{"id":23,"date":"2021-11-22T12:26:50","date_gmt":"2021-11-22T12:26:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/?page_id=23"},"modified":"2022-05-20T12:56:27","modified_gmt":"2022-05-20T12:56:27","slug":"malthekki","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/malthekki\/","title":{"rendered":"M\u00e1l\u00feekki"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 \u00e1runum 2013\u20132016 var unni\u00f0 a\u00f0 tveimur ranns\u00f3knum \u00e1 grundvelli styrkja sem Kristj\u00e1n \u00c1rnason pr\u00f3fessor hlaut fr\u00e1 Ranns\u00f3knasj\u00f3\u00f0i H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands. \u00dear var \u00feess freista\u00f0 \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt a\u00f0 afla vitneskju um vitund \u00cdslendinga um landshlutabundinn frambur\u00f0armun, vi\u00f0horf \u00feeirra og smekk. Fyrri ranns\u00f3knin, <em>F\u00e9lagsleg og hugmyndafr\u00e6\u00f0ileg \u00e1hrif \u00ed m\u00e1l\u00fer\u00f3un og breytileika,\u00a0<\/em> skiptist \u00ed \u00ferj\u00e1 \u00e1fanga \u00fear sem a\u00f0fer\u00f0ir voru \u00f3l\u00edkar en markmi\u00f0 a\u00f0 hluta til \u00feau s\u00f6mu. Seinni ranns\u00f3knin, <em>Dulin vi\u00f0horf til \u00edslenskra m\u00e1lbrig\u00f0a, mat \u00e1 m\u00e1lnotkun,<\/em> tengdist \u00feremur doktors\u00adverkefnum. Stefanie Bade rannsaka\u00f0i dulin vi\u00f0horf til \u00edslensku me\u00f0 hreim, Vanessa Isenmann samb\u00e6rileg vi\u00f0horf til \u00f3formlegs m\u00e1ls \u00e1 netinu og loks komu vi\u00f0horf til har\u00f0m\u00e6lis\/linm\u00e6lis \u00ed minn hlut. \u00der\u00e1tt fyrir \u00feetta m\u00e1 segja a\u00f0 fyrri ranns\u00f3knin og \u00fe\u00e1ttur minn \u00ed \u00feeirri seinni hafi mynda\u00f0 eitt samfellt ferli sem sameina m\u00e1 undir n\u00fdyr\u00f0inu <em>M\u00e1l\u00feekki<\/em> me\u00f0 v\u00edsan til <em>\u00feekkja<\/em> \u00ed fornri og n\u00fdrri merkingu (\u2018ver\u00f0a var vi\u00f0\u2019, \u2018bera kennsl \u00e1\u2019) og <em>\u00feekkur <\/em>(\u2018ge\u00f0\u00feekkur\u2019, \u2018fallegur\u2019).<\/p>\n<p><strong>Fyrsti \u00e1fangi:<\/strong><br \/>\nTv\u00e6r spurningar voru lag\u00f0ar fyrir \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0m\u00e1lak\u00f6nnun F\u00e9lagsv\u00edsindastofnunar \u00e1 \u00fatm\u00e1nu\u00f0um 2013:<\/p>\n<p>a. Hva\u00f0a frambur\u00f0ur finnst \u00fe\u00e9r fallegastur?<br \/>\nb. Hva\u00f0a frambur\u00f0ur telur\u00f0u a\u00f0 \u00cdslendingum almennt \u00feyki fallegastur?<\/p>\n<p>Bo\u00f0i\u00f0 var upp \u00e1 nokkra svarm\u00f6guleika sem v\u00edsu\u00f0u til sv\u00e6\u00f0a \u00e1n \u00feess a\u00f0 nefnd v\u00e6ru einst\u00f6k frambur\u00f0arafbrig\u00f0i:<\/p>\n<p>a. Nor\u00f0lenskur frambur\u00f0ur<br \/>\nb. Frambur\u00f0ur eins og hann er algengastur \u00e1 h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0inu<br \/>\nc. Vestfirskur frambur\u00f0ur<br \/>\nd. Sunnlenskur frambur\u00f0ur eins og \u00ed \u00c1rness\u00fdslu (t.d. \u00e1 Selfossi)<br \/>\ne. Frambur\u00f0ur \u00e1 Austfj\u00f6r\u00f0um<br \/>\nf. Skaftfellskur frambur\u00f0ur<br \/>\ng. Annar frambur\u00f0ur<br \/>\nh. M\u00e9r finnst \u00feetta allt \u00e1l\u00edka fallegt [spurning a]\/\u00c9g held a\u00f0 f\u00f3lk geri ekki upp \u00e1 milli fram\u00adbur\u00f0ar \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt [spurning b]<br \/>\ni.