Eiríkur Rögnvaldsson

Það er áhugavert að skoða stefnuskrár listanna sem bjóða fram við borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík í næsta mánuði með tilliti til þess sem þar segir um kennslu í íslensku sem öðru máli, sem er eitt mikilvægasta viðfangsefni bæði ríkis og sveitarfélaga um þessar mundir. Stefnuskrárnar eru reyndar mjög misjafnlega aðgengilegar og ég skal ekki ábyrgjast að ég hafi fundið allt sem máli skiptir, og tek fúslega við leiðréttingum og athugasemdum. En hér er það sem ég fann:

A – Vinstrið (https://vinstrid.is/stefnumal.html)

• Ekkert fannst.

B – Framsóknarflokkurinn (https://www.framsokn.is/sveitarfelog/reykjavik)

• Ekkert fannst.

C – Viðreisn (https://www.vidreisnreykjavik.is/fjolmenning)

• Við eigum að bjóða fólk velkomið og stuðla að raunverulegri inngildingu með því að gera íslenskukennslu og kennslu í íslenskri menningu mun aðgengilegri í samstarfi við ríkið. Hér þarf að huga að öllum hópum; börnum, foreldrum og ungu, barnlausu fólki sem kemur hingað. Tungumálið sem og aðgangur að réttum upplýsingum eru lykilatriði í aðlögun. Góð upplýsingagjöf stuðlar að jafnari tækifærum.
• Efla þarf móttöku barna með fjölbreyttan menningar- og tungumálabakgrunn innan grunnskólanna. Það viljum við gera með því að færa þjónustu fyrir börn og fjölskyldur inn í skólana sjálfa. Þá viljum við tryggja að til sé námsefni sem gerir börnunum kleift að læra íslensku og samfélagsfræði með það að markmiði að þeim séu tryggð jöfn tækifæri til þátttöku í íslensku samfélagi.
• Þá sýna rannsóknir að þegar þú kannt móðurmál þitt vel þá áttu auðveldara með að læra önnur tungumál. Í Reykjavík hefur það sýnt sig að innflytjendur nota frístundastyrk borgarinnar til þess að greiða fyrir móðurmálskennslu, og börn innflytjenda fara því síður í frístund, íþróttir og aðrar tómstundir. Viðreisn vill kanna leiðir til þess að færa móðurmálskennsluna í auknum mæli inn í grunnskólana svo tryggja megi að öll börn í Reykjavík hafi aðgang að fjölbreyttu frístundastarfi óháð búsetu og efnahag.

D – Sjálfstæðisflokkurinn (https://www.xdreykjavik.is/strax-d)

• Við ætlum að efla íslenskukennslu fyrir starfsfólk dagheimila og leikskóla.
• Við ætlum að innleiða móttökudeildir í grunnskólum fyrir börn sem flytja hingað til lands og þekkja hvorki íslenska tungu né íslenskt samfélag.

F – Flokkur fólksins (https://flokkurfolksins.is/reykjavik/aherslumal.html)

• Innleiðum árangursríkar lestraraðferðir á borð við Kveikjum neistann og stóreflum ÍSAT kennslu (íslensku sem annað tungumál).

G – Góðan daginn (https://gdf.is/stefnumalin/)

• Við viljum styrkja stuðning við nemendur með fjölbreyttan bakgrunn, þar á meðal þá sem ekki hafa íslensku að móðurmáli.

J – Sósíalistaflokkurinn (https://www.sosialistaflokkurinn.is/stefna/skola-og-fristundamal-kosningar, https://www.sosialistaflokkurinn.is/stefna/velferd-og-oryggi-kosningar)

• Efla þarf íslenskukennslu barna með erlendan bakgrunn. Aðgengi að tungumálinu er undirstaða inngildingar inn í samfélagið. Brýnt er að endurskoða fyrirkomulag kennslu í íslensku sem annars tungumáls (ÍSAT). Fjölga þarf íslenskuverum til þess að koma til móts við þörf. Öll börn sem eru byrjendur í íslensku skulu hafa aðgang að íslenskuverum, en ekki aðeins frá 5. bekk eins og nú er. Auka þarf umfang og sveigjanleika náms innan íslenskuveranna svo börn af erlendum uppruna séu betur undirbúin fyrir almennt skólastarf. Skilyrði um uppfyllt hæfniviðmið úr íslenskuverum þarf að endurspegla námskröfur sem gert er ráð fyrir í heimaskóla að loknu námi í íslenskuveri. Jafnframt er nauðsynlegt að koma af stað reglubundnu eftirliti á starfsemi íslenskuveranna og framkvæmd ÍSAT-kennslu í heimaskólum til að tryggja samræmi og þar með aukinn jöfnuð.
• Galopnar dyr að íslenskunni: Sósíalistaflokkurinn leggur áherslu á mikilvægi þess að galopna dyrnar að íslensku málsamfélagi fyrir innflytjendur: Að Reykjavíkurborg verði leiðandi á landsvísu í áherslu á mikilvægi íslenskukennslu og notkunar íslensku í samskiptum á vinnustöðum; að atvinnurekandinn Reykjavíkurborg bjóði öllum starfsmönnum sínum, sem ekki hafa íslensku að fyrsta máli, íslenskukennslu á vinnutíma. Kunnátta og færni í íslensku er og eitt öflugasta tækið til að ryðja úr vegi viðsjárverðum aðskilnaði í „við“ og „hina“. Aukin kunnátta og færni í tungumálinu opnar innflytjendum dyr, og ýtir undir samkeppnisfærni þeirra í skóla og á vinnumarkaði. Aukin færni í íslensku styrkir innflytjendur í að standa vörð um stöðu sína og réttindi.

M – Miðflokkurinn (https://midflokkurinn.is/reykjavik)

• Tungumál leikskólanna er íslenska. Gera á skýrar kröfur um að þeir sem starfa við umönnun barna á leikskólum í Reykjavík búi yfir viðunandi íslenskukunnáttu. Sífellt fleiri dæmi eru um hið gagnstæða og jafnvel um deildir þar sem fáir ef nokkur starfsmaður hefur íslensku að móðurmáli. Við þetta verður ekki unað á mikilvægu málþroskaskeiði barna, íslenskra jafnt sem erlendra.
• Þjóðlegt skólastarf. Margir skólar í Reykjavík þola orðið illa það álag sem fylgt hefur innflytjendastefnu síðustu áratuga. Farsælast fyrir alla er að innflytjendur og börn þeirra lagi sig að íslensku skólakerfi og íslensku gildismati. Auka þarf áherslu á Ísland, íslenska tungu og íslenska menningu og skal slíkt hafa forgang fram yfir kennslu annarra tungumála. Skipuleggja þarf móttöku erlendra barna með móttökudeildum og -skólum með markvissri tungumálakennslu, sem þarf að hafa borið árangur áður en farið er inn í almennt nám í venjulegum bekk.

