Er Evrópusambandsaðild hættuspil fyrir íslensku?

Hinn alkunni andstæðingur Evrópusambandsins, Haraldur Ólafsson formaður Heimssýnar, skrifar grein í DV undir fyrirsögninni „Auðvitað er hættuspil fyrir íslensku að Ísland gangi í Evrópusambandið“. Hann segir: „Íslenska er í dag eina tunga stjórnsýslu Íslands […]. Löggjafi, dómstólar, ríkisstjórn og stofnanir sem undir hana heyra starfa að heita má aðeins á íslensku og er landinu nær einvörðungu stjórnað af fólki sem hefur íslensku að móðurmáli og ætla má að vilji henni vel. Af þessu alíslenska stjórnkerfi landsins er íslensku gríðarlegur styrkur sem seint verður vanmetinn.“ Það má taka undir þetta, en mikilvægt að leggja áherslu á að staða íslensku í innlendri stjórnsýslu og stjórnkerfi myndi ekki breytast neitt við Evrópusambandsaðild.

Þetta eru því engin rök gegn Evrópusambandsaðild þótt Haraldur reyni að halda því fram. En  hann heldur áfram og segir: „Í núverandi kerfi Evrópusambandsins fengi íslenska stöðu opinbers tungumáls innan sambandsins, en hversu lengi yrði það? Vísbendingar eru um að núverandi kerfi með mörgum opinberum tungumálum njóti takmarkaðs stuðnings þeirra sem fyrir það borga. Sést það glöggt á því að tilraunir á vettvangi Evrópusambandsins til að auka rétt tungumála sem töluð eru af þjóðum, sem eru mun stærri en Íslendingar, mæta harðri andstöðu þeirra sem þar ráða. Litlar sem engar horfur eru t.d. á að galísíska, baskneska eða jafnvel katalónska verði opinber mál Evrópusambandsins, þótt mun fleiri tali þau en íslensku.“

Þetta er rugl – og Haraldur veit það því að honum hefur margoft verið bent á það. Reglan hjá Evrópusambandinu er og hefur ævinlega verið sú að þegar nýtt ríki gengur í sambandið verða opinber tungumál þess jafnframt opinber tungumál sambandsins. Katalónska, galisíska og baskneska njóta ákveðinnar sérstöðu innan sambandsins, en þau eru ekki opinber tungumál þess af þeirri einföldu ástæðu að þau eru ekki opinber tungumál spænska ríkisins enda þótt þau séu opinber tungumál í ákveðnum hlutum Spánar. Í þessu sambandi skiptir fjöldi málhafa engu máli – eingöngu réttarstaða tungumálsins innan þess ríkis þar sem það er talað. Rök Haraldar í þessu máli eru þess vegna engin rök, heldur ómerkileg tilraun til að slá ryki í augun á fólki.

Gefum okkur samt að ESB breyti stefnu sinni og íslenska yrði ekki opinbert mál ESB þrátt fyrir inngöngu í sambandið. Þá væri íslenska jafnsett og hún er nú – og ekki verður betur séð en Haraldur sé ágætlega sáttur við þá stöðu. En öfugt við það sem Haraldur segir eru alls engar vísbendingar um að núverandi kerfi þar sem íslenska yrði sjálfkrafa eitt opinberra tungumála ESB við inngöngu í sambandið standi höllum fæti. Ef ætti að breyta því og fækka opinberum tungumálum sambandsins væri það meiriháttar stefnubreyting sem krefðist væntanlega einróma samþykkis aðildarríkja sem engar líkur eru á að fengist. Það má alveg deila um það hversu mikið íslenska myndi græða á Evrópusambandsaðild, en hún myndi a.m.k. ekki tapa.