\u00a0 \u00c9g \u00e1tta mig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed \u00ed hverju munurinn felst [spurning a]\/\u00c9g held a\u00f0 f\u00f3lk \u00e1tti sig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed \u00ed hverju munurinn felst [spurning b]<br \/>\nj. Veit ekki<\/p>\n<p>\u00deessu til vi\u00f0b\u00f3tar g\u00e1tu \u00fe\u00e1tttakendur sleppt \u00fev\u00ed a\u00f0 svara.<\/p>\n<p><strong>Annar \u00e1fangi:<br \/>\n<\/strong>Tekin voru s\u00edmavi\u00f0t\u00f6l vi\u00f0 39 einstaklinga sem t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed frambur\u00f0arhluta RAUN-verkefnisins. Allt var \u00feetta f\u00f3lk f\u00e6tt um 1930 og t\u00f3k \u00fe\u00e1tt \u00ed ranns\u00f3kn Bj\u00f6rns Gu\u00f0finnssonar \u00e1 5. \u00e1ratug 20. aldar og flestir (31) t\u00f3ku einnig \u00fe\u00e1tt \u00ed R\u00cdN um 40 \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar. Af \u00feessum h\u00f3pi voru 38 \u00fe\u00e1tttakendur fr\u00e1 \u00feremur sv\u00e6\u00f0um, Nor\u00f0urlandi, Skaftafells\u00ads\u00fdslum og Vestfjar\u00f0akj\u00e1lkanum, \u00fdmist sta\u00f0fastir e\u00f0a brottfluttir, \u00fe.e. sumir bjuggu enn \u00e1 sama sv\u00e6\u00f0i og \u00ed fyrstu ranns\u00f3kninni en a\u00f0rir h\u00f6f\u00f0u flutt til h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0isins. A\u00f0 auki var teki\u00f0 vi\u00f0tal vi\u00f0 einn Reykv\u00edking en \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0 \u00e1kve\u00f0i\u00f0 a\u00f0 einskor\u00f0a ranns\u00f3knina vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sem \u00e1ttu \u00fea\u00f0 sameiginlegt a\u00f0 hafa alist upp vi\u00f0 sta\u00f0bundin frambur\u00f0arafbrig\u00f0i.<\/p>\n<p>Ger\u00f0ur var rammi me\u00f0 16 meginspurningum sem sumar h\u00f6f\u00f0u undirspurningar. \u00deessum ramma var \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 st\u00fdra vi\u00f0talinu og tryggja a\u00f0 sem flest fyrirhugu\u00f0 umr\u00e6\u00f0uefni k\u00e6must \u00e1 dagskr\u00e1 og v\u00e6ru l\u00f6g\u00f0 upp \u00e1 sama e\u00f0a svipa\u00f0an h\u00e1tt. Eins og vi\u00f0 er a\u00f0 b\u00faast voru \u00fe\u00e1tt\u00adtakendurnir misjafnlega r\u00e6\u00f0nir, stundum sv\u00f6ru\u00f0u \u00feeir spurningum \u00e1\u00f0ur en \u00fe\u00e6r voru lag\u00f0ar fyrir, a\u00f0rir l\u00e9tu spyrilinn draga vagninn. Minnispunktar um sv\u00f6r og vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 voru skr\u00e1\u00f0ir jafn\u00f3\u00f0um og sk\u00fdrsla um hvern og einn skrifu\u00f0 strax a\u00f0 loknu vi\u00f0tali. Vi\u00f0t\u00f6lin voru hins vegar ekki hlj\u00f3\u00f0\u00adritu\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessum \u00e1fanga ranns\u00f3knanna komu fram uppl\u00fdsingar um <strong>\u00feekkingu<\/strong> f\u00f3lks og <strong>vitund<\/strong> um eigin frambur\u00f0 og annarra og v\u00edsbendingar um <strong>merkingu or\u00f0a<\/strong> eins og <em>nor\u00f0lenska<\/em>, <em>sunn\u00adlenska<\/em> og <em>skaftfellska<\/em>. Er \u00fea\u00f0 til d\u00e6mis radda\u00f0ur frambur\u00f0ur e\u00f0a har\u00f0m\u00e6li sem f\u00f3lk hefur \u00ed huga \u00feegar \u00fea\u00f0 talar um <em>nor\u00f0lensku<\/em>, anna\u00f0 afbrig\u00f0i\u00f0 frekar en hitt, e\u00f0a kannski hvorugt? Einnig fengust v\u00edsbendingar um <strong>fegur\u00f0armat <\/strong>\u00fe\u00e1tttakenda \u00e1 einst\u00f6kum afbrig\u00f0um e\u00f0a m\u00e1li \u00e1 tilteknum sv\u00e6\u00f0um. \u00deessi \u00e1fangi lag\u00f0i l\u00edka mikilv\u00e6gan grunn a\u00f0 \u00feeim n\u00e6sta. Ekki s\u00edst ur\u00f0u ni\u00f0urst\u00f6\u00f0urnar til \u00feess a\u00f0 heiti frambur\u00f0ar\u00adafbrig\u00f0a, eins og har\u00f0m\u00e6li e\u00f0a skaftfellskur einhlj\u00f3\u00f0a\u00adframbur\u00f0ur, voru sni\u00f0\u00adgengin \u00ed framhaldinu og ekki var gengi\u00f0 \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk vissi hva\u00f0a afbrig\u00f0i einkenna m\u00e1l tiltekinna sv\u00e6\u00f0a. A\u00f0 \u00fev\u00ed marki sem s\u00edmavi\u00f0t\u00f6lin snerust um s\u00f6mu markmi\u00f0 og a\u00f0rir \u00e1fangar ranns\u00f3knanna, einkum var\u00f0andi fegur\u00f0 frambur\u00f0ar, voru ni\u00f0ur\u00adst\u00f6\u00f0urnar \u00ed g\u00f3\u00f0u samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fe\u00e1.<\/p>\n<p><strong>\u00deri\u00f0ji \u00e1fangi:<\/strong><br \/>\nSumari\u00f0 2014 var ger\u00f0 netk\u00f6nnun me\u00f0 hj\u00e1lp forritsins <em>SurveyGizmo <\/em>og var Hl\u00edf \u00c1rnad\u00f3ttir m\u00e9r til a\u00f0sto\u00f0ar<em>. <\/em>Stofna\u00f0ur var svokalla\u00f0ur opinn vi\u00f0bur\u00f0ur \u00e1 samskipta\u00admi\u00f0linum <em>Facebook<\/em> undir heitinu <em>K\u00f6nnun \u00e1 \u00edslensku m\u00e1li<\/em>. \u00dear var stutt kynning og \u00fe\u00e1tttakendum v\u00edsa\u00f0 \u00e1 netsl\u00f3\u00f0. \u00deegar smellt var \u00e1 hana opna\u00f0ist sj\u00e1lf k\u00f6nnunin. \u00ddmsum r\u00e1\u00f0um var beitt til a\u00f0 vekja athygli \u00e1 k\u00f6nnuninni og \u00fe\u00e1 s\u00e9rstaklega huga\u00f0 a\u00f0 dreifingu um landi\u00f0 allt. 1048 sv\u00f6r b\u00e1rust. \u00cd \u00farvinnslunni voru \u00feeir felldir \u00fat sem s\u00f6g\u00f0ust hafa l\u00e6rt \u00edslensku e\u00f0a m\u00e1lv\u00edsindi \u00ed h\u00e1sk\u00f3la, lagt stund \u00e1 kennaran\u00e1m og\/e\u00f0a kennt \u00edslensku, einnig \u00feeir sem \u00f3lust upp vi\u00f0 anna\u00f0 m\u00e1l en \u00edslensku e\u00f0a dv\u00f6ldu a\u00f0 mestu leyti erlendis til 16 \u00e1ra aldurs. Ekki var kanna\u00f0 hvort \u00feessi bakgrunnur skipti m\u00e1li. Eftir st\u00f3\u00f0u <strong>658<\/strong> \u00fe\u00e1tttakendur. \u00dear voru konur mun fj\u00f6lmennari, e\u00f0a 471 (71,58%), en karlar voru 187 (28,42%).<\/p>\n<p>Netk\u00f6nnunin skiptist \u00ed \u00ferj\u00e1 hluta.