P – Píratar (https://piratar.is/piratarireykjavik26)

• Ekkert fannst.

R – Okkar borg (https://www.okkarborg.is/)

• Fornám í íslensku fyrir börn sem ekki tala málið verður á ábyrgð ríkissins.

S – Samfylkingin (https://xs.is/setjum-bornin-i-fyrsta-saeti)

• Aukum til muna íslenskukennslu barna með annað móðurmál en íslensku til þess að skapa tækifæri og stuðla að jöfnuði.

Í Facebook-hópnum „Skemmtileg íslensk orð“ var verið að hneykslast á því að háskólakennari hefði sagt „vinsældir hans jókust“ í sjónvarpsviðtali. Í skrifaðri gerð viðtalsins á vef Ríkisútvarpsins hefur þessu nú verið breytt í jukust sem er hin venjulega og viðurkennda mynd eins og fram kemur í Beygingarlýsingu íslensks nútímamáls, en þar er líka bent á ýmis tilbrigði í beygingu sagnarinnar: „Í Stafsetningarorðabókinni (2016) er viðtengingarháttur þátíðar af sögninni auka hafður yki: þótt ég auki/yki minn hlut. Hjá Valtý Guðmundssyni (Islandsk grammatik 1922) er þriðja kennimynd jukum (ukum) og viðtengingarháttur þátíðar jyki (yki). […] Dæmi um j-lausa fleirtölu í viðtengingarhættinum finnast líka […]“, svo sem jykust.

Þarna er myndin jókust þó ekki nefnd, og ekki heldur jókum í fyrstu persónu fleirtölu í þátíð, en hvort tveggja kemur þó fyrir á ýmsum tímum. Í Biskupasögum Jóns prófasts Halldórssonar frá fyrri hluta átjándu aldar segir: „Þann 29da Augusti jókust óhægindin fyrir hans brjósti.“ Í Árbókum Espólíns frá fyrsta hluta nítjándu aldar eru nokkur dæmi, m.a.: „Á þeim tíma jókust mjög harðindi í landi.“ Nokkur fleiri dæmi má finna í ýmsum ritum frá nítjándu öld. Á tímarit.is eru tæp þrjátíu dæmi um jókust, nokkuð jafnt dreifð yfir tímann frá lokum nítjándu aldar til dagsins í dag. Í Skírni 1898 segir: „Eftir stríðið jókust mjög fólksflutningar til landsins.“ Í Morgunblaðinu 2021 segir: „Hins vegar jókust tekjur af fraktflutningum um 48% milli ára.“

Myndin jókust er því ekki nýjung í málinu, og var það ekki heldur á átjándu öld. Þvert á móti – þetta er hin forna beyging sagnarinnar. Þriðja kennimynd hennar, fyrsta persóna fleirtölu í þátíð, var jókum í fornu máli sem hefði átt að koma fram sem jókust í miðmynd og slík dæmi eru til – „jókust svo jarðbönn víða á Íslandi“ segir í Gottskálksannál frá sextándu öld. Í Íslensku máli 2017 bendir Aðalsteinn Hákonarson á að orðmyndirnar jukum og jusum séu „þátíðarmyndir fleirtölu af sögnunum auka og ausa, sem komið hafa í stað eldri myndanna jókum og jósum“. Þær hljóti að hafa orðið til „fyrir áhrif frá þeim fjölda sagna (af 2. og 3. hljóðskiptaröð, sbr. bjóða og svelta) sem höfðu u í stofni þátíðar fleirtölu“ og geti í öllu falli „ekki verið hljóðréttar“.

Það er sem sé ljóst að myndirnar jókum og jókust eru upphaflegar, hljóðréttar og „eðlilegar“, en venjulegu og viðurkenndu myndirnar jukum og jukust eru „nýjungar“ – vissulega býsna gamlar, en ef þær væru að koma upp núna væru þær væntanlega kallaðar „málvillur“ og barist gegn þeim. Það er samt engin spurning að þær hafa fyrir löngu unnið sér hefð sem eðlilegt og rétt mál, og hafa verið það í margar aldir. Spurningin er hins vegar hvernig eigi að líta á upphaflegu myndirnar, jókum og jókust – eigum við að viðurkenna þær líka sem „rétt mál“ vegna þess að þær eru eldri, eða eigum við að segja að þær séu (nokkurn veginn) horfnar úr málinu, ekki málvenja neinna, og geti því ekki talist „rétt mál“ samkvæmt viðurkenndum viðmiðum.

Í þessu sambandi skiptir máli hvort myndirnar hafa lifað óslitið í málinu eða verið endurvaktar eins og Valtýr Guðmundsson virðist telja í Islandsk Grammatik – „I Skriftsproget forekommer ogsaa jókum og jósum, men disse Former er laant fra Oldsproget“ segir hann. Mér finnst þetta samt ekki ótvírætt – það er vel hugsanlegt að þessar myndir hafi lifað í talmáli. Hvort notkun myndarinnar jókust í talmáli á tuttugustu og fyrstu öld er dæmi um það er kannski vafasamt, en þar gætu einnig spilað inn áhrif frá eintölu í þátíð, jók – í sterkum sögnum sem hafa ó í þátíð eins og fara, taka o.fl. er það gegnumgangandi í öllum framsöguháttarmyndum. Það var eðlilegt að breyta jókust í jukust á vef RÚV en mér finnst samt varla hægt að telja jókust rangt.

