Tökuorð eru ekki hættuleg – ensk setningagerð er

Ég hef stundum skrifað um ensk áhrif á íslensk orðasambönd og íslenska setningagerð sem ber sífellt meira á. Sum slík áhrif eru meinlaus, svo sem þegar innleitt er orðalag sem er augljóslega komið úr ensku en á sér samt skýrar hliðstæður í íslensku. En stundum sést orðalag eða setningagerð sem fer fullkomlega í bága við íslenskt málkerfi og eitt slíkt dæmi sá ég í fyrirsögn greinar á vefmiðli í morgun – „Gervigreindin er ekki ógnin. Ábyrgðarlaus notkun hennar er“. Fyrsta hugsun mín var að þarna vantaði eitthvað aftan á – er hvað? spurði ég. Sögninni vera dugir ekki frumlagið eitt, heldur krefst hún sagnfyllingar – einhvers framhalds, einhvers sem segir eitthvað um frumlagið, í þessu tilviki „Ábyrgðarlaus notkun hennar“. En það vantar þarna.

Ég áttaði mig þó fljótt á því að til að skilja þessa fyrirsögn þurfti ekki annað en þýða hana á ensku: AI is not the threat. Its irresponsible use is. Í ensku er nefnilega hægt að nota sögnina be á þennan hátt – sleppa sagnfyllingunni þegar hún vísar til sagnfyllingarinnar í undanfarandi setningu. Hér ætti sagnfylling seinni setningarinnar augljóslega að vera the threat, en henni má sleppa vegna þess að hún er komin í setningunni á undan. Þetta er alveg eðlileg og alvanaleg setningagerð í ensku – en ekki í íslensku. Í íslensku verður að nota fornafn til að vísa til sagnfyllingarinnar í setningunni á undan og þess vegna verðum við að segja Gervigreindin er ekki ógnin. Ábyrgðarlaus notkun hennar er það – þótt annað orðalag færi raunar kannski betur.

Þetta er gott – eða slæmt, eftir því hvernig á það er litið – dæmi um að ensk setningagerð virðist í raun vera farin að breyta íslenskunni. Ég veit ekki hvort dæmi af þessu tagi eru orðin algeng – ég hef aldrei rekist á þetta fyrr en vegna tíðni sagnarinnar er mjög erfitt að leita að dæmum á rafrænan hátt. Þetta er hins vegar dæmigert fyrir (vondan) gervigreindartexta og ég vona eiginlega að um slíkt sé að ræða í þessu tilviki, frekar en þessi setningagerð sé komin inn í mál mannlegra notenda. Það er nefnilega alvarlegt ef fólk er farið að nota þessa setningagerð án þess að gera sér grein fyrir því að hún er ekki íslensk. Það bendir til þess að tilfinningin fyrir því hvað sé íslenska og hvað enska sé á undanhaldi og þá er íslenskan virkilega í vanda.