<\/p>\n<p><strong>\u00cd fyrsta hluta<\/strong> voru n\u00edu spurningar me\u00f0 hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1m og snerust fimm \u00feeirra um frambur\u00f0. Innan um voru spurningar um \u00fdmis m\u00e1lfarsatri\u00f0i til a\u00f0 athygli \u00fe\u00e1tt\u00adtakenda beindist ekki um of a\u00f0 frambur\u00f0i. Markmi\u00f0i\u00f0 var a\u00f0 kanna hvort \u00fe\u00e1tttakendur <strong>greindu e\u00f0a t\u00e6kju eftir landshlutabundnum afbrig\u00f0um<\/strong> sem hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1rnar innih\u00e9ldu, \u00fe.e. <em>hv<\/em>-frambur\u00f0i, skaftfellskum einhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0i, har\u00f0m\u00e6li, r\u00f6ddu\u00f0um frambur\u00f0i og vestfirskum einhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0i. \u00cd lj\u00f3si s\u00edmavi\u00f0talanna var \u00e1kve\u00f0i\u00f0 a\u00f0 reyna a\u00f0 l\u00e1gmarka \u00e1hrif \u00feekkingar. \u00dear kom fram a\u00f0 f\u00f3lk gat \u00feekkt til frambur\u00f0ar\u00adafbrig\u00f0a \u00e1n \u00feess a\u00f0 vita hva\u00f0a sv\u00e6\u00f0i \u00feau tilheyr\u00f0u. \u00cd sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 spila til a\u00f0 mynda uppt\u00f6ku \u00fear sem <em>hv<\/em>-frambur\u00f0ur kom fyrir og spyrja s\u00ed\u00f0an hva\u00f0an m\u00e6landinn v\u00e6ri var byrja\u00f0 \u00e1 kynningu \u00e1 uppruna e\u00f0a b\u00fasetu m\u00e6landans, sem var kona \u00ed \u00f6llum tilvikum. A\u00f0 lokinni \u00feessari kynningu smelltu \u00fe\u00e1tttakendur \u00e1 hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1na. H\u00fan haf\u00f0i a\u00f0 geyma stuttan lesinn texta \u00fear sem \u00fdmis frekar sjaldg\u00e6f or\u00f0 komu fyrir en jafnframt tv\u00f6 algeng or\u00f0 borin fram me\u00f0 sv\u00e6\u00f0isbundnum frambur\u00f0i. D\u00e6mi:<\/p>\n<p><em>Kynning: <\/em>Konan sem talar er Sunnlendingur. H\u00fan b\u00fdr \u00e1 Hvolsvelli en bj\u00f3 l\u00edka \u00ed nokkur \u00e1r \u00ed V\u00edk \u00ed M\u00fdrdal.<br \/>\n<em>Hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1 <\/em>(feitletru\u00f0u or\u00f0in me\u00f0 <em>hv<\/em>-frambur\u00f0i): \u00c9g fer\u00f0a\u00f0ist um skeri\u00f0 \u00ed sumar sem lei\u00f0. Vi\u00f0 sko\u00f0u\u00f0um m\u00fdgr\u00fat af s\u00f6fnum, geystumst um <strong>hv\u00edtar<\/strong> brei\u00f0ur Langj\u00f6kuls \u00e1 v\u00e9lsle\u00f0um, sl\u00f3gumst vi\u00f0 flugurnar vi\u00f0 M\u00fdvatn og sko\u00f0u\u00f0um <strong>hvali<\/strong> \u00e1 H\u00fasav\u00edk. \u00deetta var sk\u00ednandi skemmtilegt sumar.<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 voru \u00fe\u00e1tttakendur spur\u00f0ir:<br \/>\nVar eitthva\u00f0 \u00ed m\u00e1li konunnar sem \u00fe\u00fa heldur a\u00f0 tengist uppruna hennar s\u00e9rstaklega?<br \/>\nVar eitthva\u00f0 sem \u00fe\u00fa heldur a\u00f0 s\u00e9 l\u00edklegra a\u00f0 ma\u00f0ur heyri \u00ed m\u00e1li f\u00f3lks \u00e1 sunnanver\u00f0u landinu en annars sta\u00f0ar?\u00a0H\u00e9r \u00e1 eftir eru nokkur or\u00f0 sem konan sag\u00f0i. \u00de\u00fa getur merkt vi\u00f0 eitt e\u00f0a fleiri. Merktu vi\u00f0 \u00feau or\u00f0 \u00fear sem \u00fe\u00fa t\u00f3kst eftir einhverju sem \u00fe\u00fa heldur a\u00f0 tengist sunnlensku m\u00e1li e\u00f0a veldu a\u00f0ra svarm\u00f6guleika.