﻿{"id":274,"date":"2014-04-08T17:53:53","date_gmt":"2014-04-08T17:53:53","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/kben\/?p=274"},"modified":"2014-04-08T23:06:14","modified_gmt":"2014-04-08T23:06:14","slug":"tollheimta-vid-thjodveginn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/2014\/04\/08\/tollheimta-vid-thjodveginn\/","title":{"rendered":"Tollheimta vi\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0veginn"},"content":{"rendered":"<p>\u00deegar \u00e9g s\u00e1 myndir \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum n\u00fdlega af kuldagallakl\u00e6ddum hli\u00f0v\u00f6r\u00f0um vi\u00f0 Geysi \u00ed Haukadal reika\u00f0i hugurinn til baka um tuttugu \u00e1r. \u00de\u00e1 dvaldi \u00e9g um n\u00edu m\u00e1na\u00f0a skei\u00f0 vi\u00f0 ranns\u00f3knir \u00ed \u00fev\u00ed fallega (en f\u00e1t\u00e6ka) landi, Pap\u00fau N\u00fdju-G\u00edneu. <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2014\/04\/9-21Fastur_bill.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2014\/04\/9-21Fastur_bill-150x150.jpg\" alt=\"Fr\u00e1 PNG 1994\" width=\"150\" height=\"150\" class=\"alignright size-thumbnail wp-image-276\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u00c9g bj\u00f3 \u00ed \u00feorpi ofarlega \u00ed Asarodal, \u00ed h\u00e1l\u00f6ndunum svok\u00f6llu\u00f0u og haf\u00f0i l\u00edtinn pallb\u00edl til umr\u00e1\u00f0a. Vegir eru l\u00e9legir \u00e1 \u00feessum sl\u00f3\u00f0um. Flestir h\u00f6f\u00f0u \u00feeir veri\u00f0 lag\u00f0ir \u00e1 n\u00fdlendut\u00edmanum, en landi\u00f0 hlaut sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i fyrir r\u00e9ttum fj\u00f6rut\u00edu \u00e1rum. S\u00ed\u00f0an haf\u00f0i regni\u00f0 unni\u00f0 sitt starf \u00f3sliti\u00f0, en vi\u00f0hald haf\u00f0i veri\u00f0 af skornum skammti. Vegirnir voru \u00fev\u00ed illir yfirfer\u00f0ar og oft n\u00e1nast \u00f3f\u00e6rir. Br\u00fdr voru margar hr\u00f6rlegar or\u00f0nar og vanta\u00f0i jafnvel hluta br\u00faarg\u00f3lfsins. A\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u haf\u00f0i \u00feetta \u00e1stand lamandi \u00e1hrif \u00e1 samg\u00f6ngur og \u00fear me\u00f0 \u00e1 efnahags- og mannl\u00edfi\u00f0 \u00ed \u00feessum annars gj\u00f6fula dal. <\/p>\n<p>Af og til dr\u00f3 til t\u00ed\u00f0inda vi\u00f0 sumar af hinum g\u00f6t\u00f3ttu br\u00fam. Ungir menn \u00far n\u00e6rliggjandi \u00feorpi t\u00f3ku sig \u00fe\u00e1 til, hjuggu nokkur tr\u00e9 og l\u00f6g\u00f0u trj\u00e1bolina yfir g\u00f6tin. Svo st\u00f3\u00f0u \u00feeir v\u00f6r\u00f0 vi\u00f0 veginn og innheimtu tveggja k\u00edna br\u00faartoll af hverju \u00f6kut\u00e6ki sem vildi komast yfir. \u00deetta voru kraftalegir str\u00e1kar, gjarnan \u00ed g\u00f6t\u00f3ttum gallabuxum og sv\u00f6rtum bolum me\u00f0 AC\/DC merki framan \u00e1 og sve\u00f0ju \u00ed h\u00f6nd. <\/p>\n<p>\u00c9g \u00e1tti erfitt me\u00f0 a\u00f0 s\u00e6tta mig vi\u00f0 \u00feetta einkaframtak. Ekki vegna \u00feess a\u00f0 \u00e9g hef\u00f0i ekki efni \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 borga tollinn, heldur vegna \u00feess a\u00f0 \u00feetta braut \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 m\u00edn eigin grundvallarsj\u00f3narmi\u00f0. Samkv\u00e6mt minni s\u00fdn \u00e1 heiminn tilheyra vegir og br\u00fdr \u00feeim innvi\u00f0um sem samf\u00e9lagi\u00f0 hefur komi\u00f0 s\u00e9r upp \u00ed sameiningu og eiga a\u00f0 vera til afnota fyrir alla, enda kosta\u00f0ir \u00far sameiginlegum sj\u00f3\u00f0um. \u00c9g reyndi \u00fev\u00ed a\u00f0 for\u00f0ast \u00feessa sta\u00f0i \u00feegar \u00e9g vissi a\u00f0 eitthva\u00f0 svona v\u00e6ri \u00ed gangi, en \u00feegar \u00fea\u00f0 var ekki h\u00e6gt lenti \u00e9g oft \u00ed heilmiklu \u00ferasi vi\u00f0 hina sj\u00e1lfskipu\u00f0u br\u00faarver\u00f0i. Talsver\u00f0ur \u00e6singur fylgdi oft samkomunni. \u00d3sjaldan lag\u00f0i megna \u00e1fengislykt af br\u00faarv\u00f6r\u00f0unum, \u00ed bland vi\u00f0 ilminn af <em>Cannabis sativa<\/em>. <\/p>\n<p>Einnig \u00ed Haukadal hafa \u201eheimamenn\u201c teki\u00f0 l\u00f6gin \u00ed s\u00ednar hendur, me\u00f0 \u00feeirri r\u00e9ttl\u00e6tingu (\u00ed or\u00f0i kve\u00f0nu) a\u00f0 r\u00edkisvaldi\u00f0 hafi ekki sta\u00f0i\u00f0 sig \u00ed stykkinu vi\u00f0 a\u00f0 byggja upp innvi\u00f0i sv\u00e6\u00f0isins til a\u00f0 b\u00faa \u00fea\u00f0 undir \u00feann herskara sem \u00feanga\u00f0 kemur \u00e1 hverjum einasta degi. <\/p>\n<p>En \u00fearna vi\u00f0 Geysi er \u00feetta ekki spurning um a\u00f0 innheimta einhverja t\u00fakalla yfir daginn, svona r\u00e9tt til a\u00f0 geta keypt nokkrar bj\u00f3rkippur til vi\u00f0b\u00f3tar. Nei, vi\u00f0 erum a\u00f0 tala um verulega fj\u00e1rmuni. \u00dev\u00ed er haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 allt \u00ed g\u00f6fugum n\u00e1tt\u00faruverndartilgangi gert. Kannski er \u00fea\u00f0 r\u00e9tt \u2013 ef til stendur a\u00f0 leggja gangst\u00edgana \u00edt\u00f6lskum marmara og setja upp ke\u00f0jur \u00far sk\u00edra gulli til a\u00f0 f\u00f3lk detti ekki \u00ed hverina. Hveragufa er au\u00f0vita\u00f0 t\u00e6randi, svo \u00fea\u00f0 er eins gott a\u00f0 nota almennilega e\u00f0alm\u00e1lma.   <\/p>\n<p>Vi\u00f0 Geysi sn\u00faast upph\u00e6\u00f0irnar nefnilega ekki um millj\u00f3nir, og ekki um tugi millj\u00f3na, heldur hundru\u00f0 millj\u00f3na kr\u00f3na \u00e1 \u00e1rsgrundvelli. Hver heilvita ma\u00f0ur s\u00e9r a\u00f0 \u00feeir sem fara fyrir innheimtu vi\u00f0 Geysi \u00e6tla s\u00e9r einfaldlega a\u00f0 gr\u00e6\u00f0a \u2013 heilan helling \u2013 \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 selja a\u00f0gang a\u00f0 n\u00e1tt\u00farusko\u00f0un, \u00e1 sta\u00f0 sem er \u00ed \u00feokkab\u00f3t \u00ed r\u00edkiseigu a\u00f0 hluta. \u00deetta er \u00f6murleg \u00fer\u00f3un \u00ed landi \u00fear sem frj\u00e1ls a\u00f0gangur a\u00f0 n\u00e1tt\u00farunni hefur veri\u00f0 \u00e1litinn sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0 samf\u00e9lagsleg g\u00e6\u00f0i til \u00feessa. Almannar\u00e9tturinn \u00e1 s\u00e9r dj\u00fapar r\u00e6tur \u00ed \u00edslenskri s\u00f6gu og var \u00e1kv\u00e6\u00f0i um hann a\u00f0 finna \u00ed J\u00f3nsb\u00f3k. S\u00ed\u00f0an s\u00e9rst\u00f6k l\u00f6g voru fyrst sett um n\u00e1tt\u00faruvernd \u00e1ri\u00f0 1956 hafa \u00fear veri\u00f0 \u00e1kv\u00e6\u00f0i um \u00feessi efni.  <\/p>\n<p>Vissulega hefur \u00edslenska r\u00edki\u00f0 sta\u00f0i\u00f0 sig afspyrnu illa vi\u00f0 hl\u00faa a\u00f0 vins\u00e6lum fer\u00f0amannast\u00f6\u00f0um, hvort heldur \u00feeir eru \u00ed eigu r\u00edkisins e\u00f0a annarra a\u00f0ila. R\u00edki\u00f0 hefur enn fremur vanr\u00e6kt a\u00f0 b\u00faa vaxandi fer\u00f0amennsku vi\u00f0unandi umgj\u00f6r\u00f0, \u00feannig a\u00f0 fj\u00e1rmagn renni til n\u00e1tt\u00faruverndar og endurb\u00f3ta \u00e1 \u00e1fangast\u00f6\u00f0um \u00ed takt vi\u00f0 fj\u00f6lgun fer\u00f0af\u00f3lks. \u00deessu ver\u00f0ur a\u00f0 breyta, en \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 gera \u00e1 m\u00e1ta sem ekki gengur \u00ed berh\u00f6gg vi\u00f0 almannar\u00e9ttinn og vi\u00f0 s\u00f3matilfinningu