Það er alkunna að beyging orðsins kýr víkur iðulega frá því sem er viðurkennt og talið „rétt“ enda hefur hefur margoft verið fjallað um hana í hvers kyns málfarsþáttum. Í fljóti bragði mætti þó ætla að beygingin væri mjög einföld og auðlærð, mismunandi beygingarmyndir í eintölu án greinis aðeins tvær. Í þættinum „Íslenskt mál“ í Morgunblaðinu 1988 sagði Gísli Jónsson: „Enn er orðið kýr að þvælast fyrir lærðum og leikum. Undarlegt hvað blessuð skepnan er mönnum erfið, eins og beyging nafnsins er reyndar auðveld. Án greinis eru nefnifall og eignarfall eins, þolfall og þágufall eins: Kýr, um kú, frá kú, til kýr. Þetta er nú ekki flókið. Varla ætti svo heldur að vera, þó greinir bætist við: kýrin, um kúna, frá kúnni, til kýrinnar.“

En vegna þess hversu oft beygingin víkur frá þessu er ljóst að ekki er allt sem sýnist – ef beygingin væri eins auðveld og látið er í veðri vaka myndi hún ekki vefjast svona fyrir málnotendum. Það sem gerir hana svo erfiða er fyrst og fremst það sem Gísli nefnir en telur auðvelt – mynstrið þar sem nefnifall og eignarfall eru eins, og einnig þolfall og þágufall. Þetta mynstur er nefnilega nánast einstætt meðal nafnorða – fyrir utan kýr er það eingöngu orðið ær (og sýr sem er aldrei notað) sem fylgir því, og þar eru tilbrigði í beygingu einnig algeng. Við þetta bætast að orðið hefur tvö allólík stofntilbrigði, kýr og kú, og auk þess er það endingarlaust í eignarfalli eintölu sem er mjög óvanalegt. Beygingin er því afbrigðileg á ýmsan hátt.

Frávik frá hefðbundinni beygingu má því skýra þannig að málnotendur séu að leitast við að fella beygingu orðsins að almennum beygingarmynstrum og losna við stofntilbrigði. Þetta er einkum gert með því að nota tilbrigðið kú í stað kýr og öfugt, og með því að gefa ákveðnum myndum nýjar endingar. Þannig verður nefnifall eintölu iðulega kú, með greini kúin. Þetta var lengi sjaldséð á prenti en hins vegar má finna ýmis dæmi um það frá því um miðja síðustu öld að hæðst sé að þessari beygingu sem hefur því greinilega tíðkast. Í Alþýðublaðinu 1943 segir: „Kennarinn var að kenna málfræði og bað börnin að leiðrétta villu í þessari setningu: „Hesturinn og kúin eru á beit.“ Í Æskunni 1953 segir: „Leiðréttu þetta: Bolinn og kúin fóru inn í fjósið.“

Fáein dæmi um nefnifallið kú má finna á tímarit.is fyrir 1980 en upp úr því fer þeim fjölgandi, þótt í mörgum þeirra sé vissulega verið að gera athugasemdir við þá beygingu. Árið 2010 var Mjólkurbúið Kú stofnað og árið 2011 Kaffi Kú en bæði heitin hafa stundum verið til umræðu í „Málvöndunarþættinum“. Einnig eru gömul dæmi um að stofninn kú- sé notaður í eignarfalli í stað kýr og eignarfallinu gefin ending og haft kúar – það er t.d. gert í málfræði Runólfs Jónssonar frá 1651. Slæðingur er af dæmum um þetta eignarfall frá því snemma á tuttugustu öld á tímarit.is, t.d. „Starfsviðið var að safna vissu um notagildi hverrar einstakrar kúar, og er óbreytt enn“ í Búnaðarritinu 1927, en flest dæmin eru þó frá því eftir 1990.

Hitt kemur líka fyrir, að tilbrigðið kýr sé notað í stað kú í þolfalli og þágufalli. Þetta kemur fyrir þegar í Guðbrandsbiblíu frá 1584 – „þeirra flóttamenn flúðu frá þeirri þrevetri kýrinni“. Í Dagsbrún 1919 segir: „Kýrinni, sem eftir lifði, líður enn ágætlega, haustið 1906.“ Í Ljósberanum 1945 segir: „Meðan ég batt kýrina við hliðið, hljóp Carlo niður brekkuna.“ Dæmi um þetta á tímarit.is eru þó ekki mörg, og í þeim mörgum er verið að gera athugasemd við þessa beygingu eins og t.d. í Vorinu 1951 þar sem segir: „Áttu að segja kýrina? Kanntu ekki að beygja orðið rétt?“ Í Morgunblaðinu 2001 segir frá barni sem átti að yrkja ljóð fyrir skólann og fékk fyrirmæli á blaði: „Á því stóðu þau fyrirmæli að ljóðið ætti að vera um „kýrina“.“

Fleiri tilbrigði má finna. Eitt af því sem er sérkennilegt í beygingu orðsins kýr (og gildir líka um ær) er að orðið er endingarlaust í nefnifalli og þolfalli fleirtölu, og hefur þar sömu mynd og í nefnifalli (og eignarfalli) eintölu. Þetta er andstætt því sem gildir um önnur sterk kvenkynsorð, sem hafa ýmist endinguna -ar, -ir eða -ur í þessum föllum. Það er því engin furða að málnotendum finnist stundum vanta endingu á orðið í þessum föllum og bæti henni við. Í Alþýðublaðinu 1946 segir: „þeir stóðu báðir og störðu á kýrar, sem voru á beit fyrir framan þá.“ Í Íslenskum landbúnaðarrannsóknum 1981 segir: „Um innistöðutímann fá kýrar nokkra hreyfingu.“ Í Morgunblaðinu 2015 segir: „Kýrar éta meira af þessu fóðri og nytin eykst.“

Því er stundum haldið fram að beyging orðanna kýr og ær hafi farið að riðlast þegar þjóðin flutti á mölina og umgekkst ekki lengur þessar skepnur daglega, og vissulega má búast við að beyging orða sem eru í daglegri notkun haldist fremur stöðug en beyging orða sem fólk notar sárasjaldan og þekkir kannski aðallega af bókum. Oft er líka sagt að vegna þess hversu vandbeygð orðin eru forðist málnotendur þau og noti belja og rolla í staðinn. Það er þó athyglisvert í þessu sambandi að talsvert af dæmum um myndir eins og kúin, kúar, kýrinni, kýrar er úr ritum eins og Búnaðarritinu, Bændablaðinu, Búnaðarblaðinu Frey, Íslenskum landbúnaðarrannsóknum og Vasakveri SÍS fyrir bændur – ritum þar sem búast mætti við að höfundar þekktu orðin vel.

