﻿{"id":468,"date":"2017-06-06T15:43:02","date_gmt":"2017-06-06T15:43:02","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/kben\/?p=468"},"modified":"2017-06-07T12:06:50","modified_gmt":"2017-06-07T12:06:50","slug":"linudans-i-borginni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/2017\/06\/06\/linudans-i-borginni\/","title":{"rendered":"L\u00ednudans \u00ed borginni"},"content":{"rendered":"<p>Almenningssamg\u00f6ngur \u00ed borgum eru st\u00f3rt atri\u00f0i \u00ed hugum \u00feeirra sem l\u00e1ta sig umhverfi\u00f0 var\u00f0a. Undanfari\u00f0 hefur veri\u00f0 talsvert fjalla\u00f0 \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum um \u00e1form sveitarf\u00e9laga \u00e1 h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0inu um svokalla\u00f0a borgarl\u00ednu, sem \u00e6tla\u00f0 er a\u00f0 gerbreyta almenningssamg\u00f6ngum \u00e1 sv\u00e6\u00f0inu \u00f6llu. Einkab\u00edlami\u00f0a\u00f0 skipulag, l\u00edkt og \u00fea\u00f0 sem m\u00f3ta\u00f0i helstu dr\u00e6tti h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0isins \u00e1 s\u00ed\u00f0ari hluta tuttugustu aldar, er liti\u00f0 hornauga n\u00fa \u00e1 tuttugustu og fyrstu \u00f6ldinni, vegna \u00feeirrar s\u00f3unar sem \u00fea\u00f0 hefur \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r \u00e1 m\u00f6rgum svi\u00f0um. Borgarl\u00ednan g\u00e6ti breytt miklu, ver\u00f0i h\u00fan a\u00f0 veruleika.<\/p>\n<p>Vistspor einkab\u00edlsins er st\u00f3rt. Sm\u00ed\u00f0i b\u00edla krefst \u00ed fyrsta lagi mikilla og margv\u00edslegra au\u00f0linda, sem flestar eru \u00f3endurn\u00fdjanlegar. \u00cd annan sta\u00f0 eru flestir b\u00edlar (enn) kn\u00fanir jar\u00f0efnaeldsneyti, sem veldur miklum \u00fatbl\u00e6stri gr\u00f3\u00f0urh\u00fasalofttegunda. \u00c1 sta\u00f0bundnum kvar\u00f0a blasir vi\u00f0 a\u00f0 gr\u00ed\u00f0armiki\u00f0 land er teki\u00f0 undir g\u00f6tur og b\u00edlast\u00e6\u00f0i \u00ed m\u00f6rgum borgum, og \u00f3m\u00e6ldu fj\u00e1rmagni er vari\u00f0 til uppbyggingar \u00e6 tr\u00f6llauknari samg\u00f6ngumannvirkja. <div id=\"attachment_472\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2017\/06\/DSC_0093.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-472\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2017\/06\/DSC_0093-300x201.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"201\" class=\"size-medium wp-image-472\" srcset=\"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2017\/06\/DSC_0093-300x201.jpg 300w, https:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2017\/06\/DSC_0093-768x514.jpg 768w, https:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2017\/06\/DSC_0093-1024x686.jpg 1024w, https:\/\/uni.hi.is\/kben\/files\/2017\/06\/DSC_0093.jpg 2000w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-472\" class=\"wp-caption-text\">Umhverfi \u00ed b\u00edlaborg: Fr\u00e1 Bangkok, Thailandi.<\/p><\/div> Ofan \u00e1 \u00feetta b\u00e6tast \u00fdmis heilsutengd hli\u00f0ar\u00e1hrif af ofnotkun einkab\u00edla: Umfer\u00f0arslys ver\u00f0a fj\u00f6lda f\u00f3lks a\u00f0 bana \u00e1r hvert og valda \u00f6\u00f0ru \u00f6rkumlum og \u00f3m\u00e6ldum \u00fej\u00e1ningum; hreyfingarleysi stu\u00f0lar a\u00f0 sj\u00fakd\u00f3mum. Loks blasir vi\u00f0 hverjum sem \u00fea\u00f0 vill sj\u00e1 a\u00f0 borgarumhverfi sem hanna\u00f0 er me\u00f0 tilliti til b\u00edla er ekki beinl\u00ednis a\u00f0la\u00f0andi til \u00edveru. \u00c1takanleg d\u00e6mi um \u00feetta m\u00e1 sj\u00e1 v\u00ed\u00f0a \u00e1 Reykjav\u00edkursv\u00e6\u00f0inu.<\/p>\n<p>Ma\u00f0ur kynni \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 fagna beri \u00e1formunum um borgarl\u00ednu, hvort heldur sem l\u00ednan s\u00fa mun taka form l\u00e9ttlestar, sporvagns e\u00f0a hef\u00f0bundnari str\u00e6tisvagna \u00e1 s\u00e9rst\u00f6kum brautum. En einhverjir vir\u00f0ast hafa horn \u00ed s\u00ed\u00f0u \u00feessarar r\u00f3tt\u00e6ku og umhverfisv\u00e6nu hugmyndar. Um daginn s\u00e1 \u00e9g \u00ed bla\u00f0i haft eftir kunnum \u201eathafnamanni\u201c a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri n\u00edtj\u00e1ndu aldar hugmynd. L\u00ednan s\u00fa arna myndi \u00ed fyrsta lagi kosta skrillj\u00f3nir. T\u00e6knin v\u00e6ri aukinheldur gersamlega \u00farelt; \u00f6kumannslausir b\u00edlar v\u00e6ru handan vi\u00f0 horni\u00f0 og myndu leysa vandann innan t\u00ed\u00f0ar. Sl\u00edk einstaklingsfarart\u00e6ki myndu sem s\u00e9 koma \u00ed sta\u00f0 almenningssamgangna.