{"id":1148,"date":"2017-01-07T14:04:20","date_gmt":"2017-01-07T14:04:20","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/esmari\/?page_id=1148"},"modified":"2018-01-08T12:10:33","modified_gmt":"2018-01-08T12:10:33","slug":"iii-platon-um-frummyndir-og-edli-heimsins","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/kennsla\/inngangur-ad-frumspeki-hsp416g\/iii-platon-um-frummyndir-og-edli-heimsins\/","title":{"rendered":"III: Platon um frummyndir og e\u00f0li heimsins"},"content":{"rendered":"<p>Ein \u00e1hrifamesta og \u00f6flugasta kenning \u00ed frumspeki sem sett hefur veri\u00f0 fram er frummyndakenning Platons. H\u00fan lifir enn g\u00f3\u00f0u l\u00edfi \u00ed \u00fdmsum kimum heimspeki og st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i. \u00cd \u00feessum t\u00edma \u00e6tlum vi\u00f0 a\u00f0 sko\u00f0a frummyndakenninguna a\u00f0eins n\u00e1nar og s\u00e9rstaklega hvernig Platon s\u00e9r hana tengjast hinum efnislega heimi. \u00cd <em>Timajosi<\/em>, sem Platon skrifa\u00f0i a\u00f0 \u00f6llum l\u00edkindum seint \u00e1 s\u00ednum h\u00f6fundarferli - og \u00fe\u00e1 eftir a\u00f0 hann hefur gagnr\u00fdnt eigin frummyndakenningu - , er \u00feessum spurningum einmitt varpa\u00f0 fram. \u00cd dag er \u00feetta ekki eitt af mest lesnu verkum Platons en \u00ed margar aldir, alveg fram a\u00f0 uppl\u00fdsingart\u00edmanum, var \u00fea\u00f0 \u00e1hrifamesta verk Platons.<\/p>\n<p>Samtali\u00f0 \u00ed <em>Timajosi<\/em> \u00e1 a\u00f0 eiga s\u00e9r sta\u00f0 daginn eftir a\u00f0 samtali\u00f0 \u00ed <em>R\u00edkinu<\/em> fer fram. Verki\u00f0 byrjar me\u00f0 upprifjun \u00e1 mikilv\u00e6gustu kenningu \u00feess verks, sem er kenningin um s\u00e1lina og hlutverk mismunandi borgara, sem S\u00f3krates s\u00e9r um, f\u00e6rist yfir \u00ed endurs\u00f6gn Kr\u00edt\u00edasar \u00e1 s\u00f6gu sem lagab\u00e6tirinn S\u00f3lon sag\u00f0i honum fj\u00f6rgamall eftir egypskum manni (d\u00e6miger\u00f0 platonsk fr\u00e1sagnarfl\u00e6kja) um s\u00edendurtekna ey\u00f0ingu og sk\u00f6pun heimsins (\u00fear sem sagan af Atlantis kemur fyrir). S\u00ed\u00f0an tekur stjarnfr\u00e6\u00f0ingurinn Timajos til m\u00e1ls og talar svo til \u00f3sliti\u00f0 til loka verksins. H\u00e9r er \u00fev\u00ed ekki um eiginlega samr\u00e6\u00f0u a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00e6tlum fyrst og fremst a\u00f0 sko\u00f0a tvo kafla \u00ed verkinu.<\/p>\n<ol>\n<li>27C-29A (bls. 652-3): R\u00f6k fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 heimurinn s\u00e9 skapa\u00f0ur eftir eil\u00edfri fyrirmynd. R\u00f6kin eru greind hj\u00e1 Zeyl, sj\u00e1 \u00edtarefni.<\/li>\n<li>48E-52D (bls. 671-675): Kenningin um \u201e\u00edl\u00e1ti\u00f0\u201c e\u00f0a \u00fea\u00f0 sem f\u00e6r form \u00feegar heimurinn er skapa\u00f0ur me\u00f0 frummyndir sem fyrirmyndir.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Vi\u00f0 lesum l\u00edka n\u00fdlega yfirlitsgrein eftir Freeland um heimsfr\u00e6\u00f0i \u00ed frumspeki Platons, \u00fear sem h\u00fan tekur <em>Timajos<\/em> s\u00e9rstaklega til umr\u00e6\u00f0u.<\/p>\n<p>Grundvallarspurning dagsins er: Hvernig tengjast frummyndir efnislegum og skynjanlegum hlutum, e\u00f0a hvernig f\u00e1 fyrirb\u00e6ri eiginleika?<\/p>\n<p><strong>Lesefni<\/strong>:<\/p>\n<ul>\n<li>Platon, <em>Timajos<\/em>, 27E-58C (\u00fe\u00fd\u00f0. Zeyl) (Ugla, texti 3a).<\/li>\n<li>Fyrir \u00fe\u00e1 sem hafa \u00e1huga er gr\u00edskur texti og \u00fe\u00fd\u00f0ing <a href=\"http:\/\/www.perseus.tufts.edu\/hopper\/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0179%3Atext%3DTim.\"><strong>h\u00e9r<\/strong><\/a>.<\/li>\n<li>Cynthia Freeland, \u201eThe Role of Cosmology in Plato's Philosophy\u201c, \u00ed <em>A Companion to Plato<\/em>, ritstj. Hugh H. Benson, Blackwell, 2006 (Ugla, texti 3b).<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00cdtarefni<\/strong>:<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/plato.stanford.edu\/archives\/spr2014\/entries\/plato-timaeus\/\">Donald Zeyl \"Plato's <em>Timaeus<\/em>\" (Stanford Encyclopedia of Philosophy)<\/a><\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/historyofphilosophy.net\/plato-Timaeus\">Peter Adamson: \u201eA likely story: Plato's Timaeus\u201c (History of Philosophy without any gaps)<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ein \u00e1hrifamesta og \u00f6flugasta kenning \u00ed frumspeki sem sett hefur veri\u00f0 fram er frummyndakenning Platons. H\u00fan lifir enn g\u00f3\u00f0u l\u00edfi \u00ed \u00fdmsum kimum heimspeki og st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i. \u00cd \u00feessum t\u00edma \u00e6tlum vi\u00f0 a\u00f0 sko\u00f0a frummyndakenninguna a\u00f0eins n\u00e1nar og s\u00e9rstaklega hvernig Platon &hellip; <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/kennsla\/inngangur-ad-frumspeki-hsp416g\/iii-platon-um-frummyndir-og-edli-heimsins\/\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":414,"featured_media":0,"parent":1140,"menu_order":3,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1148","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/users\/414"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1148"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1492,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1148\/revisions\/1492"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/esmari\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}