Vegna þess hversu beyging orðanna kýr og ær er óvenjuleg, og vegna þess að orðin eru ekki lengur hluti af kjarnaorðaforða almennings, hef ég litla trú á að hefðbundin beyging þeirra eigi sér mikla framtíð. Ég þarf sjálfur alltaf að hugsa mig um þegar ég nota þau, þótt ég sé alinn upp í sveit. En eins og hér hefur komið fram ganga breytingar á beygingunni í mismunandi áttir og ekkert mynstur sem gæti leyst hefðbundna beygingu af hólmi hefur fest í sessi. Það væru samt engin sérstök málspjöll þótt beygingin breyttist, en ég er ekki að mæla með því – mér finnst æskilegt að halda sig við hefðbundna beygingu og halda henni að börnum. Hins vegar er fráleitt að nota þessi orð til að hanka nemendur á beygingu þeirra á prófum eins og lengi hefur tíðkast.

Á morgun verður í Eddu málþingið „Ekkert orð er skrípi“ þar sem rætt verður um ýmis málfarsleg atriði í verkum Halldórs Laxness. Hann bjó til eða tók inn í málið fjölda orða en eitt skemmtilegasta nýyrði hans er umbi. Það kemur fyrst fyrir í Kristnihaldi undi Jökli, í heiti annars kafla sögunnar, „Umboðsmaður biskups, skammstafað UmBi“. Þótt þarna sé tekið svo til orða að UmBi sé skammstöfun er frá upphafi farið með þetta sem venjulegt orð – stórt B er t.d. aðeins haft í því í þetta eina skipti í Kristnihaldinu. Orðið kemur reyndar aðeins fyrir í nefnifalli í bókinni en er beygt strax árið eftir, í grein Peters Hallberg um bókina í Skírni, og hiklaust talað um Umba. Orðið fellur vel að málinu – til eru (sjaldgæfu) orðin dumbi og rumbi.

Það er ljóst að frá skáldsins hendi var orðið hugsað sem sambræðingur (portmanteau) úr orðunum umboðsmaður og biskup. Eins og ég hef áður skrifað um greinast slík orð frá venjulegum samsettum orðum á þann hátt að bútarnir sem bræddir eru saman eru ekki sjálfstæðir orðhlutar í neinum venjulegum skilningi, hvorki umb- né bi- í þessu tilviki. Slík orð eru sjaldgæf í íslensku þótt þau séu til, t.d. tölva úr tala og völva, en nokkuð er hins vegar um þau í ensku – þekkt dæmi eru smog af smoke og fog, og í seinni tíð einkum Brexit, af Britain og exit. En vegna þess að b-ið er sameiginlegt með báðum orðunum er auðvelt að túlka orðið umbi þannig að það sé stytting úr orðinu umboðsmaður einu og sér, en -i sé bara nefnifallsending.

Kristnihald undir Jökli kom út um miðjan september 1968, en þessi túlkun orðsins er komin upp strax hálfu ári síðar. Í Vikunni snemma í apríl 1969 segir: „Það var hann sem bjargaði Rollingunum á sínum tíma, þegar þeir höfðu sagt skilið við Andrew Oldham, umba sinn.“ Rúmum mánuði síðar segir í Vikunni: „Umbi og Robin hafa um nokkurt skeið eldað grátt silfur og er það upphaf á því máli, að umba fannst Robin hafa einum of sítt hár.“ Bæði dæmin eru úr greinum eftir Andrés Indriðason sem er því e.t.v. upphafsmaður þessarar notkunar. Í Vikunni 1970 segir: „núverandi umbi Trúbrots, hafi hug á því að slást í hópinn.“ Í Morgunblaðinu 1972 er fyrsta dæmi um að orðið vísi ekki til umba tónlistarfólks: „Umbi Lúðvíks talar gegn EBE.“

Þetta er mjög skemmtilegt dæmi um það hvernig orð sem líklega var aldrei ætlað að verða orð er endurtúlkað, bæði að myndunarhætti og merkingu, og kemst þannig í almenna notkun. Orðið umbi var strax mikið notað í þessari almennu merkingu á áttunda áratugnum og er enn algengt í málinu – bæði á tímarit.is og í Risamálheildinni eru hundruð dæma um það í almennri merkingu. Í ljósi þess að það hefur verið notað þannig í nærri sextíu ár er nokkuð sérkennilegt að það skuli hvorki vera að finna í Íslenskri orðabók né Íslenskri nútímamálsorðabók. Væntanlega er ástæðan sú að það hefur verið talið of óformlegt til að fá sess í orðabókum en mér finnst alveg kominn tími til að endurskoða það og taka orðið inn í málið sem gott og gilt.

Lýsingarorðið staðsettur er alíslenskt en hefur þó löngum mátt sæta ofsóknum. Í grein í Morgunblaðinu 1969 segir Þórunn Guðmundsdóttir: „Einhverjum fannst einhverju sinni, að hann þyrfti endilega að þýða hið gullvæga orð „situated“. Varð úr því „staðsettur“, sem síðan hefur gengið um sem grár köttur“.“ Í Samvinnunni 1970 segir Gísli Magnússon: „Þá er það staðsetningar-draugurinn, sem ríður húsum útvarps og sjónvarps og skriftlærðra manna svo harkalega, að hriktir í hverjum rafti. […] Svo er fyrir þakkandi, að enn hefur þessi eilífa staðsetningarþvæla eigi náð að spjalla daglegt mál alþýðu manna, a.m.k. ekki þar sem ég þekki til; hún er að ofan komin eins og raunar fleira, það er til lýta horfir tungunni.“

Í bókinni Íslenskt málfar frá 1992 segir Árni Böðvarsson: „Sögnin að staðsetja er rétt mynduð, en oftast vitlaust notuð. Hún merkir beinlínis 'að finna e-u stað', en getur í eðlilegu máli aldrei merkt 'að vera á tilteknum stað'. Því er orðasambandið „húsið er staðsett við Tjörnina“ rangt þegar búið er að finna því staðinn og aðeins átt við að það sé þar núna.“ En þarna er litið fram hjá því að þótt staðsettur sé vissulega upphaflega lýsingarháttur þátíðar af sögninni staðsetja hefur orðið fyrir löngu farið sömu leið og fjölmargir aðrir lýsingarhættir sem losa tengsl sín við sögnina og öðlast að nokkru leyti sjálfstætt líf. Þetta kemur fram í Íslenskri nútímamálsorðabók þar sem sögnin staðsetja er skýrð 'tilgreina stað (fyrir e-ð)' en staðsettur 'sem er á e-m stað'.

