Þessu sviði hef ég sinnt sumpart með þátttöku í nokkrum fjölþjóðlegum rannsóknarverkefnum, sumpart í samvinnu við dr. Gísla Á. Gunnlaugsson heitinn, sumpart á eigin vegum. Hér hef ég fengist við eftirtalin viðfangsefni:
Hjúskaparmyndun og fjölskylduferli í íslensku samfélagi 1750–1870
Þetta viðfangsefni tengdist náið rannsóknarsviðinu „Uppeldi og samfélag“. Meginmarkmið var að varpa ljósi á hjúskaparstofnun í íslensku sveitasamfélagi, bæði í félagslegu og menningarlegu tilliti, og rekja út frá henni vaxtarferli fjölskyldna, einkum barneignir, með aðferð fjölskylduendurgerðar (family reconstitution). Verkefnið naut styrks úr Vísindasjóði Íslands 1986 og 1987.
Nordisk civilisationshistorie
Árin 1985–1989 var ég riðinn við rannsóknarverkefnið Nordisk civilisationshistorie sem Kirsten Hastrup, prófessor í félagsmannfræði við Árósarháskóla, veitti forystu og styrkt var af NOS-H. Samstarfsmenn hennar voru sjö talsins frá öllum Norðurlöndum. Meginmarkmiðið var að varpa ljósi á sjálfsímynd Norðurlandabúa (det nordiske identitet) eins og hún hefur þróast í tímans rás. Í minn hlut kom að fjalla um heimili og fjölskyldu. Verkefninu lauk með útgáfu tveggja binda verks, Den nordiske verden (1992).
Strandbyggðir á Norðurlöndum 1650–1950
Þetta var samnorrænt verkefni, styrkt af NOS-H, undir forystu þriggja sagnfræðinga, Beatrice Moring, John Rogers og Gísla Á. Gunnlaugssonar. Meginmarkmiðið var að kanna tengsl búskaparhátta og fjölskylduhátta (einkum heimilisgerða) við sjávarsíðuna með hliðsjón af breytingum á sviði tækni og viðskipta í tímans rás. Verkefninu lauk formlega 1994 með útgáfu sameiginlegrar rannsóknarskýrslu jafnframt því sem niðurstöður fyrir hvert land birtust sérstaklega. Samningu skýrslunnar fyrir Ísland var ekki lokið þegar Gísli Á. Gunnlaugsson féll frá (1996). Í handriti liggur fyrir minn hluti skýrslunnar, Family, household and fisheries in south-western Iceland. Rannsóknarsjóður KHÍ styrkti þátt minn í verkefninu. Þess skal getið að eitt hefti af Journal of Family History, 1993, 4. tbl., var helgað niðurstöðum þessa samnorræna verkefnis; m.a. birtist þar grein eftir okkur Gísla Á. Gunnlaugsson. Áfanganiðurstöður verkefnisins voru kynntar m.a. á 21. þingi norrænna sagnfræðinga í Umeå í júní 1991.
Fjölskyldur og félagstengsl 1750–1900
Tvo þætti þessa verkefnis vann ég í samvinnu við Gísla Á. Gunnlaugsson á tímabilinu 1989–1994 (sjá tímaritsgreinar og bókarkaflar 1994 og 2000). Árið 1995 gerðist ég svo þátttakandi í verkefninu History of the European Family sem stjórnað var af David I. Kertzner og Marzio Barbagli. Markmiðið var að semja þriggja binda yfirlitsrit um evrópska fjölskyldusögu frá upphafi nýaldar til okkar daga. Í hlut minn kom að semja einn kafla í 2. bindi ritsins, „Parent-child relations“; það kom út á ensku árið 2002 og á ítölsku 2003.
Ritaskrá
Publications
Fólksfjöldi, fjölskylduferli og félagstengsl
Population, family processes and social relations
Tímaritsgreinar, ritgerðir og bókarkaflar
Articles and book chapters
1980 Fólksfjöldasaga og söguleg lýðfræði. Sagnir 1:15–29.
1982 Iðnbyltingin. Maður og stjórnmál. Erindi flutt á ráðstefnu Lífs og lands 12. júní 1982. Rv., Líf og land . 5 s.
1987 Við rætur kirkjulegs regluveldis á Íslandi. Athugun á skráningu sóknarmanna um miðbik 18. aldar. Saga. Tímarit Sögufélags 25:47–87.
1988 Il servizio come istituzione sociale in Islandia e nei paesi nordici. Quaderni storici. Nuova serie 68(2):355–379.
1989 Staðfesti í flökkusamfélagi. Ábúðarhættir í Reykholtsprestakalli á 18. öld. Skírnir. Tímarit Hins íslenzka bókmenntafélags 163(1):9–40.