<\/p>\n<p>Or\u00f0in\/or\u00f0alagi\u00f0 sem h\u00e6gt var a\u00f0 merkja vi\u00f0: <em>skeri\u00f0<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), <em>\u00ed sumar sem lei\u00f0<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), <em>m\u00fdgr\u00fat<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), <em>geystumst<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), <em>hv\u00edtar<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), <em>brei\u00f0ur<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), <em>hvali<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), <em>sk\u00ednandi<\/em> (\u00e9g tengdi \u00feetta vi\u00f0 sunnlensku), einnig: M\u00e9r fannst eitthva\u00f0 \u00ed m\u00e1li hennar tengjast sunnlenskum uppruna hennar en \u00e9g veit ekki hva\u00f0 \u00fea\u00f0 var, \u00c9g t\u00f3k ekki eftir neinu s\u00e9rst\u00f6ku \u00ed m\u00e1li konunnar, \u00c9g veit \u00fea\u00f0 ekki.<\/p>\n<p>\u00deessi a\u00f0fer\u00f0 reyndist \u00e1g\u00e6tlega til a\u00f0 kalla fram uppl\u00fdsingar um hvort f\u00f3lk greindi landshluta\u00adbundnu afbrig\u00f0in. Margir virtust f\u00fasir til a\u00f0 tengja hva\u00f0eina framandi vi\u00f0 sv\u00e6\u00f0i sem \u00feeir \u00feekktu l\u00edtt til. Or\u00f0i\u00f0 <em>m\u00fdgr\u00fatur<\/em> var til a\u00f0 mynda gjarna tengt vi\u00f0 sunnlensku. \u00dear sem or\u00f0in sem borin voru fram me\u00f0 landshlutabundnum frambur\u00f0i voru \u201evenjuleg\u201c eru hins vegar yfirgn\u00e6fandi l\u00edkur \u00e1 a\u00f0 \u00feeir sem merktu vi\u00f0 \u00feau hafi gert \u00fea\u00f0 vegna frambur\u00f0arins. \u00deeir sem \u00feekktu hann fyrir e\u00f0a vissu um heimkynni hans tengdu hann vi\u00f0 sv\u00e6\u00f0i\u00f0 \u00e1 grundvelli \u00feeirrar \u00feekkingar en a\u00f0rir vegna \u00feess a\u00f0 hann var framandi og \u201ehlaut\u201c \u00fev\u00ed a\u00f0 tengjast sv\u00e6\u00f0inu sem um var spurt. Einu gildir hver \u00e1st\u00e6\u00f0an var fyrir tengingunni, ranns\u00f3knin snerist um hvort \u00fe\u00e1tttakendur t\u00e6kju eftir frambur\u00f0inum.<\/p>\n<p><strong>\u00cd \u00f6\u00f0rum hluta<\/strong> netk\u00f6nnunarinnar voru sex spurningar \u00fear sem spilu\u00f0 var hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1 sem f\u00f3l \u00ed s\u00e9r samanbur\u00f0 \u00e1 frambur\u00f0areinkennum. Kona tala\u00f0i \u00ed \u00f6llum tilvikum og spurningarnar voru or\u00f0a\u00f0ar \u00e1 sama h\u00e1tt, d\u00e6mi:<\/p>\n<p><em>Hlj\u00f3\u00f0skr\u00e1<\/em>: M\u00e9r finnst \u00fea\u00f0 fallegra e\u00f0a hlj\u00f3ma betur \u00feegar f\u00f3lk segir [sou:p<sup>h<\/sup>a], [l\u026a:c\u02b0\u026atl\u0325] heldur en \u00feegar \u00fea\u00f0 segir [sou:pa], [l\u026a:c\u026atl\u0325].<\/p>\n<p>\u00cd kj\u00f6lfari\u00f0 var spurt: Hversu samm\u00e1la ertu konunni?