Það er ljóst að staðsettur vísaði framan af til þess að staðsetja eitthvað eða finna því stað. Í Nýja dagblaðinu 1937 segir: „Markmaðurinn var ekki rétt staðsettur í markinu“. Í Morgunblaðinu 1942 segir: „Á árinu 1942 voru samþykt á Alþingi lög um íþróttakennaraskóla Íslands og var hann jafnframt staðsettur að Laugarvatni.“ Í Skák 1947 segir: „Riddari er bezt staðsettur á miðborðinu.“ Í Sjómannablaðinu Víkingi 1949 segir: „Nýi flugvöllurinn við Blönduós var staðsettur að Akri.“ Í Tímanum 1950 segir: „Herinn verður undir einni yfirstjórn og staðsettur þar, sem samkomulag verður um.“ Í Mánudagsblaðinu 1953 segir: „Það er öllum kunnugt, að Reykjavíkurflugvöllur er illa staðsettur og jafnvel stórhættulegur lífi og limum bæjarbúa.“

Í sumum tilvikum er þó óljóst hvort merkingin er 'hefur verið fundinn staður á tilteknum stað' eða einfaldlega 'er á tilteknum stað', eins og í „Hjúkrunarkvennaskólinn er nú staðsettur á efstu hæð Landsspítalans“ í Tímanum 1953. En um svipað leyti fara að sjást setningar þar sem merkingin 'er á tilteknum stað' virðist ótvíræð. Í Morgunblaðinu 1953 segir: „Bærinn hans var staðsettur í hlíð nokkurri langt frá öllum öðrum bæjum.“ Í Hlyn 1954 segir: „Samvinnuskólinn, sem staðsettur er mitt í ys og þys höfuðborgarinnar, hefur allra íslenzkra skóla þjóðlegust áhrif á nemendur sína.“ Þetta er alveg ljóst í dæmi úr Sjómannablaðinu Víkingi 1954: „Eddystone kletturinn er þannig staðsettur, að hann hlýtur að vera mjög hættulegur siglingum.“

Í þættinum „Íslenskt mál“ í Morgunblaðinu 1992 birti Gísli Jónsson bréf frá Örnólfi Thorlacius sem sagði m.a.: „Eitt er það lýsingarorð íslenskt sem nær ævinlega má fella burt án þess að nokkur merking tapist, en það er staðsettur.“ Gísli tók undir þetta, en það er þó augljóslega mjög ofmælt að „nær ævinlega“ megi fella staðsettur brott. Það er t.d. ekki hægt þegar því fylgir ákvæðisorð, eins og vel eða illa staðsettur – og það er ekki heldur hægt þegar staðsettur er lýsingarháttur frekar en lýsingarorð og vísar til þess að finna einhverju stað. Það má hins vegar til sanns vegar færa að orðið sé misjafnlega nauðsynlegt eins og Málfarsbankinn segir: „Orðið staðsettur er oft óþarft. Bíllinn var staðsettur við pósthúsið merkir: bíllinn var við pósthúsið.“

Þrátt fyrir að Árni Böðvarsson segi að staðsettur geti „í eðlilegu máli aldrei merkt 'að vera á tilteknum stað'“ er ljóst að orðið er og hefur í a.m.k. sjötíu ár mjög oft verið notað þannig. Ég er ekki viss um að þessa notkun megi rekja beint til áhrifa frá situated eða located í ensku þótt þau ýti eflaust undir hana. Ég hef á tilfinningunni að mörgum finnist einhvern veginn snautlegt að nota bara sögnina vera sem er auðvitað mjög almennrar merkingar – húsið er staðsett við Tjörnina virðist í einhverjum skilningi svipmeira og merkingarríkara en húsið er við Tjörnina. En auðvitað er þetta smekksatriði og sjálfsagt að huga að því hvort staðsettur þjóni tilgangi í því sem maður vill koma á framfæri – en jafn sjálfsagt að nota það ef manni finnst ástæða til.

Í færslu í gær notaði ég sambandið vera á pari við eitthvað alveg umhugsunarlaust. Á eftir áttaði ég mig samt á því að þetta væri líklega nýlegt í mínu máli, og sennilega í íslensku máli yfirleitt. Orðið par er vitanlega gamalt í málinu í merkingunni 'tvennt af e-u samstæðu, samstæða' eins og það er skýrt í Íslenskri nútímamálsorðabók – er upphaflega tökuorð úr miðlágþýsku samkvæmt Íslenskri orðsifjabók og þangað komið af lýsingarorðinu pār í latínu sem merkir 'jafn'. Það er sú merking sem liggur á bak við notkun orðsins í golfmáli þar sem það merkir 'viðmið um höggafjölda', þ.e. 'fjölda högga sem góður kylfingur þarf að nota til að koma golfkúlunni í holuna'. Í Kylfingi 1935 segir: „Allar hinar holurnar á A að leika á ,,pari“.“

En síðan fer sambandið á pari (við) að skjóta upp kollinum í almennu máli í merkingunni 'jafnt, í jafnvægi, jafnast á við', annaðhvort fyrir áhrif frá golfmáli, bein áhrif frá on (a) par (with) í ensku, eða hvort tveggja. Í DV 1987 segir: „Hófí og eiginkonan eru á pari.“ Í sama blaði sama ár segir: „Hann er á pari, persónuafsláttur hans dugir nákvæmlega fyrir reiknuðum sköttum.“ Í DV 1990 segir: „sá munur finnst vel og er á pari við gömlu 1800-gerðina.“ Í Heimsmynd 1990 segir: „Sýnarmenn áttu þá forkaupsrétt að þeim 85 milljónum, sem eftir voru á pari, 1:1.“ Í DV 1993 segir: „hemlar eru mjög góðir, raunar á pari við mun stærri bíla.“ Í Morgunblaðinu 1995 segir: „Þannig er hagvöxtur hér nú á pari við það sem gerist að meðaltali í OECD-löndunum.“

Í golfi er talað um að vera undir pari eða yfir pari þegar notuð eru færri eða fleiri högg en eðlilegt er, og vitanlega er gott að nota sem fæst högg – vera undir pari. Þessi orðanotkun kemur líka fram í venjulegu máli. Í Morgunblaðinu 2004 segir: „Aðrir leikmenn voru langt undir pari.“ Í Viðskiptablaðinu 2007 segir: „Bréfin voru seld undir pari“. Í Vísi 2009 segir: „Þetta var bara slök frammistaða og undir pari.“ Í Vísi 2015 segir: „Ekki að verk Bjarkar á síðastliðnum áratug hafi verið langt undir pari.“ En í þessum dæmum, og öðrum sem ég hef séð um sambandið undir pari í almennu máli, hefur það öfuga merkingu við þá sem það hefur í golfmáli – þar er það góð frammistaða að vera undir pari, en dæmin sýna að í almennu máli er það léleg frammistaða.

