 enn, me\u00f0vita\u00f0 og \u00f3me\u00f0vita\u00f0, til a\u00f0 \u00feagga ni\u00f0ur \u00ed f\u00f3lki, ekki s\u00edst \u00feeim sem ekki voru komin af s\u00e6milega st\u00e6\u00f0u og menntu\u00f0u f\u00f3lki e\u00f0a st\u00f3\u00f0u h\u00f6llum f\u00e6ti af \u00f6\u00f0rum \u00e1st\u00e6\u00f0um. Um \u00feetta eru fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi sem \u00e9g hef <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2025\/08\/24\/hvernig-drogum-vid-ur-malfarslegum-stettamun\/\">skrifa\u00f0<\/a> um.<\/p>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1970 skrifa\u00f0i Halld\u00f3r Laxness fr\u00e6ga grein sem h\u00e9t \u201eHerna\u00f0urinn gegn landinu\u201c og er oft talin marka upphaf n\u00fat\u00edma n\u00e1tt\u00faruverndar og umhverfisvitundar \u00e1 \u00cdslandi. Einstrengingsleg bar\u00e1tta gegn tilbrig\u00f0um \u00ed \u00edslensku m\u00e1li er \u00ed raun og veru herna\u00f0ur gegn tungunni \u2013 \u00fea\u00f0 er veri\u00f0 a\u00f0 f\u00e6la f\u00f3lk fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota \u00fe\u00e1 \u00edslensku sem \u00fev\u00ed er eiginleg, drepa \u00e1huga f\u00f3lks \u00e1 a\u00f0 nota m\u00e1li\u00f0 \u00e1 frj\u00f3an og skapandi h\u00e1tt, og \u00feagga ni\u00f0ur \u00ed \u00fev\u00ed e\u00f0a hrekja \u00fea\u00f0 \u00feess \u00ed fa\u00f0m enskunnar. \u00dev\u00ed heiti \u00e9g \u00e1 \u00feau sem hneykslast \u00e1 \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c og \u00f6\u00f0rum tilbrig\u00f0um \u00ed m\u00e1li en vilja veg \u00edslenskunnar sem mestan a\u00f0 halda hneyksluninni fyrir sig. \u201e\u00de\u00e1gufallss\u00fdkin\u201c ska\u00f0ar m\u00e1li\u00f0 ekki neitt en bar\u00e1tta gegn henni veldur \u00fev\u00ed \u00f3m\u00e6ldum ska\u00f0a. \u00dev\u00ed ver\u00f0ur a\u00f0 linna \u2013 st\u00f6\u00f0vum herna\u00f0inn gegn tungunni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi \u00ed \u201eM\u00e1lspjalli\u201c \u00ed fyrradag sag\u00f0i: \u201e\u00d3 \u00f3 \u2026 var a\u00f0 hlusta \u00e1 vi\u00f0tal vi\u00f0 rith\u00f6fund sem var a\u00f0 segja fr\u00e1 n\u00fd\u00fatkominni b\u00f3k sinni og tv\u00edt\u00f3k:\u00a0 \u00deeim langar \u2026 \u00feeim langar. N\u00fa langar \u201em\u00e9r\u201c ekkert til a\u00f0 lesa \u00feessa b\u00f3k eftir \u00feetta. Er kannski full vi\u00f0kv\u00e6m fyrir \u00feessu e\u00f0a hva\u00f0?\u201c Vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 l\u00e9tu ekki \u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-8332","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8332","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8332"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8332\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8333,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8332\/revisions\/8333"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}