<br \/>\nBo\u00f0i\u00f0 upp \u00e1 m\u00f6guleikana <em>mj\u00f6g samm\u00e1la<\/em>, <em>frekar samm\u00e1la<\/em>, <em>frekar \u00f3samm\u00e1la<\/em>, <em>mj\u00f6g \u00f3samm\u00e1la<\/em> auk \u00c9g get ekki gert upp \u00e1 milli \u00feessara d\u00e6ma um frambur\u00f0 og \u00c9g heyri engan mun. H\u00e9r var markmi\u00f0i\u00f0 a\u00f0 kanna mat \u00e1 <strong>einst\u00f6kum frambur\u00f0ar\u00adafbrig\u00f0um<\/strong>. Fram haf\u00f0i komi\u00f0 \u00ed ranns\u00f3kn F\u00e9lagsv\u00edsindastofnunar a\u00f0 hj\u00e1 flestum var nor\u00f0\u00adlenska \u00ed mestum metum en \u00ed \u00feeim ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um f\u00f3lust engar v\u00edsbendingar um hva\u00f0 f\u00f3lk hef\u00f0i \u00ed huga. \u00deessi athugun varpa\u00f0i sk\u00fdrara lj\u00f3si \u00e1 \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p><strong>\u00cd s\u00ed\u00f0asta hluta<\/strong> \u00feessarar netk\u00f6nnunar var spurt um aldur, kyn, b\u00fasetu og uppruna, einnig uppruna foreldra. \u00de\u00e1 var spurt um m\u00f3\u00f0urm\u00e1l og menntun og s\u00e9rstaklega spurt hvort vi\u00f0\u00adkomandi hef\u00f0i l\u00e6rt m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i \u00ed h\u00e1sk\u00f3la e\u00f0a kennaran\u00e1mi e\u00f0a kennt \u00edslensku.<\/p>\n<p>A\u00f0 \u00feessu loknu kom spurningin: Hva\u00f0a frambur\u00f0ur finnst \u00fe\u00e9r fallegastur? Ekki er \u00e1tt vi\u00f0 uppt\u00f6kurnar h\u00e9r a\u00f0 framan heldur frambur\u00f0 almennt.<br \/>\nBo\u00f0i\u00f0 var upp \u00e1 nokkra svarm\u00f6guleika. Spurningin var h\u00f6f\u00f0 \u00e1 \u00feessum sta\u00f0 til a\u00f0 f\u00e1 sem mesta fjarl\u00e6g\u00f0 fr\u00e1 d\u00e6mum um frambur\u00f0. \u00de\u00e1tttakendur g\u00e1tu ekki fari\u00f0 aftur \u00e1 bak \u00ed k\u00f6nnuninni til a\u00f0 hlusta \u00e1 frambur\u00f0arafbrig\u00f0in e\u00f0a sko\u00f0a fyrri sv\u00f6r s\u00edn. \u00deessi spurning (\u00e1n vi\u00f0b\u00f3tarinnar um \u201euppt\u00f6kurnar h\u00e9r a\u00f0 framan\u201c) haf\u00f0i \u00e1\u00f0ur veri\u00f0 l\u00f6g\u00f0 fyrir hj\u00e1 F\u00e9lagsv\u00edsinda\u00adstofnun (sj\u00e1 h\u00e9r ofar) og var endurtekin til a\u00f0 f\u00e1 samanbur\u00f0 og traustari ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur.<\/p>\n<p><strong>Fj\u00f3r\u00f0i \u00e1fangi:<br \/>\n<\/strong>\u00dea\u00f0 sem h\u00e9r er kalla\u00f0 fj\u00f3r\u00f0i \u00e1fangi ranns\u00f3knanna var \u00ed raun s\u00e9rst\u00f6k ranns\u00f3kn, \u00fe.e. hluti af verkefninu <em>Dulin vi\u00f0horf til \u00edslenskra m\u00e1lbrig\u00f0a, mat \u00e1 m\u00e1lnotkun, <\/em>og f\u00e9kk \u00e9g Krist\u00ednu Ingibj\u00f6rgu Hlynsd\u00f3ttur til li\u00f0s vi\u00f0 mig. H\u00fan vann a\u00f0 ranns\u00f3kninni og skrifa\u00f0i um hana BA-ritger\u00f0. Um var a\u00f0 r\u00e6\u00f0a svokalla\u00f0 gr\u00edmupr\u00f3f (e. <em>matched guise test<\/em>) \u00fear sem markmi\u00f0i\u00f0 var a\u00f0 komast a\u00f0 <strong>\u00f3me\u00f0vitu\u00f0um vi\u00f0horfum<\/strong> f\u00f3lks til har\u00f0m\u00e6lis og linm\u00e6lis.\u00a0\u00cdtarlega l\u00fdsingu \u00e1 rann\u00ads\u00f3kninni er a\u00f0 finna \u00ed ritger\u00f0inni (sj\u00e1 Krist\u00ednu Ingibj\u00f6rgu Hlynsd\u00f3ttur, \u00deykir har\u00f0m\u00e6li betra en linm\u00e6li? Ranns\u00f3kn \u00e1 \u00f3me\u00f0vitu\u00f0um vi\u00f0horfum, 2016).