Öðru máli gegnir með sambandið yfir pari – þar virðist þetta vera sitt á hvað. Á fótbolti.net 2018 segir: „Yfir allt eigum við einn slæman hálfleik, seinni hálfleikinn á móti Nígeríu. Restin fannst mér á okkar pari og jafnvel yfir pari.“ Hér hlýtur yfir pari að vísa til betri frammistöðu en búast mátti við. En í Víkurfréttum 2018 segir: „Hörður Axel var atkvæðamestur Keflvíkinga með 17 stig og Gunnar Ólafsson skoraði 14. Aðrir voru langt yfir pari.“ Í DV 2021 segir: „Metnaðurinn í klúbbnum er bara að vera Íslands- og bikarmeistari á hverju ári. Allt undir því er yfir pari.“ Í þessum dæmum virðist ljóst að yfir pari vísar til lélegri frammistöðu en við væri að búast – eins og í golfinu. Þessi gagnstæða merking getur vitanlega verið ruglandi.

Um fjörutíu ár eru síðan farið var að nota sambandið vera á pari (við) í almennu máli og það hefur augljóslega fest sig kyrfilega í sessi – í Risamálheildinni eru um 4.800 dæmi um á pari við og 5.500 önnur dæmi um á pari en talsverður hluti þeirra er úr umfjöllun um golf. Það er athyglisvert að öfugt við flestar aðrar nýjungar er sambandið síst meira notað í óformlegu máli en formlegu, og þrátt fyrir enskan uppruna hef ég aldrei rekist á að amast hafi verið við því. En það er gaman að sjá að þarna hefur sama orðið komið tvisvar inn í málið – fyrst úr miðlágþýsku fyrir mörgum öldum í merkingunni 'tvennd' og síðan úr ensku á síðustu öld í merkingunni 'jafnt'. Þessar merkingar eru auðvitað skyldar og eiga rætur í sama latneska orðinu.

Sterk karlkynsorð sem hafa ö í stofni í nefnifalli eintölu eru viðsjálsgripir vegna þess að þau geta haft þrenns konar beygingu. Stærsti flokkurinn eru orð eins og köttur sem skipta ö út fyrir e í þágufalli eintölu (ketti) og nefnifalli og þolfalli fleirtölu (kettir, ketti) en fyrir a í eignarfalli eintölu (kattar) og fleirtölu (katta). Svo eru til orð þar sem -ur er ending nefnifalls eintölu og ö helst í allri beygingunni, eins og höldur (eignarfall eintölu hölds, nefnifall fleirtölu höldar); og enn önnur halda ö í allri beygingunni og hafa stofnlægt -r, eins og jöfur (eignarfall eintölu jöfurs, nefnifall fleirtölu jöfrar). Við þetta má bæta orðum með jö í stofni eins og fjörður – þau beygjast eins og köttur að því undanskildu að þau fá i þar sem hin orðin fá e (firði, firðir).

Vandinn er sá að það er engin leið að ráða beyginguna af nefnifalli eintölu einu saman, heldur verður að læra það fyrir hvert orð um sig í hvern þessara flokka það fellur. Þetta er ekkert vandamál með algeng orð eins og köttur og fjörður, enda er beyging þeirra ekkert á reiki. En málið vandast með sjaldgæfari orð, sem fólk rekst síður á í aukaföllum. Orðin kökkur og mökkur beygjast venjulega eins og köttur, en talsvert er um að ö sé haldið í þágufalli og eignarfalli eintölu – kökk, mökk í stað kekki, mekki; kökks, mökks í stað kakkar, makkar. Þetta er ekki nýtt – elsta dæmi um mökks er frá 1878. Athugið að tengsl eru milli stofnsérhljóðs og endingar – ef annað  breytist breytist hitt líka. Það eru engin dæmi um *kökkar, *mökkar í eignarfalli eintölu.

Annað dæmi um orð sem hefur flakkað milli flokka er höldur sem í fornu máli merkir 'jarðeigandi, óðalsbóndi' en er sagt „fornt/úrelt“ í þeirri merkingu í Íslenskri orðabók – í Íslenskri nútímamálsorðabók er það einfaldlega skýrt 'karlmaður'. Í nútímamáli kemur það þó einkum fyrir sem heiti á bílaleigu, Höldur. Það hefur tilhneigingu til að beygjast eins og köttur – í Alþýðublaðinu 1993 segir t.d.: „Við hjá Heldi stöndum þetta af okkur.“ Gísli Jónsson minntist margoft á þetta orð í þáttum sínum um „Íslenskt mál“ í Morgunblaðinu og undraðist árið 1987 „hversu furðulega mönnum gengur illa að fara með jafneinfalt orð og fyrirtækisheitið Höldur. Það beygist nákvæmlega eins og hestur: Höldur, um Höld, frá Höldi, til Hölds.“

Svo er það mögur sem í fornu skáldamáli merkti 'sonur' en kemur í nútímamáli helst fyrir í samsetningunni ástmögur sem skýrt er 'maður sem nýtur mikillar hylli' í Íslenskri nútímamálsorðabók – það eru ekki síst þeir Jónas Hallgrímsson og Jón Sigurðsson sem fá þessa einkunn. Orðið mögur, og samsetningin ástmögur, beygðist eins og köttur en nokkur tilhneiging er til að hafa r-ið stofnlægt og segja ástmögri, ástmögurs í þágufalli og eignarfalli eintölu í stað hinna „réttu“ forma ástmegi, ástmagar – sem ég verð að viðurkenna að mér finnst hljóma undarlega. Einnig má finna dæmi um að orðið sé beygt eins og höldur, þ.e. stofninn hafður ástmög- en ö haldið í allri eintölunni og sagt ástmög í þágufalli og ástmögs í eignarfalli.

