Að nálgast blaðið

Í frétt í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum sagði: „Nokkrir aðrir lögreglumenn nálguðust Morgunblaðið í gær eftir lestur fréttarinnar og yfirlýsingu lögreglu og furðuðu sig á yfirlýsingunni.“ Ég staldraði aðeins við þetta vegna þess að notkun sagnarinnar nálgast er þarna ekki í samræmi við það sem ég hef vanist. Í Íslenskri nútímamálsorðabók er sögnin skýrð annars vegar 'koma nær (e-u)' í rúmi eða tíma – notkunardæmin eru hann nálgaðist pósthúsið hröðum skrefum og jólin nálgast. Nálgunin getur líka verið óeiginleg, eins og nálgast þetta viðfangsefni. Hins vegar getur sögnin merkt 'útvega sér (e-ð)', 'ná sér í', eins og margir eru að reyna að nálgast fjármagn til hlutabréfakaupa og hægt er að nálgast bókina hjá höfundinum.

Vitanlega er mjög algengt að tala um að nálgast blað – í Morgunblaðinu 1997 segir t.d.: „Hægt er að nálgast Morgunblaðið á alnetinu á tvo vegu.“ En þarna er augljóslega um að ræða merkinguna 'útvega sér' og ekki verður séð að hún eigi við í umræddri frétt. Eins og svo oft núorðið verður orðalagið hins vegar skiljanlegt ef það er þýtt á ensku – þarna grunar mig sterklega að sögnin approach liggi að baki. Auk þess að hafa þær merkingar sem nefndar eru í nálgast hér að framan getur approach nefnilega merkt 'to speak to, write to, or visit someone in order to do something such as make a request or business agreement' eða eitthvað í átt við 'setja sig í samband við einhvern í ákveðnum tilgangi' – eins og í umræddri frétt.

Sögnin nálgast hefur yfirleitt ekki haft þessa merkingu í íslensku fram undir þetta svo að ég hafi tekið eftir, en ýmis dæmi má þó finna frá síðustu árum. Í Vísi 2014 segir: „Borgin nálgaðist okkur í fyrstu til að vinna þessa grunnvinnu.“ Í Morgunblaðinu 2015 segir: „maður […] nálgast hann í þeim tilgangi að hafa heimildarmann í Biafra.“ Í Vísi 2018 segir: „Jón Þór hafi komið til Stjörnunnar eftir að KSÍ nálgaðist hann.“ Í Morgunblaðinu 2022 segir: „Ég nálgaðist nokkra sem ég vissi að þekktu til í undirheimunum.“ Á vef Ríkisútvarpsins 2022 segir: „Arnar Már segir að Salomon hafi nálgast hann og hönnunarteymi hans í því skyni að gera skó sína sjálfbærari.“ Í þessum dæmum er hvorki um að ræða nálgun í tíma né rúmi að því er virðist.

Þótt ég telji að þessi merking í nálgast sé ekki gömul í málinu kann vel að vera að hún hafi tíðkast meira og lengur en ég hef áttað mig á, og það væri í sjálfu sér ekkert óeðlilegt eða óvænt. Áhrif af þessu tagi, þar sem íslenskt orð lagar sig að merkingu ensks orðs sem samsvarar því nokkurn veginn, en ekki alveg, eru mjög lúmsk og erfitt að varast þau – ef okkur finnst á annað borð eitthvað að varast. Oft má segja að þetta sé meinlaust eins og mér finnst það svo sem vera í þessu tilviki. Þessi pistill er ekki skrifaður í þeim tilgangi að hneykslast, heldur til að benda á að það er mikilvægt að huga vel að því hvernig venja er að orða eitthvað. Ensk áhrif þurfa ekki að vera vond, en þau benda oft til ófullkominnar þekkingar á íslenskri málhefð. Það er slæmt.