<\/p>\n<p><strong>Um ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur:<br \/>\n<\/strong>Einn sk\u00fdrasti afrakstur <em>M\u00e1l\u00feekkis<\/em> er d\u00e1l\u00e6ti landsmanna \u00e1 nor\u00f0lensku sem \u00fe\u00f3 beinist mun frekar a\u00f0 har\u00f0m\u00e6li en r\u00f6ddu\u00f0um frambur\u00f0i. \u00cd \u00dej\u00f3\u00f0m\u00e1lak\u00f6nnun F\u00e9lagsv\u00edsindastofnunar fannst 52% \u00feeirra sem t\u00f3ku afst\u00f6\u00f0u nor\u00f0lenskur frambur\u00f0ur fallegastur. \u00c1 flestum sv\u00e6\u00f0um var hlutfalli\u00f0 um og yfir 40% en Nor\u00f0lendingar sj\u00e1lfir lyftu heildinni upp fyrir 50%. \u00cd 2. s\u00e6ti var frambur\u00f0ur eins og hann er algengastur \u00e1 h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0inu, hann v\u00f6ldu alls 17%. Fleiri \u00edb\u00faar h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0isins tilnefndu nor\u00f0lenskan frambur\u00f0 (45%) en frambur\u00f0 \u00e1 h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0inu (23%).\u00a0 N\u00e1nari uppl\u00fdsingar eru \u00ed <em>t\u00f6flu 3-9<\/em> \u00ed ritger\u00f0inni <em>M\u00e1l \u00e1 manns\u00e6vi. <\/em>\u00cd ritger\u00f0inni eru einnig frekari uppl\u00fdsingar um ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur <em>M\u00e1l\u00feekkis<\/em>.<\/p>\n<p>N\u00fa vaknar spurningin: Hva\u00f0 er \u00fea\u00f0 vi\u00f0 nor\u00f0lenskan frambur\u00f0 sem f\u00f3lki \u00feykir svo fallegt? \u00deegar f\u00f3lk hlusta\u00f0i \u00e1 samanbur\u00f0 annars vegar har\u00f0m\u00e6lis og linm\u00e6lis og hins vegar radda\u00f0s frambur\u00f0ar og \u00f3radda\u00f0s f\u00e9kkst nokkurt svar vi\u00f0 \u00fev\u00ed. 67,2% voru mj\u00f6g e\u00f0a frekar samm\u00e1la \u00fev\u00ed mati a\u00f0 har\u00f0m\u00e6li v\u00e6ri fallegra en linm\u00e6li en 16% voru \u00f3samm\u00e1la. A\u00f0eins 23,9% voru samm\u00e1la \u00fev\u00ed a\u00f0 radda\u00f0ur frambur\u00f0ur v\u00e6ri fallegri en \u00f3radda\u00f0ur og 59% \u00f3samm\u00e1la. \u00deessi athugun beindist a\u00f0 me\u00f0vitu\u00f0um vi\u00f0horfum (sj\u00e1 n\u00e1nar \u00ed <em>t\u00f6flu 3-10<\/em>\u00a0\u00ed ritger\u00f0inni <em>M\u00e1l \u00e1 manns\u00e6vi<\/em>). \u00deegar \u00f3me\u00f0vitu\u00f0 vi\u00f0horf til har\u00f0m\u00e6lis og linm\u00e6lis voru k\u00f6nnu\u00f0 kom ekki fram eins afdr\u00e1ttarlaus munur. \u00de\u00f3 hneig\u00f0ust \u00f3me\u00f0vitu\u00f0 vi\u00f0horf \u00ed s\u00f6mu \u00e1tt og \u00feau me\u00f0vitu\u00f0u, \u00fe.e. \u00feau voru heldur j\u00e1kv\u00e6\u00f0ari \u00ed gar\u00f0 har\u00f0m\u00e6lis en linm\u00e6lis.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3 a\u00f0 j\u00e1kv\u00e6\u00f0 vi\u00f0horf til nor\u00f0lensku beinist samkv\u00e6mt \u00feessu frekar a\u00f0 har\u00f0m\u00e6li en r\u00f6ddu\u00f0um frambur\u00f0i benti athugun \u00e1 \u00fev\u00ed hvort f\u00f3lk greindi e\u00f0a t\u00e6ki frekar eftir sumum landshlutabundnum frambur\u00f0arafbrig\u00f0um frekar en \u00f6\u00f0rum til \u00feess a\u00f0 radda\u00f0ur frambur\u00f0ur v\u00e6ri greinilegra einkenni nor\u00f0lensku en har\u00f0m\u00e6li (sj\u00e1 n\u00e1nar \u00ed <em>t\u00f6flu 3-11<\/em>\u00a0\u00ed ritger\u00f0inni <em>M\u00e1l \u00e1 manns\u00e6vi<\/em>). \u00cd \u00fev\u00ed vir\u00f0ist felast nokkur m\u00f3ts\u00f6gn: F\u00f3lki finnst nor\u00f0lenska falleg og s\u00fa a\u00f0d\u00e1un beinist frekar a\u00f0 