Varðhaldsstöð

Hringl stjórnvalda með heiti hinnar svonefndu „brottfararstöðvar“ væri broslegt ef málið væri ekki svona alvarlegt. Í greinargerð með frumvarpinu þar sem greint er frá athugasemdum úttektarnefndar Schengen-samstarfsins segir: „Í megindráttum lutu athugasemdirnar að því að íslenskum stjórnvöldum bæri að tryggja brottfararstöð (e. specialised detention facility) fyrir ríkisborgara þriðju ríkja sem dveldu ólöglega hér á landi og biðu brottflutnings.“ Í fyrstu tillögum fyrri dómsmálaráðherra að þessari stöð var þetta „specialised detention facility“ kallað  „lokað búsetuúrræði“ sem breyttist síðar í „lokað brottfararúrræði“. Lendingin varð á endanum „brottfararstöð“ sem vissulega er aðeins skárra en samt mjög villandi – greinilega með vilja.

Það vill nefnilega svo til að hugtakið detention facility er að finna í Hugtakasafni þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins, merkt sviðinu „innflytjendamál“ og þýtt varðhaldsstöð. Þar eð Hugtakasafnið hefur að geyma viðurkenndar íslenskar þýðingar á hugtökum sem notuð eru í lögum og regluverki Evrópusambandsins, eins og Schengen-samstarfinu, er mjög sérkennilegt að dómsmálaráðuneytið skuli ekki nota þessa þýðingu. Á því getur aðeins verið ein skýring – varðhaldsstöð hefur þótt líklegt til að vekja andstöðu. Hin skýringin, að ráðuneytið þekki ekki Hugtakasafnið eða hafi ekki dottið í hug að fletta upp í því, er eiginlega of ótrúleg, en bæri þá vott um vítaverða vanþekkingu eða vanrækslu ráðuneytisins.

Þetta er óvenju gróft dæmi um það hvernig stjórnvöld misnota tungumálið til að breiða yfir það sem í raun felst í gerðum þeirra og blekkja þannig almenning. Telji stjórnvöld þörf á þessari stofnun á annað borð er sjálfsögð krafa að þau komi hreint fram í stað þess að fela sig bak við sakleysileg orð sem merkja annað en þau líta út fyrir að merkja. Auðvitað er það hlutverk fjölmiðla að fara í saumana á svona málum og veita stjórnvöldum aðhald, en því miður fer alltof lítið fyrir því hjá íslenskum fjölmiðlum þótt það sé mikilvægara en nokkru sinni á þessum tímum upplýsingaóreiðu. Þess vegna er þeim mun brýnna að almenningur láti sig varða hvernig stjórnvöld beita tungumálinu og gleypi ekki gagnrýnislaust við orða- og hugtakanotkun þeirra.