Flugvöllurinn er staðsettur í Vatnsmýrinni

Lýsingarorðið staðsettur er alíslenskt en hefur þó löngum mátt sæta ofsóknum. Í grein í Morgunblaðinu 1969 segir Þórunn Guðmundsdóttir: „Einhverjum fannst einhverju sinni, að hann þyrfti endilega að þýða hið gullvæga orð „situated“. Varð úr því „staðsettur“, sem síðan hefur gengið um sem grár köttur“.“ Í Samvinnunni 1970 segir Gísli Magnússon: „Þá er það staðsetningar-draugurinn, sem ríður húsum útvarps og sjónvarps og skriftlærðra manna svo harkalega, að hriktir í hverjum rafti. […] Svo er fyrir þakkandi, að enn hefur þessi eilífa staðsetningarþvæla eigi náð að spjalla daglegt mál alþýðu manna, a.m.k. ekki þar sem ég þekki til; hún er að ofan komin eins og raunar fleira, það er til lýta horfir tungunni.“

Í bókinni Íslenskt málfar frá 1992 segir Árni Böðvarsson: „Sögnin að staðsetja er rétt mynduð, en oftast vitlaust notuð. Hún merkir beinlínis 'að finna e-u stað', en getur í eðlilegu máli aldrei merkt 'að vera á tilteknum stað'. Því er orðasambandið „húsið er staðsett við Tjörnina“ rangt þegar búið er að finna því staðinn og aðeins átt við að það sé þar núna.“ En þarna er litið fram hjá því að þótt staðsettur sé vissulega upphaflega lýsingarháttur þátíðar af sögninni staðsetja hefur orðið fyrir löngu farið sömu leið og fjölmargir aðrir lýsingarhættir sem losa tengsl sín við sögnina og öðlast að nokkru leyti sjálfstætt líf. Þetta kemur fram í Íslenskri nútímamálsorðabók þar sem sögnin staðsetja er skýrð 'tilgreina stað (fyrir e-ð)' en staðsettur 'sem er á e-m stað'.

Það er ljóst að staðsettur vísaði framan af til þess að staðsetja eitthvað eða finna því stað. Í Nýja dagblaðinu 1937 segir: „Markmaðurinn var ekki rétt staðsettur í markinu“. Í Morgunblaðinu 1942 segir: „Á árinu 1942 voru samþykt á Alþingi lög um íþróttakennaraskóla Íslands og var hann jafnframt staðsettur að Laugarvatni.“ Í Skák 1947 segir: „Riddari er bezt staðsettur á miðborðinu.“ Í Sjómannablaðinu Víkingi 1949 segir: „Nýi flugvöllurinn við Blönduós var staðsettur að Akri.“ Í Tímanum 1950 segir: „Herinn verður undir einni yfirstjórn og staðsettur þar, sem samkomulag verður um.“ Í Mánudagsblaðinu 1953 segir: „Það er öllum kunnugt, að Reykjavíkurflugvöllur er illa staðsettur og jafnvel stórhættulegur lífi og limum bæjarbúa.“

Í sumum tilvikum er þó óljóst hvort merkingin er 'hefur verið fundinn staður á tilteknum stað' eða einfaldlega 'er á tilteknum stað', eins og í „Hjúkrunarkvennaskólinn er nú staðsettur á efstu hæð Landsspítalans“ í Tímanum 1953. En um svipað leyti fara að sjást setningar þar sem merkingin 'er á tilteknum stað' virðist ótvíræð. Í Morgunblaðinu 1953 segir: „Bærinn hans var staðsettur í hlíð nokkurri langt frá öllum öðrum bæjum.“ Í Hlyn 1954 segir: „Samvinnuskólinn, sem staðsettur er mitt í ys og þys höfuðborgarinnar, hefur allra íslenzkra skóla þjóðlegust áhrif á nemendur sína.“ Þetta er alveg ljóst í dæmi úr Sjómannablaðinu Víkingi 1954: „Eddystone kletturinn er þannig staðsettur, að hann hlýtur að vera mjög hættulegur siglingum.“

Í þættinum „Íslenskt mál“ í Morgunblaðinu 1992 birti Gísli Jónsson bréf frá Örnólfi Thorlacius sem sagði m.a.: „Eitt er það lýsingarorð íslenskt sem nær ævinlega má fella burt án þess að nokkur merking tapist, en það er staðsettur.“ Gísli tók undir þetta, en það er þó augljóslega mjög ofmælt að „nær ævinlega“ megi fella staðsettur brott. Það er t.d. ekki hægt þegar því fylgir ákvæðisorð, eins og vel eða illa staðsettur – og það er ekki heldur hægt þegar staðsettur er lýsingarháttur frekar en lýsingarorð og vísar til þess að finna einhverju stað. Það má hins vegar til sanns vegar færa að orðið sé misjafnlega nauðsynlegt eins og Málfarsbankinn segir: „Orðið staðsettur er oft óþarft. Bíllinn var staðsettur við pósthúsið merkir: bíllinn var við pósthúsið.“

Þrátt fyrir að Árni Böðvarsson segi að staðsettur geti „í eðlilegu máli aldrei merkt 'að vera á tilteknum stað'“ er ljóst að orðið er og hefur í a.m.k. sjötíu ár mjög oft verið notað þannig. Ég er ekki viss um að þessa notkun megi rekja beint til áhrifa frá situated eða located í ensku þótt þau ýti eflaust undir hana. Ég hef á tilfinningunni að mörgum finnist einhvern veginn snautlegt að nota bara sögnina vera sem er auðvitað mjög almennrar merkingar – húsið er staðsett við Tjörnina virðist í einhverjum skilningi svipmeira og merkingarríkara en húsið er við Tjörnina. En auðvitað er þetta smekksatriði og sjálfsagt að huga að því hvort staðsettur þjóni tilgangi í því sem maður vill koma á framfæri – en jafn sjálfsagt að nota það ef manni finnst ástæða til.