Hvernig á að bera fram Signý?

Um daginn var spurt í „Málspjalli“ um framburð nafnsins Signý – hvort ætti að bera þar fram lokhljóð eða önghljóð. Stutta svarið er að hvort tveggja er rétt – í Málfarsbankanum er ekki gert upp á milli: „Bæði þekkist að g-ið í nafninu Signý sé borið fram eins og g-ið í sögninni signa og eins og g-ið í sögninni sigra.“ Yfirleitt hefur verið talið að lohljóðsframburðurinn (signa) sé sá almenni en ég veit ekki til þess að það hafi verið rannsakað. Þetta kann að vera eitthvað landshlutabundið eða jafnvel aldursbundið og örugglega að einhverju leyti einstaklingsbundið – víst er að sumar konur sem heita þessu nafni vilja ekkert með lokhljóðsframburðinn hafa. Í tilvikum sem þessum finnst mér eðlilegast að fara að vilja nafnbera, ef hann er kunnur.

En hvers vegna er framburður Signý á reiki? Á milli sérhljóðs og n (og einnig sérhljóðs og l) stendur bókstafurinn g yfirleitt fyrir lokhljóð – signa, vegna, sagnir, rigna, Ragný, Magný o.s.frv. – og þess vegna mætti búast við að sama gilti um Signý. En þetta er samt ekki algilt – við höfum orð eins og hugnæmur, hagnýta o.fl. þar sem er borið fram önghljóð. Munurinn á þessum orðum og hinum er sá að þau eru samsett og skil samsetningarliðanna er milli g og n – hug-næmur, hag-nýta. Það er vel þekkt að orðhlutaskil hindra ýmsar hljóðbreytingar – sömu klasar haga sér ólíkt eftir því hvort þeir eru innan eins orðhluta eða skiptast milli orðhluta. Meðal þeirra breytinga sem skil hindra oft er lokljóðun önghljóða á undan ákveðnum hljóðum.

Nafnið Sig-ný er samsett og fyrri liður þess sá sami og í Sig-urður, Sig-ríður, Sig-mundur o.s.frv. þar sem borið er fram önghljóð. Þess vegna mætti búast við að sama gilti um Sig-ný – þar væri borið fram önghljóð þar sem orðhlutaskilin kæmu í veg fyrir að það breyttist í lokhljóð. Það gerist hins vegar stundum, einkum í algengum orðum, að málnotendur hætta að skynja þau sem samsetningar og þá hætta skilin að hindra ýmsar hljóðbreytingar. Þetta er ekki síst algengt í örnefnum eins og ég hef skrifað um, svo og í mannanöfnum – fólk skynjar þau sem eina heild, sem heiti ákveðins staðar eða persónu, í stað þess að leysa þau upp í samsetningarliði sem það tengir við önnur orð í málinu. Það er væntanlega það sem hefur gerst með nafnið Signý.

Margir málnotendur hafa sem sé farið að skynja nafnið sem eina heild og bera það því fram með lokhljóði. Það er alveg eðlilegt og á sér fjölmörg fordæmi í málinu – en það er líka eðlilegt að halda önghljóðinu. Nafnið Dag-ný, sem einnig hefur seinni liðinn -ný og búast mætti við að hagaði sér eins, er aftur á móti alltaf borið fram með önghljóði. Ástæðan er líklega sú að þótt Dagný sé gamalt í málinu er stutt síðan það varð algengt, og auðveldara er að tengja fyrri liðinn við þekkt og algengt orð, dagur, en í Signý. Nöfnin Magný og Ragný eru hins vegar alltaf borin fram með lokhljóði, enda er seinni liður þeirra ekki -ný heldur er samsetningin Magn-ý og Ragn-ý og málnotendur tengja þau væntanlega við nöfn eins og Magnús og Ragnar.