Er minn tími kominn – eða kominn tími á mig?

Í sjónvarpsviðtali á kosninganótt sagði Guðmundur Árni Stefánsson oddviti Samfylkingarinnar í Hafnarfirði: „Kannski er minn tími kominn“ – og átti augljóslega við að nú væri komið að endalokum hjá honum í pólitík. Þetta minnir á fræg orð annars krataleiðtoga, Jóhönnu Sigurðardóttur, eftir tap fyrir Jóni Baldvin Hannibalssyni í formannskjöri Alþýðuflokksins 1994: „Minn tími mun koma!“ En þrátt fyrir að orðalagið sé mjög svipað er merkingin þveröfug – Jóhanna átti alls ekki við að komið væri að endalokum hjá henni, heldur að hún myndi ná vopnum sínum þótt síðar yrði. Það er mjög athyglisvert og sérkennilegt að samband nafnorðsins tími og sagnarinnar koma skuli þannig geta haft tvær merkingar sem stangast algerlega á.

Ég fæ ekki betur séð en sambandið hafi lengi haft báðar þessar merkingar. Í Sjómannablaðinu Víkingi 1984 segir: „Ég gerði það upp við mig á örskotsstund að nú væri minn tími kominn, hér hlyti ég að deyja.“ Í Þjóðviljanum 1988 segir: „Ég er orðinn þreyttur á meiðslunum og kannske er minn tími kominn.“ Í Morgunblaðinu 1993 segir: „Allt í einu sé ég um það bil þriggja metra stóra sprungu opnast fyrir framan mig. […] Ég var skíthrædd um að nú væri minn tími kominn.“ Í Skessuhorni 2001 segir: „„Er minn tími kominn?“ spurði hún. „Nei alls ekki,“ svaraði Guð.“ Í Morgunblaðinu 2001 segir: „Jæja, þá er minn tími kominn og best að drífa sig yfir landamærin.“ Í þessum dæmum er merkingin sú sama og hjá Guðmundi Árna.

En merking sambandsins er líka oft sú sama og hjá Jóhönnu. Í Stefni 1952 segir: „Ég vissi að nú var minn tími kominn. Ég stóð upp, rétti úr styrðnuðum limum mínum og undirbjó mig.“ Í Degi 1994 segir: „Og nú er minn tími kominn, ég vil koma mínum sjónarmiðum á framfæri í bæjarstjórn.“ Í Skessuhorni 2000 segir: „Það má því segja núna loksins sé minn tími kominn, tækifærið sem ég hef alltaf beðið eftir.“ Í Fréttum 2004 segir: „Hann hefur fram til þessa verið drýgri en ég við að ná í verðlaun en eigum við bara ekki að segja að nú sé minn tími kominn.“ Í Morgunblaðinu 2006 segir: „Einn góðan veðurdag verður minn tími kominn.“ Í Fréttablaðinu 2009 segir: „Þar að auki er minn tími kominn og það þýðir fjör.“

Lykillinn að þessu er sá að sögnin koma er þarna notuð í tveim mismunandi merkingum, sjá Íslenska nútímamálsorðabók. Annars vegar merkir hún 'hreyfa sig til tiltekins staðar', eins og í þetta er komið og þetta er komið gott, en hins vegar 'byrja, hefjast', eins og í það er komið að þessu og stundin er komin. Skylt samband er kominn tími á, og það hefur líka tvær gagnstæðar merkingar eins og ég hef áður skrifað um – annars vegar 'tíminn er liðinn' eins og í „Ég er kannski ekki orðinn leiður á honum en mér finnst kominn tími á mig“ í Vikunni 1983 og hins vegar 'það er tímabært' eins og í „kominn tími á ÍR-inga að fara að vinna leik“ í Tímanum 1983. Það er athyglisvert að sambandið kemur fyrst fyrir í báðum merkingum sama ár, 1983.

Sambandið (einhverra) tími kominn vísar langoftast til fólks og er ekki ýkja algengt en kominn tími á er hins vegar notað um allt mögulegt og er gífurlega mikið notað – alls er á sautjánda þúsund dæma um það í Risamálheildinni. Bent hefur verið á að það hafi að einhverju leyti komið í stað sambandsins kominn tími til, en það samband er þó frábrugðið á ýmsan hátt – bæði hefur það tilbrigðin tími til kominn og tími kominn til og eins hefur það aðeins merkinguna 'það er tímabært'. Báðar áðurgreindar merkingar eru algengar í bæði (einhverra) tími kominn og kominn tími á, og erfitt að sjá hvort önnur er algengari en hin. En mjög oft eru samböndin háð samhengi um túlkun og ég áttaði mig ekki alltaf á merkingunni í dæmum sem ég skoðaði.