Björk og beygingarleysið

Í umræðu um pistil sem ég skrifaði nýlega um beygingu kvennanafna sem enda á -ey og -ný talaði fólk stundum um að það ýmist vildi eða vildi ekki hafa þessi nöfn óbeygð í þolfalli og þágufalli. Það er auðvitað ljóst hvað átt er við – þetta snýst um það hvort þessi orð fá endinguna -ju í þessum föllum (hjá Laufeyju, hjá Dagnýju) eða eru endingarlaus (hjá Laufey, hjá Dagný). Um þetta eru skiptar skoðanir og það er í góðu lagi, en það skiptir samt máli að átta sig á því að þótt nöfnin séu höfð endingarlaus í umræddum föllum jafngildir það ekki því að þau séu óbeygð – þau eru bara beygð öðruvísi en venja hefur verið. Orð þurfa nefnilega ekki að fá endingu í öllum myndum til að beygjast. Endingarleysi getur verið jafngild beyging og ending.

Langflest sterk kvenkynsorð eru endingarlaus í þolfalli og þágufalli eintölu. Endingarleysi umræddra nafna í þessum föllum er því fullkomlega í samræmi við kerfið og er ekkert minni beyging en þótt endingar séu notaðar. Þetta sést vel á nafninu Björk sem ágreiningur hefur verið um hvort eigi að fá -u í þolfalli og þágufalli eða vera endingarlaust. Aðeins endingarlausar myndir eru gefnar í Beygingarlýsingu íslensks nútímamáls og Guðrún Kvaran segir í Morgunblaðinu 1992: „Björk er ungt nafn í málinu og engin hefð er fyrir endingum í fyrrgreindum föllum.“ Í Morgunblaðinu 2001 segir Gísli Jónsson: „Mér er eiginlegt að beygja Björk, Björk, Björk, Bjarkar, og svo gera bæði próf. Baldur Jónsson og dr. Guðrún Kvaran.“

Þetta er þó ekki óumdeilt eins og kemur fram í grein Aðalsteins Davíðssonar í Morgunblaðinu 2001: „Í útvarpsþætti […] vandaði Sölvi Sveinsson um málfar landsmanna og taldi ranga nafnmyndina „Björku“ – rétt væri þess í stað að segja „um Björk“ og „frá Björk“. Nafnið ætti sem sagt að beygjast eins og trjáheitið. Hins vegar taldi Sölvi rétt að tala „um Björgu“ og „frá Björgu“. […] Máltilfinning almennings hefur verið að beygja nafnið „Björk“ eins og „Björg“ og virðist ekkert athugavert við það. Mannanöfn hafa lengi haft aðra beygingu en nöfn á hlutum. […] Ég hvet menn til að fylgja almennri máltilfinningu og beygja nafnið Björk eftir mannanafnabeygingu samkvæmt framansögðu þó að björk sem samnafn hafi aðra beygingu.“

Vitaskuld dettur engum í hug að þeir ágætu málfræðingar sem mæla með endingarleysi séu þar með orðnir andstæðingar beyginga. En ef það er í einhverjum skilningi „minni“ beyging, og óæskileg veiking á beygingakerfinu, að hafa -ey- og -ný-nöfnin endingarlaus í þolfalli og þágufalli, þá hlýtur það sama að gilda um önnur nöfn þar sem val er milli endingar og endingarleysis, þar á meðal Björk. Það hlýtur þá að vera „meiri“ beyging, og þar með æskileg styrking á beygingakerfinu, að láta það nafn fá -u-endingu frekar en vera endingarlaust. En auðvitað er það ekki þannig. Í báðum tilvikum er einfaldlega val á milli tveggja möguleika sem báðir rúmast vel innan beygingakerfisins – kerfið stendur jafnrétt sama hvor kosturinn er valinn.

Öðru máli gegnir hins vegar ef þessi nöfn eru höfð án endingar í eignarfalli – sagt t.d. „Svona svipað og svanurinn hennar Björk bara minni“ eins og á Bland.is 2007, „Ég fer alltaf til Oddný á Carino“ eins og á Bland.is 2015, eða „Hvern fjandan kemur bloggið hennar Sóley rannsókn lögreglunar við?“ á Málefnin.com 2007. Það má halda því fram að slík dæmi séu merki um veiklun eða niðurbrot beygingakerfisins því að þau rúmast ekki innan þess – kerfið leyfir ekki að nöfn af þessu tagi séu endingarlaus í eignarfalli. Ég hef það frá ýmsum að dæmi af þessu tagi séu orðin áberandi og get ekki rengt það þótt ég hafi ekki gögn um það. En ef endingarleysi í eignarfalli verður algengt fer e.t.v. að verða ástæða til að hafa áhyggjur af beygingakerfinu.