Hylming eða hulning?

Ný tillaga Miðflokksins á Alþingi ber yfirskriftina „Tillaga til þingsályktunar um bann við hylmingu andlits“ og í texta tillögunnar segir: „Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að vinna frumvarp til laga um bann við því að hylja andlit í opinberu rými.“ Í greinargerðinni segir síðan: „Tillaga þessi lýtur að því að fela dómsmálaráðherra að leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um bann við hylmingu andlits í opinberu rými.“ Af þessu verður að draga þá ályktun að tillöguflytjendur telji kvenkynsnafnorðið hylming svara til sagnarinnar hylja en eins og kemur fram í Íslenskri orðsifjabók er orðið leitt af sögninni hylma en ekki hylja. En þrátt fyrir ólíkan uppruna er vitanlega mögulegt að merking nafnorðsins hylming geti svarað til sagnarinnar hylja.

Orðið hylming er ekki sérlega algengt í málinu en samsetningin yfirhylming mun algengari og í Íslenskri orðsifjabók eru þessi orð skilgreind sameiginlega sem 'það að leyna e-u refsiverðu (t.d. þjófnaði (og vera í vitorði))'. Í Íslenskri nútímamálsorðabók er hylming skýrt 'auðgunarbrot sem felst í hlutdeild við að koma undan þýfi eða illa fengnu fé' og merkt „lögfræði“. Þetta er sem sé eiginlega lögfræðilegt íðorð og er skilgreint nákvæmlega sem slíkt í „Lögfræðiorðasafni“ í Íðorðabankanum. Í langflestum tilvikum virðist orðið vera notað í hinni lögfræðilegu merkingu, a.m.k. í seinni tíð. Niðurstaðan er því óhjákvæmilega sú að orðið eigi ekki við í því samhengi sem það hefur í umræddri þingsályktunartillögu – sé þar ranglega notað.

En þá má spyrja hvaða orð hefði verið hægt að nota í stað hylmingar í tillögunni – er til eitthvert verknaðarheiti af sögninni hylja? Slíkt orð er ekki auðfundið í nútímamáli – en þurfum við endilega verknaðarheiti þarna? Því er oft haldið fram að íslenska sé sagnamál frekar en nafnorðamál og enda þótt óljóst sé hvað er á bak við þá fullyrðingu er alveg rétt að ekki er alltaf þörf á að hafa nafnorð sem svari til tiltekinnar sagnar – oft er hægt haga orðalagi þannig að sögnin dugi. Það hefði verið einfalt í þesu tilviki – í stað „Tillaga til þingsályktunar um bann við hylmingu andlits“ hefði yfirskrift tillögunnar getað verið „Tillaga til þingsályktunar um bann við að hylja andlit sitt“, eins og segir í tillögutextanum. Það orðalag fer síst verr.

En vilji fólk frekar nota nafnorð þarna er þó til lausn ef vel er að gáð. Í Stjórn, elstu íslensku biblíuþýðingunni frá fjórtándu öld, segir um Adam og Evu í aldingarðinum Eden: „Gjörðu þau sér þá til hulningar lítil klæði af fíktréa laufum.“ Það er augljóst að orðið hulning svarar þarna til sagnarinnar hylja. Í Ordbog over det norrøne prosasprog eru átján dæmi um orðið, bæði sem verknaðarheiti og sem heiti á hulu, eins og í öðru dæmi úr Stjórn: „þá tók hann af höfði sér þá hulning er hann talaði við guð.“ Örfá dæmi eru um orðið í seinni tíma máli, t.d. „Góð hulning fyrir kvenfugl með egg eða unga er væntanlega einhverskonar fall af hæð gróðurs“ í Náttúrufræðingnum 1995. Ekkert er því til fyrirstöðu að endurvekja orðið hulning.