landsmanna sj\u00e1lfra. <\/p>\n<p>Fr\u00e1 m\u00ednum b\u00e6jardyrum s\u00e9\u00f0 er unnt a\u00f0 gera \u00feetta me\u00f0 nokkrum \u00f3l\u00edkum lei\u00f0um. \u00cd fyrsta lagi \u00fearf einfaldlega a\u00f0 veita hluta \u00feess drj\u00faga fj\u00e1r sem fer\u00f0a\u00fej\u00f3nustan sj\u00e1lf skilar n\u00fa \u00feegar til sameiginlegra sj\u00f3\u00f0a til br\u00e1\u00f0nau\u00f0synlegra verkefna \u00e1 fer\u00f0amannast\u00f6\u00f0um. Reyndar m\u00e6tti minna \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed lei\u00f0inni a\u00f0 vir\u00f0isaukaskattur \u00e1 fer\u00f0a\u00fej\u00f3nustu er af einhverjum undarlegum ors\u00f6kum einungis 7%. Engar skynsamlegar \u00e1st\u00e6\u00f0ur liggja a\u00f0 baki \u00fev\u00ed a\u00f0 fer\u00f0a\u00fej\u00f3nustan f\u00e1i sl\u00edkan skattaafsl\u00e1tt. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi \u00feurfa fer\u00f0a\u00fej\u00f3nustufyrirt\u00e6ki sem selja n\u00e1tt\u00faru og landslag a\u00f0 grei\u00f0a fyrir a\u00f0gang a\u00f0 \u00feessari sameign okkar \u2013 nokkurs konar au\u00f0lindagjald. Einkum er \u00feetta bor\u00f0leggjandi \u00e1 \u00feeim sv\u00e6\u00f0um sem r\u00edki\u00f0 sj\u00e1lft hefur vernda\u00f0. Dugi \u00feetta ekki til m\u00e1 vel hugsa s\u00e9r komugjald sem lagt v\u00e6ri ofan \u00e1 farmi\u00f0a til landsins. <\/p>\n<p>\u00deegar \u00e9g ber \u00feessi tv\u00f6 d\u00e6mi saman hallast \u00e9g a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 str\u00e1karnir \u00ed Asarodal hafi \u00e1tt s\u00e9r mun betri m\u00e1lsta\u00f0 en tollheimtumennirnir \u00ed Haukadal. \u00c1 Pap\u00fau N\u00fdju-G\u00edneu er r\u00edkisvaldi\u00f0 sannarlega vanm\u00e1ttugt og p\u00f3lit\u00edsk umr\u00e6\u00f0a veikbur\u00f0a. T\u00e6kif\u00e6ri almennra \u00edb\u00faa til a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 gang m\u00e1la eru takm\u00f6rku\u00f0. \u00c1 \u00cdslandi h\u00f6fum vi\u00f0 hins vegar alla bur\u00f0i til a\u00f0 skipa m\u00e1lum \u00e1 ge\u00f0felldari h\u00e1tt en me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 reisa tollheimtusk\u00fara \u00fat um allar koppagrundir. St\u00f6ndum \u00e1 r\u00e9tti okkar til a\u00f0gangs a\u00f0 n\u00e1tt\u00faru landsins, gerum \u00fe\u00e1 kr\u00f6fu \u00e1 stj\u00f3rnv\u00f6ld a\u00f0  \u00feau st\u00f6\u00f0vi \u00f3l\u00f6glega gjaldt\u00f6ku \u00feegar \u00ed sta\u00f0, en sinni n\u00e1tt\u00farunni og verndun hennar af \u00feeim myndarskap sem h\u00fan \u00e1 skili\u00f0. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00deegar \u00e9g s\u00e1 myndir \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum n\u00fdlega af kuldagallakl\u00e6ddum hli\u00f0v\u00f6r\u00f0um vi\u00f0 Geysi \u00ed Haukadal reika\u00f0i hugurinn til baka um tuttugu \u00e1r. \u00de\u00e1 dvaldi \u00e9g um n\u00edu m\u00e1na\u00f0a skei\u00f0 vi\u00f0 ranns\u00f3knir \u00ed \u00fev\u00ed fallega (en f\u00e1t\u00e6ka) landi, Pap\u00fau N\u00fdju-G\u00edneu. \u00c9g bj\u00f3 \u00ed \u00feorpi ofarlega \u00ed Asarodal, \u00ed h\u00e1l\u00f6ndunum svok\u00f6llu\u00f0u og haf\u00f0i l\u00edtinn pallb\u00edl til umr\u00e1\u00f0a. Vegir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":186,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-274","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/users\/186"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=274"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":282,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/274\/revisions\/282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}