Á bak við þetta eru tvær vel þekktar tilhneigingar sem stundum vinna hvor gegn annarri. Önnur er sú að halda sama stofnsérhljóði í allri beygingunni eins og þegar mekki, makkar verður mökk, mökks, og ástmagar verður ástmögurs eða ástmögs. Hin er að laga beygingu orða með sjaldgæf beygingarmynstur að beygingu fjölskipaðri flokka, eins og þegar Höldi, Hölds verður Heldi, Haldar. Ég er almennt þeirrar skoðunar að æskilegt sé að halda í málhefð og þess vegna mæli ég ekki með þeim frávikum frá henni sem hér hafa verið nefnd. Hins vegar eru þau sárasaklaus og engin ástæða til að amast við þeim – ótal dæmi eru um það að fornu og nýju að orð færist milli beygingarflokka og í fæstum tilvikum vita almennir málnotendur af þvi að það hefur gerst.

Á Facebook-síðu Miðju máls og læsis var spurt hvernig hægt væri að þýða enska orðið phubbing sem væri „notað til að lýsa því þegar skjánotkun foreldra verður til þess að fækka samskiptum við börn“. Ég hafði aldrei rekist á þetta orð en gúglaði það og komst að því að merkingin er í raun víðari – það vísar til hvers kyns tilvika þar sem rafræn samskipti eru tekin fram yfir bein samskipti við fólk sem er í návist manns í raunheimum, tilvik þar sem fólk sýnir öðrum áhugaleysi og vanvirðingu með síma- eða tölvunotkun sinni, svo sem með því að skoða símann eða skrifa skilaboð í miðju samtali, matarboði, á fyrirlestri o.s.frv., hafa síma á borðinu meðan á máltíð stendur og annað slíkt – hegðun sem við þekkjum flest (alltof) vel.

Nú er vitanlega stundum sagt að við þurfum ekki alltaf að elta orðaforða enskunnar – þótt enska hafi orð yfir eitthvað þýði það ekki endilega að íslenska þurfi nauðsynlega að hafa samsvarandi orð, heldur sé oft hægt að nýta þau orð sem fyrir eru og orða hlutina á annan hátt en gert er í ensku. Það er satt og rétt, en ég sé samt ekkert að því að búin séu til orð ef kallað er eftir þeim – þau eru þá notuð af þeim sem vilja, og ættu ekki að trufla málnotkun annarra eða valda þeim hugarangri. Í þessu tilviki sé ég alveg að íslenskt orð gæti verið gagnlegt við ýmsar aðstæður og þess vegna fór ég að velta fyrir mér hvernig það gæti verið. Fyrsta hugmyndin var að líkja eftir myndun enska orðsins sem er svokallaður sambræðingur (portmanteau á ensku).

Í sambræðingi eru bútar úr tveimur orðum felldir saman. Í þessu tilviki eru notaðir tveir fyrstu stafirnir í orðinu phone og settir í stað tveggja þeirra fyrstu í orðinu snubbing – úr verður sambræðingurinn phubbing. Ýmis dæmi eru um slíka orðmyndun í ensku – það langþekktasta í seinni tíð er Brexit sem er sambræðingur úr Britain og exit. Þetta er frábrugðið venjulegri samsetningu að því leyti að bútarnir sem bræddir eru saman eru oftast ekki sjálfstæðir orðhlutar í venjulegum skilningi, ekki ph í phone, ubbing í snubbing eða Br í Britain. Eins og ég hef skrifað um er orðmyndun af þessu tagi mjög sjaldgæf í íslensku nema helst í gamni, þótt reyndar megi færa rök að því að eitt algengasta orð málsins, tölva, sé sambræðingur út tala og völva.

Þessi aðferð er því varla heppileg í íslensku og eðlilegra að athuga hvort hægt sé að búa til lipurt samsett orð. Mér datt í hug orðið símahuns – huns er ekki til í málinu, a.m.k. ekki gefið í orðabókum, en er eðlileg myndun af sögninni hunsa. Orðið skjáhuns kæmi einnig til greina – það er víðara og styttra. Orðin eiga sem sé að koma því á framfæri að umhverfið er hunsað í þágu símans eða skjásins. Vissulega væri hægt að lesa gagnstæða merkingu úr orðunum, þ.e. að verið væri að hunsa símann eða skjáinn, en það er eðli flestra samsetninga, jafnvel þeirra sem eru taldar gagnsæjar, að við þurfum að læra hvernig þau eru hugsuð. Ef þessi orð komast í notkun venjast þau smátt og smátt og merkingin sem þeim er gefin festist við þau.

Orðasambandið af og til í merkingunni 'við og við, stundum' er komið af af og til í dönsku sem aftur er komið af ab und zu í þýsku, og hefur verið notað í íslensku frá því snemma á nítjándu öld eins og Jón G. Friðjónsson hefur rakið. Sambandið hefur stundum verið látið gjalda uppruna síns – í Alþýðublaðinu 1976 segir Guðni Kolbeinsson: „orðatiltækið af og til er dönskusletta sem náð hefur mikilli útbreiðslu. Vilji menn vanda mál sitt ber þeim þvi að forðast þetta orðasamband.“ Í dálknum „Orðabókin“ í Morgunblaðinu 1990 segir Jón Aðalsteinn Jónsson: „Fyrir miðja þessa öld mun nemendum almennt hafa verið bent á það af móðurmálskennurum, að ekki færi vel á að nota orðasambandið af og til í vönduðu máli, enda óbreytt tekið úr dönsku.“

Líklega hefur af og til almennt verið tekið í sátt núorðið, en óvíst er að sama gildi um áþekkt samband sem ég heyrði í útvarpi í gær og virtist vera notað í sömu eða svipaðri merkingu – af og á. Ég kannaðist ekki við þá notkun, en við athugun kom í ljós að sambandið hefur verið notað í þessari merkingu a.m.k. frá aldamótum. Í Morgunblaðinu 2001 segir: „þetta er búið að vera núna af og á í bráðum 20 ár sem ég man eftir erni í borginni.“ Í DV 2001 segir: „Við erum búnar að vera að æfa af og á síðan í desember.“ Á Bland.is 2004 segir: „Ég á lítinn strák sem var með í eyrunum af og á í eitt ár.“ Á málefnin.com 2007 segir: „Ég hef búið í Noregi af og á síðan 2010.“ Á Bland.is 2007 segir: „Ég hef notað svefnlyf af og á í nokkur ár.“