har\u00f0m\u00e6li en r\u00f6ddu\u00f0um frambur\u00f0i. \u00de\u00f3 tekur \u00fea\u00f0 frekar eftir r\u00f6ddu\u00f0um frambur\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00deegar frambur\u00f0arafbrig\u00f0in sem einkenna m\u00e1l \u00e1 Su\u00f0austurlandi, \u00fe.e. <em>hv<\/em>-frambur\u00f0ur og skaftfellskur einhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0ur, eru borin saman \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt kemur ekki fram eins afdr\u00e1ttarlaus munur (sj\u00e1 sem fyrr <em>t\u00f6flur 3-10<\/em> og <em>3-11<\/em>). \u00de\u00f3 voru 23,4% mj\u00f6g e\u00f0a frekar samm\u00e1la \u00fev\u00ed mati a\u00f0 <em>hv<\/em>-frambur\u00f0ur v\u00e6ri fallegri en <em>kv<\/em>-frambur\u00f0ur en a\u00f0eins 13,2% fannst skaftfellskur einhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0ur fallegri en tv\u00edhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0ur. S\u00e9rsta\u00f0a einhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0ar kom hins vegar fram \u00ed athugun \u00e1 \u00fev\u00ed hvort f\u00f3lk t\u00e6ki eftir e\u00f0a greindi landshlutabundin afbrig\u00f0i. Hlutfallslega f\u00e1ir t\u00f3ku eftir einhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0inum. \u00deetta kom einnig fram \u00ed s\u00edmavi\u00f0t\u00f6lum. Skaftfellingar sj\u00e1lfir, sem r\u00e6tt var vi\u00f0, \u00e1ttu oft erfitt me\u00f0 a\u00f0 greina mun \u00e1 einhlj\u00f3\u00f0a- og tv\u00edhlj\u00f3\u00f0aframbur\u00f0i. \u00cd vi\u00f0t\u00f6lunum komu einnig fram v\u00edsbendingar um a\u00f0 f\u00f3lk hef\u00f0i sk\u00fdrari hugmynd um nor\u00f0lensk m\u00e1leinkenni en skaftfellsk og a\u00f0 Nor\u00f0lendingar v\u00e6ru me\u00f0vita\u00f0ri um eigin s\u00e9rst\u00f6\u00f0u a\u00f0 \u00feessu leyti. Ekki er fr\u00e1leitt a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 frambur\u00f0ur e\u00f0a m\u00e1l almennt s\u00e9 r\u00edkari \u00fe\u00e1ttur \u00ed sj\u00e1lfsmynd Nor\u00f0lendinga. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri vert a\u00f0 kanna betur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 \u00e1runum 2013\u20132016 var unni\u00f0 a\u00f0 tveimur ranns\u00f3knum \u00e1 grundvelli styrkja sem Kristj\u00e1n \u00c1rnason pr\u00f3fessor hlaut fr\u00e1 Ranns\u00f3knasj\u00f3\u00f0i H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands. \u00dear var \u00feess freista\u00f0 \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt a\u00f0 afla vitneskju um vitund \u00cdslendinga um landshlutabundinn frambur\u00f0armun, vi\u00f0horf \u00feeirra og smekk. Fyrri ranns\u00f3knin, F\u00e9lagsleg og hugmyndafr\u00e6\u00f0ileg \u00e1hrif \u00ed m\u00e1l\u00fer\u00f3un og breytileika,\u00a0 skiptist \u00ed \u00ferj\u00e1 \u00e1fanga \u00fear [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":652,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-23","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/652"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23\/revisions\/51"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/mgu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}