1992 Husholdet. Familien. Den nordiske verden. 2. b. Ritstj. Kirsten Hastrup. Kbh., Gyldendal. S. 167–201.
1992 Hjúskapur og hugarfar. Árstíðasveiflur hjónavígslna 1660–1860. Samanburðarathugun. Saga. Tímarit Sögufélags 30:157–196.
1993 Urbanization and household structure in three Icelandic fishing communities 1880–1930. Journal of Family History 18(4):315–340 (ásamt Gísla Á. Gunnlaugssyni).
1994 Transitions into old age: poverty and retirement possibilities in late eighteenth and nineteenth century Iceland. Poor Women and Children. Ritstj. J. Henderson and R. Wall. London, Routledge. S. 251–268 (ásamt Gísla Á. Gunnlaugssyni).
1997 Að treysta böndin? Hjónavígslu- og skírnarvottar í íslensku samfélagi á fyrri hluta 19. aldar. [Íslensk þýðing á „Cementing alliances“ (2000)]. Í Gísli Ágúst Gunnlaugsson: Saga og samfélag. Þættir úr félagssögu 19. og 20. aldar. Rv., Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands og Sögufélag. S. 315–326.
1997 Heimilisgerð og þéttbýlismyndun í þremur sjávarbyggðum á Íslandi 1880–1930. [Íslensk þýðing á „Urbanization and household structure“ (1993)]. Í Gísli Ágúst Gunnlaugsson: Saga og samfélag. Þættir úr félagssögu 19. og 20. aldar. Rv., Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands og Sögufélag. S. 159–183.
2000 Cementing alliances? Witnesses to marriage and baptism in early nineteenth century Iceland. History of the Family. An International Quarterly 5 (3):259–272 (ásamt Gísla Á. Gunnnlaugssyni).
2002 Parent-child Relations. Family Life in the Long Nineteenth Century 1789–1913. 2. b.. The History of the European Family. Ritstj. David I. Kertzer og Marzio Barbagli. New Haven, Yale University Press. S. 251–281, 360–363.
2003 I rapporti fra genitore e figli. Storia della famiglia in Europa. Il lungo Ottocento. A cura di M. Barbagli e D.I. Kertzer. Editori Laterza. S. 354–395. [Ítölsk útgáfa á „Parent-child Relations“ (2002)].
2005 Þurfamenn í manntalinu 1703. Manntalið 1703 þrjú hundruð ára. Greinar í tilefni afmælis. Ritstj. Ólöf Garðarsdóttir og Eiríkur Guðmundsson. Rv., Hagstofa Íslands – Þjóðskjalasafn Íslands. S. 77–121 (ásamt Ólöfu Garðarsdóttur).
2005 Stórbýli um aldamótin 1900. Hallormsstaður í Skógum. Náttúra og saga höfuðbóls og þjóðskógar. Ritstj. Hjörleifur Guttormsson. Rv., Mál og menning. S. 144–149.
Ritstjórn
Editorial work
1997 Gísli Ágúst Gunnlaugsson: Saga og samfélag. Þættir úr félagssögu 19. og 20. aldar. Rv., Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands og Sögufélag. 350 s. (ásamt Guðmundi Háldanarsyni og Ólöfu Garðarsdóttur).
Óprentuð erindi og handrit
Unpublished papers and manuscripts
1991 Demografi og social struktur i Hvalsnes – et kystområde i 1700-tallets Island. Erindi flutt í málstofunni „Kystbygder i Norden 1650–1950“, 17. þingi norrænna sagnfræðinga. Umeå, júní.
1992 Hvers má sín upplýsing? Hegðunarmynstur og upplýst gagnrýni 1750–1850. Opinber fyrirlestur á vegum Rannsóknarstofnunar KHÍ, 12. maí.
1994 Family, household and fisheries in south-western Iceland. Handrit upprunalega ætlað til birtingar í skýrslu um verkefnið „Standbyggðir á Norðurlöndum“.
1998 Að hvaða notum kemur söguleg lýðfræði við félagssögulegar rannsóknir? Erindi flutt á vegum Sagnfræðingafélags Íslands. Þjóðarbókhlöðu, Reykjavík, 7. apríl.
1999 Husstand og familie i 1800-tallets Island. Erindi flutt á Nordisk historisk seminar. Middelfart, Fjóni, 25. september.
2003 Þurfamenn í manntalinu 1703. Erindi flutt á málþingi í tilefni af því að 300 ár voru frá töku manntalsins 1703. Hagstofa Íslands 15 nóvember (ásamt Ólöfu Garðarsdóttur).
2008 Poor, paupers and vagrants in the light of the Icelandic census of 1703 century. Paper at the 7th European Social Science History Conference (ESSHC) Lisboa 26 Feb−1 March (With Loftur Guttormsson)