Þótt sambandið hafi framan af verið mest áberandi í óformlegu málsniði samfélagsmiðla eins og venja er um nýjungar hefur það einnig sést iðulega í vef- og prentmiðlum, einkum undanfarin tíu ár eða svo. Í DV 2014 segir: „Við höfum verið af og á í Serbíu í fjórar vikur.“ Í Vísi 2015 segir: „Mótmælin hafa staðið yfir af og á í um tvær vikur.“ Á mbl.is 2017 segir: „Upp úr því starfaði hún af og á með hléum en í seinni tíð nokkuð óslitið.“ Í Morgunblaðinu 2021 segir: „Ég hef starfað á sjó af og á síðan ég var 8 ára.“ Í Stundinni 2021 segir: „þeir gorta sig jafnvel að því að vera dottnir í leiki sem þeir hafa spilað af og á frá níu ára aldri.“ Á fótbolti.net 2023 segir: „Ítalinn hafði háð baráttu við illvígt krabbamein í brisi, af og á frá árinu 2017.“

Varla leikur vafi á að þá notkun sambandsins sem hér um ræðir má rekja til ensku þar sem off and on (eða on and off) hefur einmitt þessa merkingu. Stundum má reyndar líta svo á að merkingin sé fremur 'kveikt eða slökkt' eða 'til staðar eða ekki til staðar' eins og í „Hvernig finnst þér þetta af og á samband hjá Helga og Írisi?“ þ.e. 'samband eða ekki samband' í Víkurfréttum 2004, „Veðrið hefur verið óvenjulegt, [...] svona af og á veður‘ þ.e. '(ó)veður eða ekki (ó)veður' í Vísi 2010, „Við Oscar höfum verið saman, af og á, í fimm ár“ þ.e. 'saman eða ekki saman' í Vísi 2013 og „Samband þeirra er af og á til skiptis“, þ.e. 'samband eða ekki samband'  í DV 2022. En vitanlega er mjög skammt á milli þessa og 'við og við, stundum'.

Í ensku er bæði on and off og off and on notað í merkingunni 'við og við, stundum' og stöku dæmi má finna um röðina á og af í íslensku, eins og „starfsemi sveitarinnar er mjög mikið svona á og af alltaf“ í DV 2008 og „ég hef verið þunglyndur í þónokkra mánuði núna (á og af)“ á Hugi.is 2009. En röðin er þó langoftast af og á sem kann að vera að einhverju leyti fyrir áhrif frá af og til. Hvað sem því líður er ljóst að sambandið á og af í umræddri merkingu er komið inn í íslensku og varla á leið út aftur. Ég nota það ekki (enn) og ætla ekki að mæla sérstaklega með því, en það vekur samt ýmsar spurningar, svo sem: Eru ensk áhrif verri en dönsk? Eru ný erlend áhrif verri en gömul? Eða er það sem annað fólk segir verra en það sem við segjum?

Í pistli sem ég skrifaði fyrr í dag notaði ég sambandið gera gott mót sem ég efast um að ég hafi notað áður í riti enda er það ekki gamalt í málinu og er ekki að finna í orðabókum svo að ég sjái. Væntanlega er uppruna sambandsins að leita í notkun orðsins mót í merkingunni 'íþróttamót' og lengi hefur verið talað um að eiga gott mót í merkingunni 'ná góðum árangri á mótinu'. En í Fréttablaðinu 2005 segir Ólafur Stefánsson: „Það er bara að hafa gaman af þessu og standa sig vel. Gera gott mót eins og maður segir stundum. Gott mót er að vera númer eitt eða tvö í riðlinum.“ Þarna er vissulega verið að vísa til handboltamóts en orðalagið „eins og maður segir stundum“ bendir samt til þess að mót sé þarna einnig notað í yfirfærðri merkingu.

Elsta dæmi sem ég finn um sambandið gera gott mót í yfirfærðri merkingu er í Morgunblaðinu 2000: „Þéttur hljómur, kraftur og keyrsla sem og skemmtilegar raddaðar laglínur gera einkar gott mót.“ Sambandið breiddist fljótt út eftir aldamótin – í Viljanum 2001 segir: „Viddi er sniðugur strákur sem mun án efa gera gott mót sem Listóformaður á næsta ári“ og „Setjið X-ið á réttan stað og þá mun Málfó gera gott mót næsta vetur!“. Í DV 2003 segir: „Liturinn gerir gott mót, myndi að minnsta kosti vekja athygli.“ Í DV 2006 segir: „Hún hefur þó ekki þótt gera jafn gott mót með nýju plötunni sinni“ og „Hann kom út fyrir síðustu jól og þótti gera gott mót.“ Í Fréttablaðinu 2006 segir: „Og hún Posh Beckham er aldeilis að gera gott mót í þessari viku.“

Merkingin í gera gott mót í þessum samböndum er 'virka vel, ná góðum árangri, standa sig vel, slá í gegn' eða eitthvað slíkt – svolítið misjöfn eftir samhengi en þó alltaf augljós. Sambandið hefur verið að gera gott mót undanfarin ár. Í Risamálheildinni eru tæp 1600 dæmi um það – í einhverjum þeirra hefur það bókstaflegu merkinguna 'íþróttamót' eins og í „veðrið var auðvitað frábært sem hjálpaði okkur að gera gott mót betra“ í Feyki 2014, en í langflestum tilvikum er þó um yfirfærðu merkinguna að ræða. Sambandið er vissulega fremur óformlegt, enn sem komið er, en af dæmunum í Risamálheildinni eru þó tæp 600 úr öðrum textum af en samfélagsmiðlum og sambandinu hefur m.a. brugðið fyrir í ræðum á Alþingi.

Út frá áðurnefndri notkun sambandsins eiga gott mót í merkingunni 'ná góðum árangri á mótinu' hefur verið farið að túlka sambandið gott mót út af fyrir sig sem 'góður árangur' og eiga gott mót er þá notað í merkingunni 'standa sig vel' eða eitthvað slíkt án þess að vísað sé til móts, eins og í „þarf hinn ungi Petr Cech í markinu líklega að eiga gott mót“ í Fréttablaðinu 2004. En þegar gott mót er þannig farið að lifa sjálfstæðu lífi er hægt að fara að nota það með öðrum sögnum en eiga – gera er kannski notuð vegna þess að hún felur í sér meiri sjálfstæða virkni af hálfu þeirra sem vísað er til en eiga. Íslenskunni er nauðsyn að vera í stöðugri endurnýjun og mér finnst gera/eiga gott mót fín viðbót við flóru íslenskra orðasambanda.