Ímyndaðu þér að þú hafir verið að kenna nemanda að gera eitthvað sem tilheyrir þínu fagi, t.d. að sníða buxnasnið á tiltekinn viðskiptavin, setja hurð í hurðarop, reikna staðalfrávik, baka danskt rúgbrauð, setja æðalegg í sjúkling, þjálfa foreldra í að takast á við skapofsaköst barna… Nú stendur þú með kollega þínum og þið horfið á nemandann vinna verkið og þú bendir honum á og lýsir hvernig neminn gerir allt rétt og segir eitthvað á þessa leið: "Sjáðu, hann mælir viðskiptavininn, á réttum stöðum, af öryggi og sýnir viðskiptavininum virðingu og tillitssemi í samskiptunum, hann skráir málin jafnóðum á viðeigandi blað. Tókstu eftir hvernig hann teiknaði svo sniðið … og hvernig hann bar sig að við að klippa efnið eftir teikningunni…" Taktu eftir feitletuðu orðunum hér fyrir framan, þetta eru allt saman svo kallaðar athafnasagnir. Þær lýsa athöfn sem maður getur séð eða heyrt.
Stutt verkefni:
Ímyndaðu þér nú nemanda í þínu fagi sem hefur náð tökum á einhverju verki sem hann myndi læra á námskeiði hjá þér, út frá þeirri iðngrein sem þú kannt best. Skrifaðu svipaða lýsingu fyrir einhverja hæfni sem neminn mun tileinka sér á námskeiðinu.
Ekki lesa áfram fyrr en þú hefur gert þetta!
Ég ætla að lýsa þátttakanda sem er kennari og hefur verið á námskeiði í því hvernig eigi að stuðla að uppbyggilegum umræðum í bekk.
„Sjáðu hún velur umræðuefni sem hentar hópnum, úthlutar nemendum hlutverk í samræmi við aðferðina sem þau eru að fylgja og lýsir áhersluatriðum sem þau eiga að hafa í huga í samræðunum. Taktu svo eftir að nú þegar umræðan hefst heldur hún sig til hliðar, hlustar á umræðurnar og skráir athugasemdir sem lýsa umræðunni í vinnubók til að gefa nemendunum rými til að ræða saman. Í lok tímans endurtekur hún svo það sem við sáum undir lok tímans í gær: Þá veitti hún nemendum endurgjöf þar sem hún lýsti styrkileikum nemendanna og atriði sem þau (hvert og eitt fyrir sig) gat bætt sig með.“
Á þessu námskeiði munum við nota orðið hæfniviðmið fyrir það sem á ensku er nefnt „Intended Learning Outcome“ (eða: Instructional objectives, Learning outcomes, Results, games, aimes). Ég er þó hrifinn af hugtakinu „lærdómur“ (sbr. „ég dreg þennan lærdóm af þessu...“) sem mér skilst að þau við Háskólann á Akureyri noti. Fyrir „(terminal) behaviour“ notum við athöfn, fyrir „condition“ skilyrði og „criterion“ mælikvarði.
Eitt höfuðrita í ritun hæfniviðmiða er Preparing Instructional Objectives eftir Robert Mager. Þetta er stuttur of fljótlesinn texti, og beitir áhugaverðu stílbraðgi. Hún er sett upp sem leikbók þar sem stöku sinnum leggur Mager spurningar fyrir lesanda sem reyna á skilning viðkomandi. Reyndar getur Mager verið svolítið hvass við lesanda ef hann er ekki að skilja sem ég veit ekki alveg hvort er kerskni eða hrokavottur (eða bæði).
En bókin er nokkuð skýr. Mager lýsir vandamálinu af óskýrum hæfniviðmiðum vel og ágætar dæmisögur fylgja til hliðar við megintextann. Reyndar þykir mér Mager ekki alveg sanngjarn á einum stað þar sem hann biður lesanda að meta hvort ákveðin matsviðmið (?, e. test items) séu óviðeigandi (e. inappropriate) til að meta hvort nemandi hafi náð hæfniviðmiði sem er sett fram einmitt til að gefa dæmi um illa orðað hæfniviðmið.
Annars vegar er ég ósannfærður um gagnsemi þess að meta viðmið fyrir svona illa orðað hæfniviðmið, en einnig finnst mér spuningin illa formuð (þó mögulega er ég bara ekki að skilja hann fyllilega). Mager segir að allar spurningarnar rúmist innan hæfniviðmiðsins, sem er alveg rétt, en mér finnst mega nálgast það þannig að „inappropriate“ sé eitthvað sem hentar ekki til að mæla hvort hæfninni hafi verið náð. Það er vel hægt að hafa þróað þekkingu á amerískri sögu án þess að geta listað upp einhverja hershöfðingja.
Meginlínan er þó góð og lýsingar Magers annars fínar.