Rórent

Í lokakafla Sjálfstæðs fólks segir um Hallberu gömlu, tengdamóður Bjarts: „Síðan sneri hún sér undan og rýndi í úrtökuna, og fór að hafa yfir gamlan sálm um upprisuna, með sjálfri sér. Það var hennar rórent.“ Lokaorðið þarna, rórent, er nokkuð torkennilegt og finnst ekki í orðabókum nema í Viðbæti Íslensk-danskrar orðabókar frá 1963 þar sem það er skýrt 'tidsfordriv', þ.e. 'afþreying' eða 'dægrastytting', með vísun í umræddan stað í Sjálfstæðu fólki. Eitt dæmi er um það í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans, úr ritgerðasafni Gunnars Benediktssonar frá 1944, og þrjú á tímarit.is, öll úr Þjóðviljanum – tvö úr greinum Gunnars Benediktssonar frá 1950 og 1954, og eitt frá 1967, úr pistli eftir Austra sem var dulnefni Magnúsar Kjartanssonar.

Það er því ljóst að orðið hefur verið mjög sjaldgæft, og eins víst að dæmið í Sjálfstæðu fólki liggi að baki öllum hinum því að bæði Gunnar Benediktsson og Magnús Kjartansson stóðu Halldóri nærri, hugmyndafræðilega a.m.k. En erfitt er að átta sig á því hvaðan Halldór hafði orðið. Ekkert bendir til að það sé úr dönsku – ég finn engin dæmi um það í dönskum orðabókum, og það kæmi væntanlega fram í flettunni í Viðbæti Íslensk-danskrar orðabókar ef svo væri. Reyndar er rōrent þriðja persóna fleirtölu í viðtengingarhætti nútíðar af latnesku sögninni rōrō sem merkir +drjúpa', 'úða', 'vera rakur' eða eitthvað slíkt, en ég sé ekki alveg hvernig hægt væri að koma því heim og saman við þá merkingu sem nafnorðið virðist hafa í íslensku.

Hins vegar er Rorent sjaldgæft enskt ættarnafn sem sagt er hafa borist til Englands með Normönum eftir sigur þeirra á Engilsöxum í orustunni við Hastings 1066. Nafnið er komið af normanska eiginnafninu Radulphus sem aftur er talið komið af nafninu Raol í fornfrönsku. Kjörorð Rorent-ættarinnar var Cognosce te ipsum et disce pati eða 'þekktu sjálfan þig og lærðu að þrauka'. Spurningin er nú hvort inntakið í þessi kjörorði hafi með einhverju mótið getað endað í orðinu rórent í íslensku sem væri þá kannski betur þýtt sem 'hugarléttir, hugsvölun, hugarhægð' en 'dægrastytting'. Latneska kjörorðið hvetur til sjálfsskoðunar, íhugunar og þolinmæði sem allt gæti átt við í þeim dæmum þar sem orðið rórent er notað.

Þetta er auðvitað býsna langsótt og óljóst hvernig Rorent (sem virðist reyndar snemma hafa breyst í Rawlings, Rawlinson o.fl.) hefði átt að geta fengið umrædda merkingu frá kjörorði ættarinnar og á endanum ratað til Íslands – kannski er þetta orð sem Halldór Laxness hefur gripið upp einhvers staðar á ferðum sínum erlendis, og ómögulegt er að finna út hvaðan kemur. En ég er enginn Laxnessfræðingur og kannski er fyrir löngu búið að upplýsa hvaðan þetta er komið án þess að ég viti af því, og þá dreg ég þessar vangaveltur fúslega til baka enda settar fram í algeru bríaríi mér og kannski öðrum til gamans. En mér þætti gaman að vita hvort einhver ykkar vita meira um þetta orð og uppruna þess eða vita til þess að skrifað hafi verið um það.