<\/p>\n<p>\u00c9g bi\u00f0 hunda landsins fyrirfram afs\u00f6kunar, en \u00feetta er eiginlega \u00e1g\u00e6tt d\u00e6mi um svokalla\u00f0a hundal\u00f3g\u00edk. \u00der\u00f3unin \u00ed b\u00edlasm\u00ed\u00f0i er vissulega hr\u00f6\u00f0 og l\u00edklegt m\u00e1 telja a\u00f0 verulegur fj\u00f6ldi sj\u00e1lfkeyrandi b\u00edla muni bruna um g\u00f6tur \u00ed n\u00e1inni framt\u00ed\u00f0. En hva\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00feetta, s\u00e9u almenningssamg\u00f6ngur vanr\u00e6ktar \u2013 eins og raunin var\u00f0 \u00ed Reykjav\u00edk og n\u00e1grannabygg\u00f0um \u00feegar lei\u00f0 \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld? A\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u enn fleiri b\u00edla \u00e1 g\u00f6tunum. Sem aftur \u00fe\u00fd\u00f0ir enn brei\u00f0ari g\u00f6tur, enn umfangsmeiri misl\u00e6g gatnam\u00f3t, enn fleiri b\u00edlast\u00e6\u00f0i og svo framvegis. Sem kostar n\u00e6stum \u00fev\u00ed jafn margar skrillj\u00f3nir. Fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li umhverfisins \u2013 hins n\u00e1tt\u00farlega jafnt og hins f\u00e9lagslega \u2013 er \u00feetta ekki s\u00e9rlega bj\u00f6rt framt\u00ed\u00f0ars\u00fdn fyrir borgir. B\u00f3t \u00ed m\u00e1li er samt a\u00f0 sennilega ver\u00f0a \u00feessir \u00e1g\u00e6tu b\u00edlar \u00fe\u00f3 ekki kn\u00fanir jar\u00f0efnaeldsneyti: Orkuskipti \u00ed samg\u00f6ngum eru \u00feegar hafin.<\/p>\n<p>Yfirv\u00f6ld hinna \u00fdmsu borga v\u00edtt og breitt um heiminn eru s\u00ed\u00f0ur en svo h\u00e6tt a\u00f0 byggja upp almenningssamg\u00f6ngur me\u00f0 svipu\u00f0um h\u00e6tti og h\u00e9r er fyrirhuga\u00f0. \u00cd K\u00edna er til a\u00f0 mynda veri\u00f0 a\u00f0 leggja jar\u00f0lestir \u00ed gr\u00ed\u00f0 og erg \u00ed \u00f6rt st\u00e6kkandi borgum landsins. Jafnvel \u00ed landi einkab\u00edlsins, Bandar\u00edkjunum, finnast borgir \u00fear sem yfirv\u00f6ld hafa s\u00e9\u00f0 lj\u00f3si\u00f0, til a\u00f0 mynda Portland \u00ed Oregonr\u00edki \u00fear sem sporvagna- og l\u00e9ttlestakerfi hefur veri\u00f0 byggt upp af metna\u00f0i \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum. A\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 sl\u00edkar samg\u00f6ngur heyri s\u00f6gunni til ber vott um a\u00f0 vi\u00f0komandi dansi a\u00f0 minnsta kosti \u00e1 l\u00ednunni milli veruleikans og vitleysunnar \u2013 hafi jafnvel \u00feegar dotti\u00f0 af henni og lent vitleysumegin.<\/p>\n<p>Grei\u00f0ar almenningssamg\u00f6ngur eru lei\u00f0 til a\u00f0 n\u00e1 \u00fdmsum markmi\u00f0um \u00ed senn. Auk \u00feess sem \u00fe\u00e6r stu\u00f0la a\u00f0 var\u00f0veislu au\u00f0linda og vernd umhverfis eru flestir m\u00e1lsmetandi a\u00f0ilar samm\u00e1la um a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u lykil\u00fe\u00e1ttur \u00ed a\u00f0 m\u00f3ta mannv\u00e6nar og l\u00edfv\u00e6nlegar borgir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Almenningssamg\u00f6ngur \u00ed borgum eru st\u00f3rt atri\u00f0i \u00ed hugum \u00feeirra sem l\u00e1ta sig umhverfi\u00f0 var\u00f0a. Undanfari\u00f0 hefur veri\u00f0 talsvert fjalla\u00f0 \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum um \u00e1form sveitarf\u00e9laga \u00e1 h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0inu um svokalla\u00f0a borgarl\u00ednu, sem \u00e6tla\u00f0 er a\u00f0 gerbreyta almenningssamg\u00f6ngum \u00e1 sv\u00e6\u00f0inu \u00f6llu. Einkab\u00edlami\u00f0a\u00f0 skipulag, l\u00edkt og \u00fea\u00f0 sem m\u00f3ta\u00f0i helstu dr\u00e6tti h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0isins \u00e1 s\u00ed\u00f0ari hluta tuttugustu aldar, er liti\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":186,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-468","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/users\/186"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=468"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":477,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/468\/revisions\/477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/kben\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}